Analytic Insight Net - FREE Online Tipiṭaka Research & Practice Universitu 
in
 112 CLASSICAL LANGUAGES
Paṭisambhidā Jāla-Abaddha Paripanti Tipiṭaka Anvesanā ca Paricaya Nikhilavijjālaya ca ñātibhūta Pavatti Nissāya 
http://sarvajan.ambedkar.org anto 105 Seṭṭhaganthāyatta Bhāsā
Categories:

Archives:
Meta:
December 2015
M T W T F S S
« Nov   Jan »
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031  
12/26/15
1726 LESSON Sun Dec 27 2015 FREE Online A1 (Awakened One) Tipiṭaka Research & Practice University in Visual Format (FOA1TRPUVF) through 
http://sarvajan.ambedkar.org email-awakenonea1@gmail.com Tipiṭaka (Kannada)-ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ)- ಸುತ್ತಪಿಟಕ-ದೀಘನಿಕಾಯ-ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧವಗ್ಗಪಾಳಿ- ೧೦. ಸುಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ-೧೧. ಕೇವಟ್ಟಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ-೧೨. ಲೋಹಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ-೧೩. ತೇವಿಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ http://www.tipitaka.org/knda/ Please watch: Talking Book in Kannada - Buddha11:06 minsThe story of Gautham Buddha, the founder of one of the major religions in the world - Buddhism, it depicts his journey from a prince to an awakened being. https://www.youtube.com/watch?v=0s00yLd4nNcThe quotes of Lord Buddha in kannada language.- 2:03 mins Tipiṭaka (Kannada) ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) ಅಟ್ಠಕಥಾ ವಿನಯಪಿಟಕ (ಅಟ್ಠಕಥಾ) ಸುತ್ತಪಿಟಕ (ಅಟ್ಠಕಥಾ) ದೀಘ ನಿಕಾಯ (ಅಟ್ಠಕಥಾ) ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧವಗ್ಗ-ಅಟ್ಠಕಥಾ ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ ೧. ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ೨. ಸಾಮಞ್ಞಫಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
Filed under: Sutta Pitaka, Tipiṭaka, ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ)
Posted by: site admin @ 7:53 pm


1726 LESSON Sun Dec 27 2015



FREE
Online A1 (Awakened One) Tipiṭaka Research & Practice University
in Visual Format (FOA1TRPUVF)  
through 
http://sarvajan.ambedkar.org 

email-awakenonea1@gmail.com





Tipiṭaka (Kannada)-ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ)- ಸುತ್ತಪಿಟಕ-ದೀಘನಿಕಾಯ-ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧವಗ್ಗಪಾಳಿ- ೧೦. ಸುಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ-೧೧. ಕೇವಟ್ಟಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ-೧೨. ಲೋಹಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ-೧೩. ತೇವಿಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

http://www.tipitaka.org/knda/
Please watch:

Talking Book in Kannada - Buddha11:06 minsThe story of Gautham Buddha, the founder of one of the major religions
in the world - Buddhism, it depicts his journey from a prince to an awakened being.
 
https://www.youtube.com/watch?v=0s00yLd4nNcThe quotes of Lord Buddha in kannada language.- 2:03 mins






೨. ಸಾಮಞ್ಞಫಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ


ರಾಜಾಮಚ್ಚಕಥಾವಣ್ಣನಾ


೧೫೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ…ಪೇ॰… ರಾಜಗಹೇತಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಸುತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಂ ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾ – ರಾಜಗಹೇತಿ
ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ। ತಞ್ಹಿ ಮನ್ಧಾತುಮಹಾಗೋವಿನ್ದಾದೀಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ರಾಜಗಹನ್ತಿ
ವುಚ್ಚತಿ। ಅಞ್ಞೇಪಿ ಏತ್ಥ ಪಕಾರೇ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ, ಕಿಂ ತೇಹಿ? ನಾಮಮತ್ತಮೇತಂ ತಸ್ಸ
ನಗರಸ್ಸ। ತಂ ಪನೇತಂ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಚ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕಾಲೇ ಚ ನಗರಂ ಹೋತಿ, ಸೇಸಕಾಲೇ ಸುಞ್ಞಂ
ಹೋತಿ ಯಕ್ಖಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತೇಸಂ ವಸನವನಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ವಿಹರತೀತಿ
ಅವಿಸೇಸೇನ ಇರಿಯಾಪಥದಿಬ್ಬಬ್ರಹ್ಮಅರಿಯವಿಹಾರೇಸು ಅಞ್ಞತರವಿಹಾರಸಮಙ್ಗಿಪರಿದೀಪನಮೇತಂ।
ಇಧ ಪನ ಠಾನಗಮನನಿಸಜ್ಜಸಯನಪ್ಪಭೇದೇಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಅಞ್ಞತರಇರಿಯಾಪಥಸಮಾಯೋಗಪರಿದೀಪನಂ।
ತೇನ ಠಿತೋಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಸಯಾನೋಪಿ ಭಗವಾ ವಿಹರತಿ ಚೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸೋ
ಹಿ ಏಕಂ ಇರಿಯಾಪಥಬಾಧನಂ ಅಞ್ಞೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪರಿಪತನ್ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ
ಹರತಿ ಪವತ್ತೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಹರತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ।


ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇತಿ
ಇದಮಸ್ಸ ಯಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮೀಪನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಪರಿದೀಪನಂ।
ತಸ್ಮಾ – ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇತಿ ರಾಜಗಹಸಮೀಪೇ ಜೀವಕಸ್ಸ
ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇ ವಿಹರತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಮೀಪತ್ಥೇ ಹೇತಂ
ಭುಮ್ಮವಚನಂ। ತತ್ಥ ಜೀವತೀತಿ ಜೀವಕೋ, ಕುಮಾರೇನ ಭತೋತಿ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ।
ಯಥಾಹ – ‘‘ಕಿಂ ಭಣೇ, ಏತಂ ಕಾಕೇಹಿ ಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣನ್ತಿ? ದಾರಕೋ ದೇವಾತಿ। ಜೀವತಿ
ಭಣೇತಿ? ಜೀವತಿ, ದೇವಾತಿ। ತೇನ ಹಿ, ಭಣೇ ತಂ ದಾರಕಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೇಪುರಂ ನೇತ್ವಾ
ಧಾತೀನಂ ದೇಥ ಪೋಸೇತುನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಜೀವತೀತಿ ಜೀವಕೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು। ಕುಮಾರೇನ
ಪೋಸಾಪಿತೋತಿ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸೂ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೨೮) ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ।
ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪನ ಜೀವಕವತ್ಥುಖನ್ಧಕೇ ಆಗತಮೇವ। ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಪಿಸ್ಸ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ
ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಾ।


ಅಯಂ ಪನ
ಜೀವಕೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಗವತೋ ದೋಸಾಭಿಸನ್ನಂ ಕಾಯಂ ವಿರೇಚೇತ್ವಾ ಸಿವೇಯ್ಯಕಂ
ದುಸ್ಸಯುಗಂ ದತ್ವಾ ವತ್ಥಾನುಮೋದನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಚಿನ್ತೇಸಿ –
‘‘ಮಯಾ ದಿವಸಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಇದಞ್ಚ ವೇಳುವನಂ
ಅತಿದೂರೇ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಅಮ್ಬವನಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಆಸನ್ನತರಂ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಏತ್ಥ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಂ
ಕಾರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅಮ್ಬವನೇ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಠಾನಲೇಣಕುಟಿಮಣ್ಡಪಾದೀನಿ
ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಬವನಂ
ಅಟ್ಠಾರಸಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧೇನ ತಮ್ಬಪಟ್ಟವಣ್ಣೇನ ಪಾಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ
ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸಚೀವರಭತ್ತೇನ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ
ನಿಯ್ಯಾತೇಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇ’’ತಿ।


ಅಡ್ಢತೇಳಸೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹೀತಿ ಅಡ್ಢಸತೇನ ಊನೇಹಿ ತೇರಸಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ। ರಾಜಾತಿಆದೀಸು ರಾಜತಿ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಮಹಾಜನಂ ರಞ್ಜೇತಿ ವಡ್ಢೇತೀತಿ ರಾಜಾ। ಮಗಧಾನಂ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಮಾಗಧೋ। ಅಜಾತೋಯೇವ ರಞ್ಞೋ ಸತ್ತು ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ನೇಮಿತ್ತಕೇಹಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ಅಜಾತಸತ್ತು।


ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಕುಚ್ಛಿಗತೇ ದೇವಿಯಾ ಏವರೂಪೋ ದೋಹಳೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ – ‘‘ಅಹೋ
ವತಾಹಂ ರಞ್ಞೋ ದಕ್ಖಿಣಬಾಹುಲೋಹಿತಂ ಪಿವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ, ಸಾ ‘‘ಭಾರಿಯೇ ಠಾನೇ ದೋಹಳೋ
ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಆರೋಚೇತು’’ನ್ತಿ ತಂ ಕಥೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಕಿಸಾ
ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ಅಹೋಸಿ। ತಂ ರಾಜಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ತುಯ್ಹಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ನ ಪಕತಿವಣ್ಣೋ,
ಕಿಂ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮಾ ಪುಚ್ಛ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ’’। ‘‘ಭದ್ದೇ, ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ
ಮಯ್ಹಂ ಅಕಥೇನ್ತೀ ಕಸ್ಸ ಕಥೇಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ತಥಾ ತಥಾ ನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಥಾಪೇಸಿ। ಸುತ್ವಾ ಚ –
‘‘ಬಾಲೇ, ಕಿಂ ಏತ್ಥ ತುಯ್ಹಂ ಭಾರಿಯಸಞ್ಞಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವೇಜ್ಜಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ
ಸುವಣ್ಣಸತ್ಥಕೇನ ಬಾಹುಂ ಫಾಲಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಸರಕೇನ ಲೋಹಿತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದಕೇನ
ಸಮ್ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಯೇಸಿ। ನೇಮಿತ್ತಕಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಏಸ ಗಬ್ಭೋ ರಞ್ಞೋ ಸತ್ತು
ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಿನಾ ರಾಜಾ ಹಞ್ಞಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸು। ದೇವೀ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ
ಕಿರ ಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಮಾರೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗಬ್ಭಂ ಪಾತೇತುಕಾಮಾ ಉಯ್ಯಾನಂ
ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಮದ್ದಾಪೇಸಿ, ಗಬ್ಭೋ ನ ಪತತಿ। ಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥೇವ
ಕಾರೇಸಿ। ರಾಜಾ ಕಿಮತ್ಥಂ ಅಯಂ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ
ಪರಿವೀಮಂಸನ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ತವ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪುತ್ತೋತಿ ವಾ ಧೀತಾತಿ
ವಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅತ್ತನೋ ನಿಬ್ಬತ್ತದಾರಕಂ ಏವಮಕಾಸೀತಿ ಮಹಾ ಅಗುಣರಾಸಿಪಿ ನೋ
ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಾ ತ್ವಂ ಏವಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ಅದಾಸಿ।
ಸಾ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ‘‘ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ತದಾಪಿ ಆರಕ್ಖಮನುಸ್ಸಾ ದಾರಕಂ
ಅಪನಯಿಂಸು। ಅಥಾಪರೇನ ಸಮಯೇನ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಂ ಕುಮಾರಂ ದೇವಿಯಾ ದಸ್ಸೇಸುಂ। ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ತೇನ ನಂ ಮಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ರಾಜಾಪಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಓಪರಜ್ಜಮದಾಸಿ।


ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ದೇವದತ್ತೋ
ರಹೋಗತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಪರಿಸಾ
ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಪರಿಸಾತಿ, ಏವಮಿಮೇ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಧುರಾ, ಅಹಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಧುರಂ
ನೀಹರಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿನಾ ಲಾಭೇನ ಪರಿಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ, ಹನ್ದಾಹಂ ಲಾಭಂ
ನಿಬ್ಬತ್ತೇಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತನಯೇನ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಕುಮಾರಂ
ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಪಾತಂ ಪಞ್ಚಹಿ ರಥಸತೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ
ಅತಿವಿಸ್ಸತ್ಥಂ ಞತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಖೋ, ಕುಮಾರ,
ಮನುಸ್ಸಾ ದೀಘಾಯುಕಾ, ಏತರಹಿ ಅಪ್ಪಾಯುಕಾ, ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ ಕುಮಾರ, ಪಿತರಂ ಹನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾ
ಹೋಹಿ, ಅಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಹನ್ತ್ವಾ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕುಮಾರಂ ಪಿತುವಧೇ
ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ।


ಸೋ – ‘‘ಅಯ್ಯೋ ದೇವದತ್ತೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ, ಏತಸ್ಸ ಅವಿದಿತಂ ನಾಮ
ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಊರುಯಾ ಪೋತ್ಥನಿಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸ ಭೀತೋ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗೋ ಉಸ್ಸಙ್ಕೀ
ಉತ್ರಸ್ತೋ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಅಕಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಅಮಚ್ಚಾ
ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಯುಞ್ಜಿತ್ವಾ – ‘‘ಕುಮಾರೋ ಚ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಚ, ಸಬ್ಬೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ
ಹನ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆಣಾವಸೇನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ।


ರಾಜಾ ಯೇ ಅಮಚ್ಚಾ ಮಾರೇತುಕಾಮಾ ಅಹೇಸುಂ, ತೇಸಂ ಠಾನನ್ತರಾನಿ
ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ, ಯೇ ನ ಮಾರೇತುಕಾಮಾ, ತೇ ಉಚ್ಚೇಸು ಠಾನೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ –
‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತ್ವಂ, ಕುಮಾರ, ಮಂ ಮಾರೇತುಕಾಮೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ರಜ್ಜೇನಮ್ಹಿ, ದೇವ,
ಅತ್ಥಿಕೋ’’ತಿ। ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ಅದಾಸಿ।


ಸೋ ಮಯ್ಹಂ ಮನೋರಥೋ ನಿಪ್ಫನ್ನೋತಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ। ತತೋ ನಂ ಸೋ ಆಹ – ‘‘ತ್ವಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಂ ಅನ್ತೋಕತ್ವಾ ಭೇರಿಪರಿಯೋನದ್ಧಪುರಿಸೋ
ವಿಯ ಸುಕಿಚ್ಚಕಾರಿಮ್ಹೀತಿ ಮಞ್ಞಸಿ, ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ತೇ ಪಿತಾ ತಯಾ ಕತಂ ಅವಮಾನಂ
ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಅಥ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ಕರೋಮೀತಿ? ಮೂಲಘಚ್ಚಂ
ಘಾತೇಹೀತಿ। ನನು, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ನ ಸತ್ಥವಜ್ಝೋತಿ? ಆಹಾರುಪಚ್ಛೇದೇನ ನಂ
ಮಾರೇಹೀತಿ। ಸೋ ಪಿತರಂ ತಾಪನಗೇಹೇ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇಸಿ, ತಾಪನಗೇಹಂ ನಾಮ ಕಮ್ಮಕರಣತ್ಥಾಯ ಕತಂ
ಧೂಮಘರಂ। ‘‘ಮಮ ಮಾತರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಟ್ಠುಂ ಮಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ದೇವೀ
ಸುವಣ್ಣಸರಕೇ ಭತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇನಾದಾಯ ಪವಿಸತಿ। ರಾಜಾ ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ
ಯಾಪೇತಿ। ಸೋ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ಕಥಂ ಯಾಪೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ –
‘‘ಮಯ್ಹಂ ಮಾತು ಉಚ್ಛಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಪವಿಸಿತುಂ ಮಾ ದೇಥಾ’’ತಿ
ಆಹ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇವೀ ಮೋಳಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪವಿಸತಿ। ತಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮೋಳಿಂ
ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪವಿಸಿತುಂ ಮಾ ದೇಥಾ’’ತಿ। ತತೋ ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾಸು ಭತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ
ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಪಾದುಕಾ ಆರುಯ್ಹ ಪವಿಸತಿ। ರಾಜಾ ತೇನ ಯಾಪೇತಿ। ಪುನ ‘‘ಕಥಂ ಯಾಪೇತೀ’’ತಿ
ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪಾದುಕಾ ಆರುಯ್ಹ ಪವಿಸಿತುಮ್ಪಿ ಮಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ತತೋ
ಪಟ್ಠಾಯ ದೇವೀ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಚತುಮಧುರೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ
ಪವಿಸತಿ। ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರಂ ಲೇಹಿತ್ವಾ ಯಾಪೇತಿ। ಪುನ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ
ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಯ್ಹಂ ಮಾತು ಪವೇಸನಂ ನಿವಾರೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ದೇವೀ ದ್ವಾರಮೂಲೇ
ಠತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಬಿಮ್ಬಿಸಾರ, ಏತಂ ದಹರಕಾಲೇ ಮಾರೇತುಂ ನ ಅದಾಸಿ, ಅತ್ತನೋ ಸತ್ತುಂ
ಅತ್ತನಾವ ಪೋಸೇಸಿ, ಇದಂ ಪನ ದಾನಿ ತೇ ಪಚ್ಛಿಮದಸ್ಸನಂ, ನಾಹಂ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತುಮ್ಹೇ
ಪಸ್ಸಿತುಂ ಲಭಾಮಿ, ಸಚೇ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಖಮಥ ದೇವಾ’’ತಿ ರೋದಿತ್ವಾ ಕನ್ದಿತ್ವಾ
ನಿವತ್ತಿ।


ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಆಹಾರೋ ನತ್ಥಿ।
ರಾಜಾ ಮಗ್ಗಫಲಸುಖೇನ ಚಙ್ಕಮೇನ ಯಾಪೇತಿ। ಅತಿವಿಯ ಅಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ ವಿರೋಚತಿ। ಸೋ –
‘‘ಕಥಂ, ಮೇ ಭಣೇ, ಪಿತಾ ಯಾಪೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಚಙ್ಕಮೇನ, ದೇವ, ಯಾಪೇತಿ; ಅತಿವಿಯ
ಚಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ ವಿರೋಚತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘ಚಙ್ಕಮಂ ದಾನಿಸ್ಸ ಹಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ
ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ಪಾದೇ ಖುರೇನ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಲೋಣತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ
ಖದಿರಙ್ಗಾರೇಹಿ ವೀತಚ್ಚಿತೇಹಿ ಪಚಥಾ’’ತಿ ನ್ಹಾಪಿತೇ ಪೇಸೇಸಿ। ರಾಜಾ ತೇ ದಿಸ್ವಾ –
‘‘ನೂನ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ ಕೇನಚಿ ಸಞ್ಞತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮೇ ಮಮ ಮಸ್ಸುಕರಣತ್ಥಾಯಾಗತಾ’’ತಿ
ಚಿನ್ತೇಸಿ। ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ‘ಕಸ್ಮಾ
ಆಗತತ್ಥಾ’ತಿ ಚ ಪುಟ್ಠಾ ತಂ ಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ಮನಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಚ
ವುತ್ತಾ ‘ನಿಸೀದ, ದೇವಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಚ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ – ‘‘ದೇವ, ಮಯಂ ರಞ್ಞೋ ಆಣಂ
ಕರೋಮ, ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಜ್ಝಿತ್ಥ, ನಯಿದಂ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಧಮ್ಮರಾಜೂನಂ
ಅನುಚ್ಛವಿಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ವಾಮಹತ್ಥೇನ ಗೋಪ್ಫಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಖುರಂ
ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾದತಲಾನಿ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಲೋಣತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಖದಿರಙ್ಗಾರೇಹಿ ವೀತಚ್ಚಿತೇಹಿ
ಪಚಿಂಸು। ರಾಜಾ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ ಸಉಪಾಹನೋ ಅಗಮಾಸಿ, ನಿಸಜ್ಜನತ್ಥಾಯ
ಪಞ್ಞತ್ತಕಟಸಾರಕಞ್ಚ ಅಧೋತೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಅಕ್ಕಮಿ, ತಸ್ಸಾಯಂ ನಿಸ್ಸನ್ದೋತಿ ವದನ್ತಿ।
ರಞ್ಞೋ ಬಲವವೇದನಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ। ಸೋ – ‘‘ಅಹೋ ಬುದ್ಧೋ, ಅಹೋ ಧಮ್ಮೋ, ಅಹೋ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ
ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋಯೇವ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ ಖಿತ್ತಮಾಲಾ ವಿಯ ಮಿಲಾಯಿತ್ವಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕದೇವಲೋಕೇ
ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಪರಿಚಾರಕೋ ಜನವಸಭೋ ನಾಮ ಯಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ।


ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಅಜಾತಸತ್ತುಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಜಾತೋ, ಪುತ್ತಸ್ಸ
ಜಾತಭಾವಞ್ಚ ಪಿತುಮತಭಾವಞ್ಚ ನಿವೇದೇತುಂ ದ್ವೇ ಲೇಖಾ ಏಕಕ್ಖಣೇಯೇವ ಆಗತಾ। ಅಮಚ್ಚಾ –
‘‘ಪಠಮಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಜಾತಭಾವಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಲೇಖಂ ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸುಂ।
ರಞ್ಞೋ ತಙ್ಖಣೇಯೇವ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ
ಖೋಭೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಆಹಚ್ಚ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪಿತುಗುಣಮಞ್ಞಾಸಿ – ‘‘ಮಯಿ
ಜಾತೇಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ಏವಮೇವ ಸಿನೇಹೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ। ಸೋ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಣೇ, ಮಯ್ಹಂ
ಪಿತರಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಥ, ದೇವಾ’’ತಿ ಇತರಂ ಲೇಖಂ ಹತ್ಥೇ
ಠಪಯಿಂಸು।


ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ರೋದಮಾನೋ ಮಾತುಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ –
‘‘ಅಹೋಸಿ ನು, ಖೋ, ಅಮ್ಮ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ಮಯಿ ಜಾತೇ ಸಿನೇಹೋ’’ತಿ? ಸಾ ಆಹ –
‘‘ಬಾಲಪುತ್ತ, ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ತವ ದಹರಕಾಲೇ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಪೀಳಕಾ ಉಟ್ಠಹಿ। ಅಥ ತಂ ರೋದಮಾನಂ
ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ತವ ಪಿತು
ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು। ಪಿತಾ ತೇ ಅಙ್ಗುಲಿಂ ಮುಖೇ ಠಪೇಸಿ। ಪೀಳಕಾ ಮುಖೇಯೇವ ಭಿಜ್ಜಿ। ಅಥ ಖೋ
ಪಿತಾ ತವ ಸಿನೇಹೇನ ತಂ ಲೋಹಿತಮಿಸ್ಸಕಂ ಪುಬ್ಬಂ ಅನಿಟ್ಠುಭಿತ್ವಾವ ಅಜ್ಝೋಹರಿ। ಏವರೂಪೋ
ತೇ ಪಿತು ಸಿನೇಹೋ’’ತಿ। ಸೋ ರೋದಿತ್ವಾ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ಪಿತು ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಅಕಾಸಿ।


ದೇವದತ್ತೋಪಿ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ
ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ – ‘‘ಪುರಿಸೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಣಾಪೇಹಿ, ಯೇ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಜೀವಿತಾ
ವೋರೋಪೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ದಿನ್ನೇ ಪುರಿಸೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಂ ಆರುಯ್ಹ
ಯನ್ತೇನ ಸಿಲಂ ಪವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ನಾಳಾಗಿರಿಹತ್ಥಿಂ ಮುಞ್ಚಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ
ಭಗವನ್ತಂ ಮಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪರಿಹೀನಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತಾನಿ
ಅಲಭಮಾನೋ ತೇಹಿ ಜನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಸು
ಪರಿಸಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕನ್ತೇಸು ಉಣ್ಹಲೋಹಿತಂ ಮುಖೇನ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ನವಮಾಸೇ ಗಿಲಾನಮಞ್ಚೇ
ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಜಾತೋ – ‘‘ಕುಹಿಂ ಏತರಹಿ ಸತ್ಥಾ ವಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ
‘‘ಜೇತವನೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಮಞ್ಚಕೇನ ಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇಥಾತಿ ವತ್ವಾ
ಆಹರಿಯಮಾನೋ ಭಗವತೋ ದಸ್ಸನಾರಹಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ
ಜೇತವನೇ ಪೋಕ್ಖರಣೀಸಮೀಪೇಯೇವ ದ್ವೇಧಾ ಭಿನ್ನಂ ಪಥವಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಹಾನಿರಯೇ
ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ। ವಿತ್ಥಾರಕಥಾನಯೋ ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತೋ। ಆಗತತ್ತಾ ಪನ
ಸಬ್ಬಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ। ಏವಂ ಅಜಾತೋಯೇವ ರಞ್ಞೋ ಸತ್ತು ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ನೇಮಿತ್ತಕೇಹಿ
ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ಅಜಾತಸತ್ತು।


ವೇದೇಹಿಪುತ್ತೋತಿ ಅಯಂ
ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಧೀತಾಯ ಪುತ್ತೋ, ನ ವಿದೇಹರಞ್ಞೋ। ವೇದೇಹೀತಿ ಪನ ಪಣ್ಡಿತಾಧಿವಚನಮೇತಂ। ಯಥಾಹ
– ‘‘ವೇದೇಹಿಕಾ ಗಹಪತಾನೀ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೨೬), ಅಯ್ಯೋ ಆನನ್ದೋ ವೇದೇಹಮುನೀ’’ತಿ (ಸಂ॰
ನಿ॰ ೨.೧೫೪)। ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ – ವಿದನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ವೇದೋ, ಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ।
ವೇದೇನ ಈಹತಿ ಘಟತಿ ವಾಯಮತೀತಿ ವೇದೇಹೀ। ವೇದೇಹಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ವೇದೇಹಿಪುತ್ತೋ।


ತದಹೂತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಹು, ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪೋಸಥೋ, ಉಪವಸನ್ತೀತಿ
ಸೀಲೇನ ವಾ ಅನಸನೇನ ವಾ ಉಪೇತಾ ಹುತ್ವಾ ವಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೋ –
‘‘ಆಯಾಮಾವುಸೋ, ಕಪ್ಪಿನ, ಉಪೋಸಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿಆದೀಸು ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಉಪೋಸಥೋ।
‘‘ಏವಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಖೋ, ವಿಸಾಖೇ, ಉಪೋಸಥೋ ಉಪವುತ್ಥೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ॰ ನಿ॰
೮.೪೩) ಸೀಲಂ। ‘‘ಸುದ್ಧಸ್ಸ ವೇ ಸದಾ ಫಗ್ಗು, ಸುದ್ಧಸ್ಸುಪೋಸಥೋ ಸದಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰
೧.೭೯) ಉಪವಾಸೋ। ‘‘ಉಪೋಸಥೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೨೪೬) ಪಞ್ಞತ್ತಿ
‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತದಹುಪೋಸಥೇ ಸಭಿಕ್ಖುಕಾ ಆವಾಸಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ॰ ೧೮೧)
ಉಪವಸಿತಬ್ಬದಿವಸೋ। ಇಧಾಪಿ ಸೋಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಸೋ ಪನೇಸ ಅಟ್ಠಮೀ ಚಾತುದ್ದಸೀ
ಪನ್ನರಸೀಭೇದೇನ ತಿವಿಧೋ। ತಸ್ಮಾ ಸೇಸದ್ವಯನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಪನ್ನರಸೇತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನೇವ
ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉಪವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪೋಸಥೋ’’ತಿ।


ಕೋಮುದಿಯಾತಿ ಕುಮುದವತಿಯಾ। ತದಾ ಕಿರ ಕುಮುದಾನಿ ಸುಪುಪ್ಫಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ಕೋಮುದೀ। ಚಾತುಮಾಸಿನಿಯಾತಿ ಚಾತುಮಾಸಿಯಾ, ಸಾ ಹಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಭೂತಾತಿ ಚಾತುಮಾಸೀ। ಇಧ ಪನ ಚಾತುಮಾಸಿನೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಮಾಸಪುಣ್ಣತಾಯ
ಉತುಪುಣ್ಣತಾಯ ಸಂವಚ್ಛರಪುಣ್ಣತಾಯ ಪುಣ್ಣಾ ಸಮ್ಪುಣ್ಣಾತಿ ಪುಣ್ಣಾ। ಮಾ ಇತಿ ಚನ್ದೋ
ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಏತ್ಥ ಪುಣ್ಣೋತಿ ಪುಣ್ಣಮಾ। ಏವಂ ಪುಣ್ಣಾಯ ಪುಣ್ಣಮಾಯಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ
ಪದದ್ವಯೇ ಚ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।


ರಾಜಾಮಚ್ಚಪರಿವುತೋತಿ ಏವರೂಪಾಯ
ರಜತಘಟವಿನಿಗ್ಗತಾಹಿ ಖೀರಧಾರಾಹಿ ಧೋವಿಯಮಾನದಿಸಾಭಾಗಾಯ ವಿಯ, ರಜತವಿಮಾನವಿಚ್ಚುತೇಹಿ
ಮುತ್ತಾವಳಿಸುಮನಕುಸುಮದಾಮಸೇತದುಕೂಲಕುಮುದವಿಸರೇಹಿ ಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣಾಯ ವಿಯ ಚ,
ಚತುರುಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಮುತ್ತಪುಣ್ಣಚನ್ದಪ್ಪಭಾಸಮುದಯೋಭಾಸಿತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ರಾಜಾಮಚ್ಚೇಹಿ
ಪರಿವುತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪರಿಪಾಸಾದವರಗತೋತಿ ಪಾಸಾದವರಸ್ಸ
ಉಪರಿಗತೋ। ಮಹಾರಹೇ ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತೇ ಕಞ್ಚನಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ
ನಿಸಿನ್ನೋ? ನಿದ್ದಾವಿನೋದನತ್ಥಂ। ಅಯಞ್ಹಿ ರಾಜಾ ಪಿತರಿ ಉಪಕ್ಕನ್ತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ –
‘‘ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಮೀಲಿತಮತ್ತೇಸುಯೇವ ಅಕ್ಖೀಸು ಸತ್ತಿಸತಅಬ್ಭಾಹತೋ ವಿಯ
ಕನ್ದಮಾನೋಯೇವ ಪಬುಜ್ಝಿ। ಕಿಮೇತನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ, ನ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ವದತಿ। ತೇನಸ್ಸ ಅಮನಾಪಾ
ನಿದ್ದಾ, ಇತಿ ನಿದ್ದಾವಿನೋದನತ್ಥಂ ನಿಸಿನ್ನೋ। ಅಪಿ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ನಕ್ಖತ್ತಂ
ಸಙ್ಘುಟ್ಠಂ ಹೋತಿ। ಸಬ್ಬಂ ನಗರಂ ಸಿತ್ತಸಮ್ಮಟ್ಠಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣವಾಲುಕಂ
ಪಞ್ಚವಣ್ಣಕುಸುಮಲಾಜಪುಣ್ಣಘಟಪಟಿಮಣ್ಡಿತಘರದ್ವಾರಂ
ಸಮುಸ್ಸಿತಧಜಪಟಾಕವಿಚಿತ್ರಸಮುಜ್ಜಲಿತದೀಪಮಾಲಾಲಙ್ಕತಸಬ್ಬದಿಸಾಭಾಗಂ ವೀಥಿಸಭಾಗೇನ
ರಚ್ಛಾಸಭಾಗೇನ ನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಂ ಅನುಭವಮಾನೇನ ಮಹಾಜನೇನ ಸಮಾಕಿಣ್ಣಂ ಹೋತಿ। ಇತಿ
ನಕ್ಖತ್ತದಿವಸತಾಯಪಿ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ವದನ್ತಿ। ಏವಂ ಪನ ವತ್ವಾಪಿ – ‘‘ರಾಜಕುಲಸ್ಸ ನಾಮ
ಸದಾಪಿ ನಕ್ಖತ್ತಮೇವ, ನಿದ್ದಾವಿನೋದನತ್ಥಂಯೇವ ಪನೇಸ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತಂ।


ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಉದಾಹಾರಂ ಉದಾಹರಿ, ಯಥಾ ಹಿ ಯಂ ತೇಲಂ ಮಾನಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ವಿಸ್ಸನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಅವಸೇಕೋತಿ
ವುಚ್ಚತಿ। ಯಞ್ಚ ಜಲಂ ತಳಾಕಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ
ಓಘೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ; ಏವಮೇವ ಯಂ ಪೀತಿವಚನಂ ಹದಯಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಧಿಕಂ ಹುತ್ವಾ
ಅನ್ತೋ ಅಸಣ್ಠಹಿತ್ವಾ ಬಹಿನಿಕ್ಖಮತಿ, ತಂ ಉದಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಏವರೂಪಂ ಪೀತಿಮಯಂ ವಚನಂ
ನಿಚ್ಛಾರೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ।


ದೋಸಿನಾತಿ ದೋಸಾಪಗತಾ, ಅಬ್ಭಾ, ಮಹಿಕಾ, ಧೂಮೋ, ರಜೋ, ರಾಹೂತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿರಹಿತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ರಮಣೀಯಾತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಥೋಮನವಚನಾನಿ। ಸಾ ಹಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಮನಂ ರಮಯತೀತಿ ರಮಣೀಯಾ। ವುತ್ತದೋಸವಿಮುತ್ತಾಯ ಚನ್ದಪ್ಪಭಾಯ ಓಭಾಸಿತತ್ತಾ ಅತಿವಿಯ ಸುರೂಪಾತಿ ಅಭಿರೂಪಾ। ದಸ್ಸಿತುಂ ಯುತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ। ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತೀತಿ ಪಾಸಾದಿಕಾ। ದಿವಸಮಾಸಾದೀನಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಭವಿತುಂ ಯುತ್ತಾತಿ ಲಕ್ಖಞ್ಞಾ।


ಕಂ ನು ಖ್ವಜ್ಜಾತಿ ಕಂ ನು ಖೋ ಅಜ್ಜ। ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾತಿ ಸಮಿತಪಾಪತಾಯ ಸಮಣಂ। ಬಾಹಿತಪಾಪತಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ। ಯಂ ನೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋತಿ
ವಚನಬ್ಯತ್ತಯೋ ಏಸ, ಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನವಸೇನ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತಾನಂ ಮಧುರಂ ಧಮ್ಮಂ
ಸುತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತಿ ರಾಜಾ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬೇನಪಿ ವಚನೇನ
ಓಭಾಸನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ। ಕಸ್ಸ ಅಕಾಸೀತಿ? ಜೀವಕಸ್ಸ। ಕಿಮತ್ಥಂ? ಭಗವತೋ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ।
ಕಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸಯಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ? ಆಮ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ?
ಮಹಾಪರಾಧತಾಯ।


ತೇನ ಹಿ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತ್ತನೋ ಪಿತಾ ಮಾರಿತೋ,
ದೇವದತ್ತೋ ಚ ತಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಗವತೋ ಬಹುಂ ಅನತ್ಥಮಕಾಸಿ, ಇತಿ ಮಹಾಪರಾಧೋ ಏಸ, ತಾಯ
ಮಹಾಪರಾಧತಾಯ ಸಯಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಜೀವಕೋ ಪನ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ, ತಸ್ಸ
ಪಿಟ್ಠಿಛಾಯಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಓಭಾಸನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ। ಕಿಂ ಜೀವಕೋ ಪನ –
‘‘ಮಯ್ಹಂ ಇದಂ ಓಭಾಸನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಜಾನಾತೀತಿ? ಆಮ ಜಾನಾತಿ। ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ತುಣ್ಹೀ
ಅಹೋಸೀತಿ? ವಿಕ್ಖೇಪಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ।


ತಸ್ಸಞ್ಹಿ ಪರಿಸತಿ ಛನ್ನಂ ಸತ್ಥಾರಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಬಹೂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ, ತೇ ಅಸಿಕ್ಖಿತಾನಂ ಪಯಿರುಪಾಸನೇನ ಸಯಮ್ಪಿ ಅಸಿಕ್ಖಿತಾವ। ತೇ ಮಯಿ ಭಗವತೋ ಗುಣಕಥಂ
ಆರದ್ಧೇ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಉಟ್ಠಾಯುಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥಾರಾನಂ ಗುಣಂ ಕಥೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಮೇ
ಸತ್ಥು ಗುಣಕಥಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ। ರಾಜಾ ಪನ ಇಮೇಸಂ ಕುಲೂಪಕೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ
ಗಹಿತಾಸಾರತಾಯ ತೇಸಂ ಗುಣಕಥಾಯ ಅನತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ಮಂ
ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಾಹಂ ನಿಬ್ಬಿಕ್ಖೇಪಂ ಸತ್ಥು ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಸತ್ಥು
ಸನ್ತಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಜಾನನ್ತೋವ ವಿಕ್ಖೇಪಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ।


ತೇಪಿ ಅಮಚ್ಚಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಅಜ್ಜ ರಾಜಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಪದೇಹಿ
ರತ್ತಿಂ ಥೋಮೇತಿ, ಅದ್ಧಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ
ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮೋ, ಯಸ್ಸ ಚೇಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚ
ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಯಸ್ಸ ಪನ ಕುಲೂಪಕೋ ಸಮಣೋ ರಾಜಕುಲೂಪಕೋ ಹೋತಿ, ಭದ್ದಂ
ತಸ್ಸಾ’’ತಿ।


೧೫೧-೧೫೨.
ತೇ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೂಪಕಸಮಣಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ವತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ
ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೂಪಕಾನಂ ವಣ್ಣಂ
ಕಥೇತುಂ ಆರದ್ಧಾ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ರಾಜಾಮಚ್ಚೋ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಪೂರಣೋತಿ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುಪಟಿಞ್ಞಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಕಸ್ಸಪೋತಿ
ಗೋತ್ತಂ। ಸೋ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಏಕೂನದಾಸಸತಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ಜಾತೋ, ತೇನಸ್ಸ
ಪೂರಣೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು। ಮಙ್ಗಲದಾಸತ್ತಾ ಚಸ್ಸ ‘‘ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಾ ನತ್ಥಿ, ಅಕತಂ
ವಾ ನ ಕತನ್ತಿ। ಸೋ ‘‘ಕಿಮಹಂ ಏತ್ಥ ವಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಲಾಯಿ। ಅಥಸ್ಸ ಚೋರಾ ವತ್ಥಾನಿ
ಅಚ್ಛಿನ್ದಿಂಸು, ಸೋ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ತಿಣೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ಜಾತರೂಪೇನೇವ
ಏಕಂ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಅರಹಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ, ನತ್ಥಿ
ಇಮಿನಾ ಸದಿಸೋ’’ತಿ ಪೂವಭತ್ತಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ। ಸೋ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಾಟಕಂ
ಅನಿವತ್ಥಭಾವೇನ ಇದಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಟಕಂ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ನ ನಿವಾಸೇಸಿ,
ತದೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅಞ್ಞೇಪೀತಿ ಪಞ್ಚಸತಮನುಸ್ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು। ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಪೂರಣೋ ಕಸ್ಸಪೋ’’ತಿ।


ಪಬ್ಬಜಿತಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತೋ ಸಙ್ಘೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಙ್ಘೀ। ಸ್ವೇವ ಗಣೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಗಣೀ। ಆಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪನವಸೇನ ತಸ್ಸ ಗಣಸ್ಸ ಆಚರಿಯೋತಿ ಗಣಾಚರಿಯೋ। ಞಾತೋತಿ ಪಞ್ಞಾತೋ ಪಾಕಟೋ। ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ। ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ವತ್ಥಮ್ಪಿ ನ ನಿವಾಸೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಮುಗ್ಗತೋ ಯಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಯಸಸ್ಸೀ। ತಿತ್ಥಕರೋತಿ ಲದ್ಧಿಕರೋ। ಸಾಧುಸಮ್ಮತೋತಿ ಅಯಂ ಸಾಧು, ಸುನ್ದರೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸೋತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮತೋ। ಬಹುಜನಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸುತವತೋ ಅನ್ಧಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ। ಪಬ್ಬಜಿತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಬಹೂ ರತ್ತಿಯೋ ಜಾನಾತೀತಿ ರತ್ತಞ್ಞೂ। ಚಿರಂ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾತಿ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಅಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಹಿ ಕಥಾ ಓಕಪ್ಪನೀಯಾ ನ ಹೋತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ। ಅದ್ಧಗತೋತಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಗತೋ, ದ್ವೇ ತಯೋ ರಾಜಪರಿವಟ್ಟೇ ಅತೀತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಪಚ್ಛಿಮವಯಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ। ಇದಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ – ‘‘ದಹರಸ್ಸ ಕಥಾ ಓಕಪ್ಪನೀಯಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।


ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ
ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಮಧುರರಸಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ ಪುರಿಸೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಠಪಿತಂ
ಕಾಜರಪಕ್ಕಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಯ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾದಿಗುಣಯುತ್ತಂ ತಿಲಕ್ಖಣಬ್ಭಾಹತಂ ಮಧುರಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ
ಸೋತುಕಾಮೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪೂರಣಸ್ಸ ದಸ್ಸನೇನಾಪಿ ಅನತ್ತಮನೋ ಇದಾನಿ ಗುಣಕಥಾಯ ಸುಟ್ಠುತರಂ
ಅನತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ। ಅನತ್ತಮನೋ ಸಮಾನೋಪಿ ಪನ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಏತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ
ಗೀವಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನೀಹರಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ‘ಯೋ ಯೋ ಕಥೇಸಿ, ತಂ ತಂ ರಾಜಾ ಏವಂ ಕರೋತೀ’ತಿ ಭೀತೋ
ಅಞ್ಞೋಪಿ ಕೋಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಮನಾಪಮ್ಪಿ ತಂ ಕಥಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ
ಏವ ಅಹೋಸಿ। ಅಥಞ್ಞೋ – ‘‘ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೂಪಕಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ
ವತ್ತುಂ ಆರಭಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ಅಞ್ಞತರೋಪಿ ಖೋತಿಆದಿ। ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ
ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಏತ್ಥ ಪನ ಮಕ್ಖಲೀತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಗೋಸಾಲಾಯ ಜಾತತ್ತಾ ಗೋಸಾಲೋತಿ ದುತಿಯಂ ನಾಮಂ। ತಂ ಕಿರ ಸಕದ್ದಮಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ತೇಲಘಟಂ
ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ – ‘‘ತಾತ, ಮಾ ಖಲೀ’’ತಿ ಸಾಮಿಕೋ ಆಹ। ಸೋ ಪಮಾದೇನ ಖಲಿತ್ವಾ
ಪತಿತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಭಯೇನ ಪಲಾಯಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ। ಸಾಮಿಕೋ ಉಪಧಾವಿತ್ವಾ ದುಸ್ಸಕಣ್ಣೇ
ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಸೋ ಸಾಟಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಚೇಲಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ। ಸೇಸಂ ಪೂರಣಸದಿಸಮೇವ।


೧೫೩. ಅಜಿತೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಕೇಸಕಮ್ಬಲಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ। ಇತಿ ನಾಮದ್ವಯಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಅಜಿತೋ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ । ತತ್ಥ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ ನಾಮ
ಮನುಸ್ಸಕೇಸೇಹಿ ಕತಕಮ್ಬಲೋ। ತತೋ ಪಟಿಕಿಟ್ಠತರಂ ವತ್ಥಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ತನ್ತಾವುತಾನಂ ವತ್ಥಾನಂ, ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ ತೇಸಂ
ಪಟಿಕಿಟ್ಠೋ ಅಕ್ಖಾಯತಿ। ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀತೇ ಸೀತೋ, ಉಣ್ಹೇ ಉಣ್ಹೋ,
ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೧೩೮)।


೧೫೪. ಪಕುಧೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಕಚ್ಚಾಯನೋತಿ
ಗೋತ್ತಂ। ಇತಿ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕುಧೋ ಕಚ್ಚಾಯನೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ಸೀತುದಕಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ಏಸ, ವಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ನ ಕರೋತಿ, ಉಣ್ಹೋದಕಂ ವಾ
ಕಞ್ಜಿಯಂ ವಾ ಲಭಿತ್ವಾ ಕರೋತಿ, ನದಿಂ ವಾ ಮಗ್ಗೋದಕಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ – ‘‘ಸೀಲಂ ಮೇ
ಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಾಲಿಕಥೂಪಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛತಿ। ಏವರೂಪೋ
ನಿಸ್ಸಿರೀಕಲದ್ಧಿಕೋ ಏಸ।


೧೫೫. ಸಞ್ಚಯೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಬೇಲಟ್ಠಸ್ಸ ಪುತ್ತೋತಿ ಬೇಲಟ್ಠಪುತ್ತೋ।


೧೫೬. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಣ್ಠನಕಿಲೇಸೋ ಪಲಿಬನ್ಧನಕಿಲೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ಕಿಲೇಸಗಣ್ಠರಹಿತಾ ಮಯನ್ತಿ ಏವಂವಾದಿತಾಯ ಲದ್ಧನಾಮವಸೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ। ನಾಟಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ।


ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಜೀವಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ


೧೫೭. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾತಿ ರಾಜಾ ಕಿರ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ವಚನಂ ನ ಸೋತುಕಾಮೋ, ಸೋ ಸೋ ಏವ
ಕಥೇಸಿ। ಯಸ್ಸ ಪನಮ್ಹಿ ವಚನಂ ಸೋತುಕಾಮೋ, ಏಸ ನಾಗವಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಸುಪಣ್ಣೋ ವಿಯ
ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ, ಅನತ್ಥೋ ವತ ಮೇ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಜೀವಕೋ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ
ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ, ಸಯಮ್ಪಿ ಉಪಸನ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಯ
ತುಣ್ಹೀಭೂತೋವ ನಿಸಿನ್ನೋ, ನ ಏಸ ಮಯಿ ಅಕಥೇನ್ತೇ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಖೋ ಪನ
ಮದ್ದನ್ತೇ ಹತ್ಥಿಸ್ಸೇವ ಪಾದೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಯಂ ಮನ್ತೇತುಮಾರದ್ಧೋ। ತೇನ
ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಕಿಂ ತುಣ್ಹೀತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ತುಣ್ಹೀ। ಇಮೇಸಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೂಪಕಸಮಣಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಮುಖಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ । ಕಿಂ ಯಥಾ ಏತೇಸಂ, ಏವಂ ತವ ಕುಲೂಪಕಸಮಣೋ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ದಲಿದ್ದೋ, ನ ತೇ ಮಮ ಪಿತರಾ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ದಿನ್ನಂ, ಉದಾಹು ಅಸ್ಸದ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛತಿ।


ತತೋ ಜೀವಕಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಮಂ ಕುಲೂಪಕಸಮಣಸ್ಸ
ಗುಣಂ ಕಥಾಪೇತಿ, ನ ದಾನಿ ಮೇ ತುಣ್ಹೀಭಾವಸ್ಸ ಕಾಲೋ, ಯಥಾ ಖೋ ಪನಿಮೇ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ
ನಿಸಿನ್ನಾವ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೂಪಕಸಮಣಾನಂ ಗುಣಂ ಕಥಯಿಂಸು, ನ ಮಯ್ಹಂ ಏವಂ ಸತ್ಥುಗುಣೇ
ಕಥೇತುಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಾಭಿಮುಖೋ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ
ವನ್ದಿತ್ವಾ ದಸನಖಸಮೋಧಾನಸಮುಜ್ಜಲಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಸಿರಸಿ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಾ ಮಂ
ಏವಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ‘ಅಯಂ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಸಮಣಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತೀ’ತಿ, ಮಮ ಸತ್ಥುನೋ ಹಿ
ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಓಕ್ಕಮನೇ, ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನೇ, ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನೇ, ಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ,
ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನೇ ಚ, ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಕಮ್ಪಿತ್ಥ, ಏವಂ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ,
ಏವಂ ದೇವೋರೋಹಣಂ, ಅಹಂ ಸತ್ಥುನೋ ಗುಣೇ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಸುಣ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ
ವತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ದೇವ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತಂ ಖೋ ಪನ ಭಗವನ್ತನ್ತಿ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಾಖ್ಯಾನತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಭಗವತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಲ್ಯಾಣೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಸೇಟ್ಠೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋತಿ ಕಿತ್ತಿಯೇವ। ಥುತಿಘೋಸೋ ವಾ। ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋತಿ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗತೋ। ಕಿನ್ತಿ? ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ॰… ಭಗವಾ’’ತಿ।


ತತ್ರಾಯಂ ಪದಸಮ್ಬನ್ಧೋ – ಸೋ ಭಗವಾ ಇತಿಪಿ ಅರಹಂ ಇತಿಪಿ
ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ॰… ಇತಿಪಿ ಭಗವಾತಿ। ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಕಾರಣೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ತತ್ಥ ಆರಕತ್ತಾ ಅರೀನಂ, ಅರಾನಞ್ಚ ಹತತ್ತಾ, ಪಚ್ಚಯಾದೀನಂ ಅರಹತ್ತಾ, ಪಾಪಕರಣೇ
ರಹಾಭಾವಾತಿ, ಇಮೇಹಿ ತಾವ ಕಾರಣೇಹಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹನ್ತಿ
ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮಾತಿಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಚೇತಾನಿ ಪದಾನಿ
ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿನಿದ್ದೇಸೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೀತಿ ತತೋ ನೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರೋ
ಗಹೇತಬ್ಬೋ।


ಜೀವಕೋ ಪನ ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಏವಂ,
ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹಂ ಮಯ್ಹಂ ಸತ್ಥಾ, ಏವಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ॰… ಏವಂ ಭಗವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ –
‘‘ತಂ, ದೇವೋ, ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸತು, ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ದೇವಸ್ಸ ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ
ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹ। ಏತ್ಥ ಚ ತಂ ದೇವೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೂತಿ ವದನ್ತೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಞ್ಹಿ ಸತೇನಪಿ ಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಸತಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಸತ್ಥುನೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ಥಾಮೋ ಚ ಬಲಞ್ಚ ಅತ್ಥಿ, ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ।


ರಞ್ಞೋಪಿ ಭಗವತೋ ಗುಣಕಥಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾಯ
ಪೀತಿಯಾ ನಿರನ್ತರಂ ಫುಟಂ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ – ‘‘ಇಮಾಯ ಖೋ
ಪನ ವೇಲಾಯ ಮಯ್ಹಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತೋ ನ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಖಿಪ್ಪಂ ಯಾನಾನಿ ಯೋಜೇತುಂ
ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಜೀವಕಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಜೀವಕ,
ಹತ್ಥಿಯಾನಾನಿ ಕಪ್ಪಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ।


೧೫೮. ತತ್ಥ ತೇನ ಹೀತಿ ಉಯ್ಯೋಜನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಗಚ್ಛ, ಸಮ್ಮ ಜೀವಕಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಹತ್ಥಿಯಾನಾನೀತಿ
ಅನೇಕೇಸು ಅಸ್ಸರಥಾದೀಸು ಯಾನೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸುಪಿ ಹತ್ಥಿಯಾನಂ ಉತ್ತಮಂ; ಉತ್ತಮಸ್ಸ
ಸನ್ತಿಕಂ ಉತ್ತಮಯಾನೇನೇವ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚ, ಅಸ್ಸಯಾನರಥಯಾನಾನಿ ಸಸದ್ದಾನಿ, ದೂರತೋವ
ತೇಸಂ ಸದ್ದೋ ಸುಯ್ಯತಿ, ಹತ್ಥಿಯಾನಸ್ಸ ಪದಾನುಪದಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಸದ್ದಂ ನ ಸುಣನ್ತಿ।
ನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಪನ ಖೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಬ್ಬುತೇಹೇವ ಯಾನೇಹಿ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚ
ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಯಾನಾನೀತಿ ಆಹ।


ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ಹತ್ಥಿನಿಕಾಸತಾನೀತಿ ಪಞ್ಚ ಕರೇಣುಸತಾನಿ। ಕಪ್ಪಾಪೇತ್ವಾತಿ ಆರೋಹಣಸಜ್ಜಾನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ। ಆರೋಹಣೀಯನ್ತಿ
ಆರೋಹಣಯೋಗ್ಗಂ, ಓಪಗುಯ್ಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಂ ಪನೇಸ ರಞ್ಞಾ ವುತ್ತಂ ಅಕಾಸಿ ಅವುತ್ತನ್ತಿ?
ಅವುತ್ತಂ। ಕಸ್ಮಾ? ಪಣ್ಡಿತತಾಯ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ರಾಜಾ ಇಮಾಯ ವೇಲಾಯ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ
ವದತಿ, ರಾಜಾನೋ ಚ ನಾಮ ಬಹುಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ। ಸಚೇ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಕೋಚಿ ಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತಿ,
ಮಮ್ಪಿ ಗರಹಿಸ್ಸನ್ತಿ – ‘‘ಜೀವಕೋ ರಾಜಾ ಮೇ ಕಥಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಅಕಾಲೇಪಿ ರಾಜಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ
ನಿಕ್ಖಮತೀ’’ತಿ। ಭಗವನ್ತಮ್ಪಿ ಗರಹಿಸ್ಸನ್ತಿ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ, ‘ಮಯ್ಹಂ ಕಥಾ ವತ್ತತೀ’ತಿ
ಕಾಲಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾವ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ನೇವ ಮಯ್ಹಂ, ನ ಭಗವತೋ, ಗರಹಾ
ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ; ರಞ್ಞೋ ಚ ರಕ್ಖಾ ಸುಸಂವಿಹಿತಾ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।


ತತೋ
ಇತ್ಥಿಯೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುರಿಸಾನಂ ಭಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ‘ಸುಖಂ ಇತ್ಥಿಪರಿವುತೋ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ
ಪಞ್ಚ ಹತ್ಥಿನಿಕಾಸತಾನಿ ಕಪ್ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಇತ್ಥಿಸತಾನಿ ಪುರಿಸವೇಸಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ –
‘‘ಅಸಿತೋಮರಹತ್ಥಾ ರಾಜಾನಂ ಪರಿವಾರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ
ರಞ್ಞೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ನತ್ಥಿ,
ಬುದ್ಧಾ ಚ ನಾಮ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾವ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಿ। ಹನ್ದಾಹಂ, ಮಹಾಜನಂ
ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇಮಿ, ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಸತ್ಥಾ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸತಿ, ಸಾ
ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಉಪಕಾರಾಯ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ, ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ
– ‘‘ಅಜ್ಜ ರಾಜಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ತನೋ ವಿಭವಾನುರೂಪೇನ ರಞ್ಞೋ
ಆರಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ।


ತತೋ ಮಹಾಜನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ರಾಜಾ ಕಿರ ಸತ್ಥುದಸ್ಸನತ್ಥಂ
ಗಚ್ಛತಿ, ಕೀದಿಸೀ ವತ ಭೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ನೋ ನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಾಯ, ತತ್ಥೇವ
ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ಸಬ್ಬೇ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆಗಮನಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನಾ ಮಗ್ಗೇ
ಅಟ್ಠಂಸು। ಜೀವಕೋಪಿ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿವೇದೇಸಿ – ‘‘ಕಪ್ಪಿತಾನಿ ಖೋ ತೇ, ದೇವ, ಹತ್ಥಿಯಾನಾನಿ,
ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀತಿ
ಉಪಚಾರವಚನಮೇತಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಯಂ ತಯಾ ಆಣತ್ತಂ, ತಂ ಮಯಾ ಕತಂ, ಇದಾನಿ ತ್ವಂ
ಯಸ್ಸ ಗಮನಸ್ಸ ವಾ ಅಗಮನಸ್ಸ ವಾ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ತದೇವ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ।


೧೫೯. ಪಚ್ಚೇಕಾ ಇತ್ಥಿಯೋತಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಾ ಇತ್ಥಿಯೋ, ಏಕೇಕಿಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಿನಿಯಾ ಏಕೇಕಂ ಇತ್ಥಿನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಉಕ್ಕಾಸು ಧಾರಿಯಮಾನಾಸೂತಿ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಾಸು ಧಾರಿಯಮಾನಾಸು। ಮಹಚ್ಚ ರಾಜಾನುಭಾವೇನಾತಿ ಮಹತಾ ರಾಜಾನುಭಾವೇನ। ಮಹಚ್ಚಾತಿಪಿ ಪಾಳಿ, ಮಹತಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಲಿಙ್ಗವಿಪರಿಯಾಯೋ ಏಸ। ರಾಜಾನುಭಾವೋ
ವುಚ್ಚತಿ ರಾಜಿದ್ಧಿ। ಕಾ ಪನಸ್ಸ ರಾಜಿದ್ಧಿ? ತಿಯೋಜನಸತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಹಾರಟ್ಠಾನಂ
ಇಸ್ಸರಿಯಸಿರೀ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಅಸುಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ತಥಾಗತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಠಮತರಂ
ಸಂವಿದಹನೇ ಅಸತಿಪಿ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಪಞ್ಚ ಇತ್ಥಿಸತಾನಿ ಪುರಿಸವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ
ಪಟಿಮುಕ್ಕವೇಠನಾನಿ ಅಂಸೇ ಆಸತ್ತಖಗ್ಗಾನಿ ಮಣಿದಣ್ಡತೋಮರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು। ಯಂ
ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪಚ್ಚೇಕಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಆರೋಪೇತ್ವಾ’’ತಿ।


ಅಪರಾಪಿ ಸೋಳಸಸಹಸ್ಸಖತ್ತಿಯನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ರಾಜಾನಂ ಪರಿವಾರೇಸುಂ।
ತಾಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಖುಜ್ಜವಾಮನಕಕಿರಾತಾದಯೋ। ತಾಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಅನ್ತೇಪುರಪಾಲಕಾ
ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಪುರಿಸಾ। ತೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ವಿಚಿತ್ರವೇಸವಿಲಾಸಿನೋ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ
ಮಹಾಮತ್ತಾ। ತೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ವಿವಿಧಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಆವುಧಹತ್ಥಾ ವಿಜ್ಜಾಧರತರುಣಾ ವಿಯ ನವುತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ರಟ್ಠಿಯಪುತ್ತಾ। ತೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಸತಗ್ಘನಿಕಾನಿ
ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಗ್ಘನಿಕಾನಿ ಏಕಂಸಂ ಕತ್ವಾ ಸುನ್ಹಾತಾ ಸುವಿಲಿತ್ತಾ
ಕಞ್ಚನಮಾಲಾದಿನಾನಾಭರಣಸೋಭಿತಾ ದಸಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ
ಜಯಸದ್ದಂ ಘೋಸನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಾನಿ ತೂರಿಯಾನಿ। ತೇಸಂ
ಪರಿಯನ್ತೇ ಧನುಪನ್ತಿಪರಿಕ್ಖೇಪೋ। ತಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತೇ ಹತ್ಥಿಘಟಾ। ಹತ್ಥೀನಂ ಪರಿಯನ್ತೇ
ಗೀವಾಯ ಗೀವಂ ಪಹರಮಾನಾ ಅಸ್ಸಪನ್ತಿ। ಅಸ್ಸಪರಿಯನ್ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಙ್ಘಟ್ಟನರಥಾ।
ರಥಪರಿಯನ್ತೇ ಬಾಹಾಯ ಬಾಹಂ ಪಹರಯಮಾನಾ ಯೋಧಾ। ತೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ
ಅನುರೂಪಾಯ ಆಭರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿರೋಚಮಾನಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಸೇನಿಯೋ। ಇತಿ ಯಥಾ ಪರಿಯನ್ತೇ ಠತ್ವಾ
ಖಿತ್ತೋ ಸರೋ ರಾಜಾನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಏವಂ ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ರಞ್ಞೋ ಪರಿಸಂ
ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ರಞ್ಞೋ ಅವಿದೂರೇನೇವ ಗಚ್ಛತಿ – ‘‘ಸಚೇ ಕೋಚಿ ಉಪದ್ದವೋ ಹೋತಿ,
ಪಠಮತರ ರಞ್ಞೋ ಜೀವಿತದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಉಕ್ಕಾನಂ ಪನ ಏತ್ತಕಾನಿ ಸತಾನಿ ವಾ ಸಹಸ್ಸಾನಿ
ವಾತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥೀತಿ ಏವರೂಪಿಂ ರಾಜಿದ್ಧಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –
‘‘ಮಹಚ್ಚರಾಜಾನುಭಾವೇನ ಯೇನ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನಂ, ತೇನ ಪಾಯಾಸೀ’’ತಿ।


ಅಹುದೇವ ಭಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ
ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಂ, ಞಾಣಭಯಂ, ಆರಮ್ಮಣಭಯಂ, ಓತ್ತಪ್ಪಭಯನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಭಯಂ, ತತ್ಥ
‘‘ಜಾತಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಭಯಂ ಭಯಾನಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಂ ನಾಮ।
‘‘ತೇಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಭಯಂ ಸಂವೇಗಂ ಸನ್ತಾಸಂ
ಆಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೭೮) ಏವಮಾಗತಂ ಞಾಣಭಯಂ ನಾಮ। ‘‘ಏತಂ ನೂನ ತಂ ಭಯಭೇರವಂ
ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೯) ಏತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣಭಯಂ ನಾಮ।


‘‘ಭೀರುಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ನ ಹಿ ತತ್ಥ ಸೂರಂ।


ಭಯಾ ಹಿ ಸನ್ತೋ, ನ ಕರೋನ್ತಿ ಪಾಪ’’ನ್ತಿ ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೩೩)।


ಇದಂ ಓತ್ತಪ್ಪಭಯಂ ನಾಮ। ತೇಸು ಇಧ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಂ, ಅಹು ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಛಮ್ಭಿತತ್ತನ್ತಿ ಛಮ್ಭಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ। ಸಕಲಸರೀರಚಲನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಲೋಮಹಂಸೋತಿ ಲೋಮಹಂಸನಂ, ಉದ್ಧಂ ಠಿತಲೋಮತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋ ಪನಾಯಂ ಲೋಮಹಂಸೋ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾದೀಸು ಪೀತಿಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ಪೀತಿಯಾಪಿ ಹೋತಿ । ಭೀರುಕಜಾತಿಕಾನಂ ಸಮ್ಪಹಾರಪಿಸಾಚಾದಿದಸ್ಸನೇಸು ಭಯೇನಾಪಿ। ಇಧ ಭಯಲೋಮಹಂಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।


ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ಭೀತೋತಿ? ಅನ್ಧಕಾರೇನಾತಿ ಏಕೇ ವದನ್ತಿ। ರಾಜಗಹೇ
ಕಿರ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಮಹಾದ್ವಾರಾನಿ, ಚತುಸಟ್ಠಿ ಖುದ್ದಕದ್ವಾರಾನಿ। ಜೀವಕಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನಂ
ಪಾಕಾರಸ್ಸ ಚ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರಾ ಹೋತಿ। ಸೋ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ
ಪಬ್ಬತಚ್ಛಾಯಾಯ ಪಾವಿಸಿ, ತತ್ಥ ಪಬ್ಬತಕೂಟೇನ ಚನ್ದೋ ಛಾದಿತೋ, ಪಬ್ಬತಚ್ಛಾಯಾಯ ಚ ರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಯ ಚ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಅಹೋಸೀತಿ, ತಮ್ಪಿ ಅಕಾರಣಂ। ತದಾ ಹಿ ಉಕ್ಕಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಮ್ಪಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ।


ಅಯಂ ಪನ ಅಪ್ಪಸದ್ದತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಕೇ ಆಸಙ್ಕಾಯ ಭೀತೋ। ಜೀವಕೋ
ಕಿರಸ್ಸ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇಯೇವ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ ಅಪ್ಪಸದ್ದಕಾಮೋ ಭಗವಾ, ಅಪ್ಪಸದ್ದೇನೇವ
ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ತಸ್ಮಾ ರಾಜಾ ತೂರಿಯಸದ್ದಂ ನಿವಾರೇಸಿ। ತೂರಿಯಾನಿ ಕೇವಲಂ
ಗಹಿತಮತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ, ವಾಚಮ್ಪಿ ಉಚ್ಚಂ ಅನಿಚ್ಛಾರಯಮಾನಾ ಅಚ್ಛರಾಸಞ್ಞಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಿ।
ಅಮ್ಬವನೇಪಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಖಿಪಿತಸದ್ದೋಪಿ ನ ಸುಯ್ಯತಿ। ರಾಜಾನೋ ಚ ನಾಮ ಸದ್ದಾಭಿರತಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಸೋ ತಂ ಅಪ್ಪಸದ್ದತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ಜೀವಕೇಪಿ ಆಸಙ್ಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ। ‘‘ಅಯಂ
ಜೀವಕೋ ಮಯ್ಹಂ ಅಮ್ಬವನೇ ಅಡ್ಢತೇಳಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನೀ’’ತಿ ಆಹ। ಏತ್ಥ ಚ
ಖಿಪಿತಸದ್ದಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಸುಯ್ಯತಿ, ಅಭೂತಂ ಮಞ್ಞೇ, ಏಸ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಮಂ ನಗರತೋ
ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಬಲಕಾಯಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಮಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಛತ್ತಂ
ಉಸ್ಸಾಪೇತುಕಾಮೋ। ಅಯಞ್ಹಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಹತ್ಥೀನಂ ಬಲಂ ಧಾರೇತಿ। ಮಮ ಚ ಅವಿದೂರೇನೇವ
ಗಚ್ಛತಿ, ಸನ್ತಿಕೇ ಚ ಮೇ ಆವುಧಹತ್ಥೋ ಏಕಪುರಿಸೋಪಿ ನತ್ಥಿ। ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಅನತ್ಥೋ’’ತಿ।
ಏವಂ ಭಾಯಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಅಭೀತೋ ವಿಯ ಸನ್ಧಾರೇತುಮ್ಪಿ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಅತ್ತನೋ ಭೀತಭಾವಂ ತಸ್ಸ
ಆವಿ ಅಕಾಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ…ಪೇ॰… ನ ನಿಗ್ಘೋಸೋ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾತಿ ವಯಸ್ಸಾಭಿಲಾಪೋ ಏಸ, ಕಚ್ಚಿ ಮಂ ವಯಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ನ ಪಲಮ್ಭೇಸೀತಿ ಯಂ ನತ್ಥಿ ತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವತ್ವಾ ಕಚ್ಚಿ ಮಂ ನ ವಿಪ್ಪಲಮ್ಭಯಸಿ। ನಿಗ್ಘೋಸೋತಿ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪನಿಗ್ಘೋಸೋ।


ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಜೀವಕೋ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಮಂ ನ ಜಾನಾತಿ ‘ನಾಯಂ ಪರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತೀ’ತಿ; ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ನಂ ನ ಅಸ್ಸಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಸ್ಸಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ನ ತಂ ದೇವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಅಭಿಕ್ಕಮಾತಿ ಅಭಿಮುಖೋ ಕಮ ಗಚ್ಛ, ಪವಿಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಕಿಂ ವುತ್ತೇ ಪನ ದಳ್ಹಂ ನ ಹೋತೀತಿ ತರಮಾನೋವ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಹ। ಏತೇ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ದೀಪಾ ಝಾಯನ್ತೀತಿ ಮಹಾರಾಜ, ಚೋರಬಲಂ ನಾಮ ನ ದೀಪೇ ಜಾಲೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏತೇ ಚ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ದೀಪಾ ಜಲನ್ತಿ। ಏತಾಯ ದೀಪಸಞ್ಞಾಯ ಯಾಹಿ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ವದತಿ।


ಸಾಮಞ್ಞಫಲಪುಚ್ಛಾವಣ್ಣನಾ


೧೬೦. ನಾಗಸ್ಸ ಭೂಮೀತಿ ಯತ್ಥ ಸಕ್ಕಾ ಹತ್ಥಿಂ ಅಭಿರೂಳ್ಹೇನ ಗನ್ತುಂ, ಅಯಂ ನಾಗಸ್ಸ ಭೂಮಿ ನಾಮ। ನಾಗಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಿತ್ವಾತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಹತ್ಥಿತೋ ಓರೋಹಿತ್ವಾ। ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಸಮಕಾಲಮೇವ
ಪನ ಭಗವತೋ ತೇಜೋ ರಞ್ಞೋ ಸರೀರಂ ಫರಿ। ಅಥಸ್ಸ ತಾವದೇವ ಸಕಲಸರೀರತೋ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚಿಂಸು,
ಸಾಟಕಾ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಅಪನೇತಬ್ಬಾ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ। ಅತ್ತನೋ ಅಪರಾಧಂ ಸರಿತ್ವಾ ಮಹಾಭಯಂ
ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಸೋ ಉಜುಕಂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಜೀವಕಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ
ಆರಾಮಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ವಿಯ ‘‘ಇದಂ ತೇ ಸಮ್ಮ ಜೀವಕ ಸುಟ್ಠು ಕಾರಿತಂ ಇದಂ ಸುಟ್ಠು
ಕಾರಿತ’’ನ್ತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಣಮಾನೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಯೇನ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಸಮ್ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।


ಕಹಂ ಪನ ಸಮ್ಮಾತಿ ಕಸ್ಮಾ
ಪುಚ್ಛೀತಿ। ಏಕೇ ತಾವ ‘‘ಅಜಾನನ್ತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಇಮಿನಾ ಕಿರ ದಹರಕಾಲೇ ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ
ಆಗಮ್ಮ ಭಗವಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಪಚ್ಛಾ ಪನ ಪಾಪಮಿತ್ತಸಂಸಗ್ಗೇನ ಪಿತುಘಾತಂ ಕತ್ವಾ ಅಭಿಮಾರೇ
ಪೇಸೇತ್ವಾ ಧನಪಾಲಂ ಮುಞ್ಚಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಪರಾಧೋ ಹುತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಂ ನ
ಉಪಗತಪುಬ್ಬೋತಿ ಅಸಞ್ಜಾನನ್ತೋ ಪುಚ್ಛತೀತಿ। ತಂ ಅಕಾರಣಂ, ಭಗವಾ ಹಿ ಆಕಿಣ್ಣವರಲಕ್ಖಣೋ
ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾಹಿ ರಸ್ಮೀಹಿ ಸಕಲಂ ಆರಾಮಂ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ
ತಾರಾಗಣಪರಿವುತೋ ವಿಯ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ಭಿಕ್ಖುಗಣಪರಿವುತೋ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತಂ
ಕೋ ನ ಜಾನೇಯ್ಯ। ಅಯಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯಲೀಲಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ। ಪಕತಿ ಹೇಸಾ ರಾಜಕುಲಾನಂ,
ಯಂ ಜಾನನ್ತಾಪಿ ಅಜಾನನ್ತಾ ವಿಯ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ। ಜೀವಕೋ ಪನ ತಂ ಸುತ್ವಾ – ‘ಅಯಂ ರಾಜಾ
ಪಥವಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಕುಹಿಂ ಪಥವೀತಿ, ನಭಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ಕುಹಿಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾತಿ,
ಸಿನೇರುಮೂಲೇ ಠತ್ವಾ ಕುಹಿಂ ಸಿನೇರೂತಿ ವದಮಾನೋ ವಿಯ
ದಸಬಲಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ಕುಹಿಂ ಭಗವಾ’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ‘‘ಹನ್ದಸ್ಸ ಭಗವನ್ತಂ
ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸೋ
ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಪುರಕ್ಖತೋತಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪುರತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ।


೧೬೧. ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಯತ್ಥ ಭಗವಾ ತತ್ಥ ಗತೋ, ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಭಗವನ್ತಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಂಘಂ ವಾ ಅಸಙ್ಘಟ್ಟಯಮಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಠಾತುಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕೋವ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತನ್ತಿ
ಯತೋ ಯತೋ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ, ತತೋ ತತೋ ತುಣ್ಹೀಭೂತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಹಿ
ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಪಿ ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಾ ಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಾ ಖಿಪಿತಸದ್ದೋ ವಾ ನತ್ಥಿ,
ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ನಾಟಕಪರಿವಾರಂ ಭಗವತೋ ಅಭಿಮುಖೇ ಠಿತಂ ರಾಜಾನಂ ವಾ ರಾಜಪರಿಸಂ ವಾ ಏಕಭಿಕ್ಖುಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಸಬ್ಬೇ ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿಂಸು।


ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಉಪಸಮೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ವಿಗತಪಙ್ಕತಾಯ ವಿಪ್ಪಸನ್ನರಹದಮಿವ ಉಪಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ। ತತ್ಥ ಇಮಿನಾತಿ ಯೇನ ಕಾಯಿಕೇನ ಚ ವಾಚಸಿಕೇನ
ಚ ಮಾನಸಿಕೇನ ಚ ಸೀಲೂಪಸಮೇನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಉಪಸನ್ತೋ, ಇಮಿನಾ ಉಪಸಮೇನಾತಿ ದೀಪೇತಿ।
ತತ್ಥ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಯ ಉಪಸನ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ
ನಯಿದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏಸ ಏವಮಾಹ। ಅಯಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನೋ ಪುತ್ತಂ ಅನುಸ್ಸರಿ।
ದುಲ್ಲಭಞ್ಹಿ ಲದ್ಧಾ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ಪಿಯಾನಂ ಞಾತಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ಅನುಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ
ಲೋಕಸ್ಸ ಪಕತಿಯೇವ। ಇತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಅನುಸ್ಸರಮಾನೋ ಏಸ ಏವಮಾಹ।


ಅಪಿ ಚ ಪುತ್ತೇ ಆಸಙ್ಕಾಯ ತಸ್ಸ ಉಪಸಮಂ ಇಚ್ಛಮಾನೋ ಪೇಸ ಏವಮಾಹ।
ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ, ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ದಹರೋ। ಅಯ್ಯಕೋ ಮೇ
ಕುಹಿ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ‘‘ಪಿತರಾ ತೇ ಘಾತಿತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಪಿತರಂ ಘಾತೇತ್ವಾ
ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸತಿ। ಇತಿ ಪುತ್ತೇ ಆಸಙ್ಕಾಯ ತಸ್ಸ ಉಪಸಮಂ ಇಚ್ಛಮಾನೋ
ಪೇಸ ಏವಮಾಹ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಏಸ ಏವಮಾಹ। ಅಥ ಖೋ ನಂ ಪುತ್ತೋ ಘಾತೇಸ್ಸತಿಯೇವ। ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ
ವಂಸೇ ಪಿತುವಧೋ ಪಞ್ಚಪರಿವಟ್ಟೇ ಗತೋ। ಅಜಾತಸತ್ತು ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಂ ಘಾತೇಸಿ, ಉದಯೋ
ಅಜಾತಸತ್ತುಂ । ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಮಹಾಮುಣ್ಡಿಕೋ ನಾಮ ಉದಯಂ।
ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಅನುರುದ್ಧೋ ನಾಮ ಮಹಾಮುಣ್ಡಿಕಂ। ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ನಾಗದಾಸೋ ನಾಮ
ಅನುರುದ್ಧಂ। ನಾಗದಾಸಂ ಪನ – ‘‘ವಂಸಚ್ಛೇದಕರಾಜಾನೋ ಇಮೇ, ಕಿಂ ಇಮೇಹೀ’’ತಿ ರಟ್ಠವಾಸಿನೋ
ಕುಪಿತಾ ಘಾತೇಸುಂ।


ಅಗಮಾ ಖೋ ತ್ವನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ
ಏವಮಾಹ? ಭಗವಾ ಕಿರ ರಞ್ಞೋ ವಚೀಭೇದೇ ಅಕತೇಯೇವ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ
ತುಣ್ಹೀ ನಿರವೋ ಠಿತೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ
ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ
ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಅನುಸ್ಸರಿ, ನ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಮಯಿ ಅನಾಲಪನ್ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇತುಂ
ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಕರೋಮಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪ’’ನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ರಞ್ಞೋ ವಚನಾನನ್ತರಂ ‘‘ಅಗಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಥಾಪೇಮ’’ನ್ತಿ
ಆಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮಹಾರಾಜ, ಯಥಾ ನಾಮ ಉನ್ನಮೇ ವುಟ್ಠಂ ಉದಕಂ ಯೇನ ನಿನ್ನಂ ತೇನ
ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಯೇನ ಪೇಮಂ ತೇನ ಗತೋತಿ।


ಅಥ ರಞ್ಞೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಬುದ್ಧಗುಣಾ, ಮಯಾ
ಸದಿಸೋ ಭಗವತೋ ಅಪರಾಧಕಾರಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮಯಾ ಹಿಸ್ಸ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ ಘಾತಿತೋ,
ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಚ ಕಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಭಿಮಾರಾ ಪೇಸಿತಾ, ನಾಳಾಗಿರಿ ಮುತ್ತೋ, ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ
ದೇವದತ್ತೇನ ಸಿಲಾ ಪವಿದ್ಧಾ, ಏವಂ ಮಹಾಪರಾಧಂ ನಾಮ ಮಂ ಆಲಪತೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಮುಖಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ;
ಅಹೋ ಭಗವಾ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ತಾದಿಲಕ್ಖಣೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋ। ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಹಾಯ
ಬಹಿದ್ಧಾ ನ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸೋ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಆಲಪನ್ತೋ ‘‘ಪಿಯೋ ಮೇ,
ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।


೧೬೨. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾತಿ
ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಇತೋಚಿತೋ ಚ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ
ವನ್ದನ್ತೇನ ಚ ಭಗವಾ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಕಾತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ಗರುಕಾರೋಪಿ ಚೇಸ ನ ಹೋತಿ। ರಾಜಾನಂ
ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಪರಾಜಾನಂ ವನ್ದನ್ತೇನಪಿ ಹಿ ರಞ್ಞೋ ಅಗಾರವೋ ಕತೋ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಭಗವನ್ತಂ
ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಕಞ್ಚಿದೇವ ದೇಸನ್ತಿ ಕಞ್ಚಿ ಓಕಾಸಂ।


ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನೇ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಪುಚ್ಛ, ಮಹಾರಾಜ, ಯದಾಕಙ್ಖಸೀ’’ತಿ।
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ‘‘ಪುಚ್ಛ ಯದಿ ಆಕಙ್ಖಸಿ, ನ ಮೇ ಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಭಾರೋ ಅತ್ಥಿ’’। ಅಥ ವಾ
‘‘ಪುಚ್ಛ, ಯಂ ಆಕಙ್ಖಸಿ, ಸಬ್ಬಂ ತೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಂ
ಪವಾರೇಸಿ, ಅಸಾಧಾರಣಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಅಗ್ಗಸಾವಕಮಹಾಸಾವಕೇಹಿ। ತೇ ಹಿ ಯದಾಕಙ್ಖಸೀತಿ ನ
ವದನ್ತಿ, ಸುತ್ವಾ ವೇದಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಬುದ್ಧಾ ಪನ – ‘‘ಪುಚ್ಛ, ಆವುಸೋ, ಯದಾಕಙ್ಖಸೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩೭), ವಾ ‘‘ಪುಚ್ಛ, ಮಹಾರಾಜ, ಯದಾಕಙ್ಖಸೀ’’ತಿ ವಾ,


‘‘ಪುಚ್ಛ, ವಾಸವ, ಮಂ ಪಞ್ಹಂ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಿಚ್ಛಸಿ।


ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಅಹಂ ಅನ್ತಂ ಕರೋಮಿ ತೇ’’ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೩೫೬) ವಾ।


ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸಕೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛ, ಯದಾಕಙ್ಖಸೀತಿ ವಾ,


‘‘ಬಾವರಿಸ್ಸ ಚ ತುಯ್ಹಂ ವಾ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಬ್ಬಸಂಸಯಂ।


ಕತಾವಕಾಸಾ ಪುಚ್ಛವ್ಹೋ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಿಚ್ಛಥಾ’’ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೧೦೩೬) ವಾ।


‘‘ಪುಚ್ಛ ಮಂ, ಸಭಿಯ, ಪಞ್ಹಂ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಿಚ್ಛಸಿ।


ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಅಹಂ ಅನ್ತಂ ಕರೋಮಿ ತೇ’’ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೫೧೭) ವಾ।


ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಯಕ್ಖನರಿನ್ದದೇವಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ
ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇನ್ತಿ। ಅನಚ್ಛರಿಯಞ್ಚೇತಂ, ಯಂ ಭಗವಾ ಬುದ್ಧಭೂಮಿಂ ಪತ್ವಾ ಏತಂ
ಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇಯ್ಯ। ಯೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂಮಿಯಂ ಪದೇಸಞಾಣೇ ಠಿತೋ –


‘‘ಕೋಣ್ಡಞ್ಞ , ಪಞ್ಹಾನಿ ವಿಯಾಕರೋಹಿ।


ಯಾಚನ್ತಿ ತಂ ಇಸಯೋ ಸಾಧುರೂಪಾ॥


ಕೋಣ್ಡಞ್ಞ, ಏಸೋ ಮನುಜೇಸು ಧಮ್ಮೋ।


ಯಂ ವುದ್ಧಮಾಗಚ್ಛತಿ ಏಸ ಭಾರೋ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೧೭.೬೦)।


ಏವಂ ಸಕ್ಕಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಇಸೀಹಿ ಯಾಚಿತೋ –


‘‘ಕತಾವಕಾಸಾ ಪುಚ್ಛನ್ತು ಭೋನ್ತೋ,


ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಞ್ಹಂ ಮನಸಾಭಿಪತ್ಥಿತಂ।


ಅಹಞ್ಹಿ ತಂ ತಂ ವೋ ವಿಯಾಕರಿಸ್ಸಂ,


ಞತ್ವಾ ಸಯಂ ಲೋಕಮಿಮಂ ಪರಞ್ಚಾ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೧೭.೬೧)।


ಏವಂ ಸರಭಙ್ಗಕಾಲೇ। ಸಮ್ಭವಜಾತಕೇ ಚ
ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಾನಂ ಅನ್ತಕರಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಸುಚಿರತೇನ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ, ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠುಂ ಓಕಾಸೇ ಕಾರಿತೇ ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋ ರಥಿಕಾಯ ಪಂಸುಂ
ಕೀಳನ್ತೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕಮಾಭುಜಿತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ –


‘‘ತಗ್ಘ ತೇ ಅಹಮಕ್ಖಿಸ್ಸಂ, ಯಥಾಪಿ ಕುಸಲೋ ತಥಾ।


ರಾಜಾ ಚ ಖೋ ತಂ ಜಾನಾತಿ, ಯದಿ ಕಾಹತಿ ವಾ ನ ವಾ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧೬.೧೭೨)।


ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇಸಿ।


೧೬೩.
ಏವಂ ಭಗವತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾಯ ಅತ್ತಮನೋ ರಾಜಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ – ‘‘ಯಥಾ
ನು ಖೋ ಇಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಿಪ್ಪಮೇವ ಸಿಪ್ಪಾಯತನಂ। ಪುಥುಸಿಪ್ಪಾಯತನಾನೀತಿ ಬಹೂನಿ ಸಿಪ್ಪಾನಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದನ್ತಿ ಕತಮೇ ಪನ ತೇ। ಹತ್ಥಾರೋಹಾತಿಆದೀಹಿ
ಯೇ ತಂ ತಂ ಸಿಪ್ಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವನ್ತಿ, ತೇ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಯಞ್ಹಿ ಅಸ್ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ –
‘‘ಯಥಾ ಇಮೇಸಂ ಸಿಪ್ಪೂಪಜೀವೀನಂ ತಂ ತಂ ಸಿಪ್ಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ಸಿಪ್ಪಫಲಂ
ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ ಏವಂ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತು’’ನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ
ಸಿಪ್ಪಾಯತನಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪೂಪಜೀವಿನೋ ದಸ್ಸೇತಿ।


ತತ್ಥ ಹತ್ಥಾರೋಹಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಹತ್ಥಿವೇಜ್ಜಹತ್ಥಿಮೇಣ್ಡಾದಯೋ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಸ್ಸಾರೋಹಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಸ್ಸಾಚರಿಯಅಸ್ಸವೇಜ್ಜಅಸ್ಸಮೇಣ್ಡಾದಯೋ। ರಥಿಕಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ರಥಾಚರಿಯರಥಯೋಧರಥರಕ್ಖಾದಯೋ। ಧನುಗ್ಗಹಾತಿ ಧನುಆಚರಿಯಾ ಇಸ್ಸಾಸಾ। ಚೇಲಕಾತಿ ಯೇ ಯುದ್ಧೇ ಜಯಧಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಚಲಕಾತಿ ಇಧ ರಞ್ಞೋ ಠಾನಂ ಹೋತು, ಇಧ ಅಸುಕಮಹಾಮತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಸೇನಾಬ್ಯೂಹಕಾರಕಾ। ಪಿಣ್ಡದಾಯಕಾತಿ
ಸಾಹಸಿಕಮಹಾಯೋಧಾ। ತೇ ಕಿರ ಪರಸೇನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪರಸೀಸಂ ಪಿಣ್ಡಮಿವ ಛೇತ್ವಾ ಛೇತ್ವಾ
ದಯನ್ತಿ, ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೇ ವಾ ಸಙ್ಗಾಮಮಜ್ಝೇ
ಯೋಧಾನಂ ಭತ್ತಪಾತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿವಿಸನ್ತಿ, ತೇಸಮ್ಪೇತಂ ನಾಮಂ। ಉಗ್ಗಾ ರಾಜಪುತ್ತಾತಿ ಉಗ್ಗತುಗ್ಗತಾ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರಾ ರಾಜಪುತ್ತಾ। ಪಕ್ಖನ್ದಿನೋತಿ ಯೇ ‘‘ಕಸ್ಸ ಸೀಸಂ ವಾ ಆವುಧಂ ವಾ ಆಹರಾಮಾ’’ತಿ ‘‘ವತ್ವಾ ಅಸುಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಸಙ್ಗಾಮಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ತದೇವ ಆಹರನ್ತಿ, ಇಮೇ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತೀತಿ ಪಕ್ಖನ್ದಿನೋ। ಮಹಾನಾಗಾತಿ ಮಹಾನಾಗಾ ವಿಯ ಮಹಾನಾಗಾ, ಹತ್ಥಿಆದೀಸುಪಿ ಅಭಿಮುಖಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಅನಿವತ್ತಿತಯೋಧಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಸೂರಾತಿ ಏಕನ್ತಸೂರಾ, ಯೇ ಸಜಾಲಿಕಾಪಿ ಸಚಮ್ಮಿಕಾಪಿ ಸಮುದ್ದಂ ತರಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ಚಮ್ಮಯೋಧಿನೋತಿ ಯೇ ಚಮ್ಮಕಞ್ಚುಕಂ ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸರಪರಿತ್ತಾಣಚಮ್ಮಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಯುಜ್ಝನ್ತಿ। ದಾಸಿಕಪುತ್ತಾತಿ ಬಲವಸಿನೇಹಾ ಘರದಾಸಯೋಧಾ। ಆಳಾರಿಕಾತಿ ಪೂವಿಕಾ। ಕಪ್ಪಕಾತಿ ನ್ಹಾಪಿಕಾ। ನ್ಹಾಪಕಾತಿ ಯೇ ನ್ಹಾಪೇನ್ತಿ। ಸೂದಾತಿ ಭತ್ತಕಾರಕಾ। ಮಾಲಾಕಾರಾದಯೋ ಪಾಕಟಾಯೇವ। ಗಣಕಾತಿ ಅಚ್ಛಿದ್ದಕಪಾಠಕಾ। ಮುದ್ದಿಕಾತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ಗಣನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿನೋ। ಯಾನಿ ವಾ ಪನಞ್ಞಾನಿಪೀತಿ ಅಯಕಾರದನ್ತಕಾರಚಿತ್ತಕಾರಾದೀನಿ। ಏವಂಗತಾನೀತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾನಿ। ತೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ತೇ ಹತ್ಥಾರೋಹಾದಯೋ ತಾನಿ ಪುಥುಸಿಪ್ಪಾಯತನಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ರಾಜಕುಲತೋ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಲಭಮಾನಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮೇವ ಸಿಪ್ಪಫಲಂ ಉಪಜೀವನ್ತಿ। ಸುಖೇನ್ತೀತಿ ಸುಖಿತಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಪೀಣೇನ್ತೀತಿ ಪೀಣಿತಂ ಥಾಮಬಲೂಪೇತಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಉದ್ಧಗ್ಗಿಕಾದೀಸು ಉಪರಿ ಫಲನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ ಉದ್ಧಂ ಅಗ್ಗಮಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಉದ್ಧಗ್ಗಿಕಾ। ಸಗ್ಗಂ ಅರಹತೀತಿ ಸೋವಗ್ಗಿಕಾ। ಸುಖೋ ವಿಪಾಕೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುಖವಿಪಾಕಾ। ಸುಟ್ಠು ಅಗ್ಗೇ ರೂಪಸದ್ದಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಆಯುವಣ್ಣಸುಖಯಸಆಧಿಪತೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತೇ ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಸಂವತ್ತೇತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಾ। ತಂ ಏವರೂಪಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಾಮಞ್ಞಫಲನ್ತಿ
ಏತ್ಥ ಪರಮತ್ಥತೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಾಮಞ್ಞಂ। ಅರಿಯಫಲಂ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಕತಮಞ್ಚ,
ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಮಞ್ಞಂ? ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ,
ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ॰… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಮಞ್ಞಂ। ಕತಮಾನಿ ಚ,
ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ? ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ…ಪೇ॰… ಅರಹತ್ತಫಲ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೩೫)।
ತಂ ಏಸ ರಾಜಾ ನ ಜಾನಾತಿ। ಉಪರಿ ಆಗತಂ ಪನ ದಾಸಕಸ್ಸಕೋಪಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ।


ಅಥ ಭಗವಾ ಪಞ್ಹಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾವ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಬಹೂ
ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾ ರಾಜಾಮಚ್ಚಾ ಇಧಾಗತಾ, ತೇ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಞ್ಚ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಞ್ಚ ದೀಪೇತ್ವಾ
ಕಥೀಯಮಾನೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಮಹನ್ತೇನ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಇಧಾಗತೋ, ತಸ್ಸಾಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಮಣಕೋಲಾಹಲಂ ಸಮಣಭಣ್ಡನಮೇವ
ಕಥೇತೀತಿ ಉಜ್ಝಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸನ್ತಿ, ರಞ್ಞಾ ಪನ ಕಥೀಯಮಾನೇ
ಉಜ್ಝಾಯಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರಾಜಾನಮೇವ ಅನುವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಇಸ್ಸರಾನುವತ್ತಕೋ ಹಿ
ಲೋಕೋ। ‘ಹನ್ದಾಹಂ ರಞ್ಞೋವ ಭಾರಂ ಕರೋಮೀ’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಭಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಅಭಿಜಾನಾಸಿ ನೋ ತ್ವ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ।


೧೬೪. ತತ್ಥ ಅಭಿಜಾನಾಸಿ ನೋ ತ್ವನ್ತಿ
ಅಭಿಜಾನಾಸಿ ನು ತ್ವಂ। ಅಯಞ್ಚ ನೋ-ಸದ್ದೋ ಪರತೋ ಪುಚ್ಛಿತಾತಿ ಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ।
ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತ್ವಂ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಞ್ಞೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ
ಪುಚ್ಛಿತಾ ನು, ಅಭಿಜಾನಾಸಿ ಚ ನಂ ಪುಟ್ಠಭಾವಂ, ನ ತೇ ಸಮ್ಮುಟ್ಠ’’ನ್ತಿ। ಸಚೇ ತೇ ಅಗರೂತಿ ಸಚೇ ತುಯ್ಹಂ ಯಥಾ ತೇ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸು, ತಥಾ ಇಧ ಭಾಸಿತುಂ ಭಾರಿಯಂ ನ ಹೋತಿ, ಯದಿ ನ ಕೋಚಿ ಅಫಾಸುಕಭಾವೋ ಅತ್ಥಿ, ಭಾಸಸ್ಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಖೋ ಮೇ ಭನ್ತೇತಿ
ಕಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ? ಪಣ್ಡಿತಪತಿರೂಪಕಾನಞ್ಹಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಥೇತುಂ ದುಕ್ಖಂ ಹೋತಿ, ತೇ ಪದೇ
ಪದೇ ಅಕ್ಖರೇ ಅಕ್ಖರೇ ದೋಸಮೇವ ವದನ್ತಿ। ಏಕನ್ತಪಣ್ಡಿತಾ ಪನ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸುಕಥಿತಂ
ಪಸಂಸನ್ತಿ, ದುಕ್ಕಥಿತೇಸು ಪಾಳಿಪದಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನೇಸು ಯಂ ಯಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಂ ತಂ ಉಜುಕಂ
ಕತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ। ಭಗವತಾ ಚ ಸದಿಸೋ ಏಕನ್ತಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ತೇನಾಹ – ‘‘ನ ಖೋ ಮೇ,
ಭನ್ತೇ, ಗರು; ಯತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಗವನ್ತರೂಪೋ ವಾ’’ತಿ।


ಪೂರಣಕಸ್ಸಪವಾದವಣ್ಣನಾ


೧೬೫. ಏಕಮಿದಾಹನ್ತಿ ಏಕಂ ಇಧ ಅಹಂ। ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಮೋದಜನಕಂ ಸರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕಥಂ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತ್ವಾ।


೧೬೬. ‘‘ಕರೋತೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಯತೋ’’ತಿಆದೀಸು ಕರೋತೋತಿ ಸಹತ್ಥಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ। ಕಾರಯತೋತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ। ಛಿನ್ದತೋತಿ ಪರೇಸಂ ಹತ್ಥಾದೀನಿ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ। ಪಚತೋತಿ ಪರೇ ದಣ್ಡೇನ ಪೀಳೇನ್ತಸ್ಸ। ಸೋಚಯತೋತಿ ಪರಸ್ಸ ಭಣ್ಡಹರಣಾದೀಹಿ ಸೋಚಯತೋ। ಸೋಚಾಪಯತೋತಿ ಸೋಕಂ ಸಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ಪರೇಹಿ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಕಿಲಮತೋತಿ ಆಹಾರುಪಚ್ಛೇದಬನ್ಧನಾಗಾರಪ್ಪವೇಸನಾದೀಹಿ ಸಯಂ ಕಿಲಮನ್ತಸ್ಸಪಿ ಪರೇಹಿ ಕಿಲಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ। ಫನ್ದತೋ ಫನ್ದಾಪಯತೋತಿ ಪರಂ ಫನ್ದನ್ತಂ ಫನ್ದನಕಾಲೇ ಸಯಮ್ಪಿ ಫನ್ದತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಫನ್ದಾಪಯತೋ। ಪಾಣಮತಿಪಾತಾಪಯತೋತಿ ಪಾಣಂ ಹನನ್ತಸ್ಸಪಿ ಹನಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕರಣಕಾರಣವಸೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।


ಸನ್ಧಿನ್ತಿ ಘರಸನ್ಧಿಂ। ನಿಲ್ಲೋಪನ್ತಿ ಮಹಾವಿಲೋಪಂ। ಏಕಾಗಾರಿಕನ್ತಿ ಏಕಮೇವ ಘರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ವಿಲುಪ್ಪನಂ। ಪರಿಪನ್ಥೇತಿ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದನತ್ಥಂ ಮಗ್ಗೇ ತಿಟ್ಠತೋ। ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಂ ಕರೋಮೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಕರೋತೋಪಿ ಪಾಪಂ ನ ಕರೀಯತಿ, ನತ್ಥಿ ಪಾಪಂ। ಸತ್ತಾ ಪನ ಪಾಪಂ ಕರೋಮಾತಿ ಏವಂಸಞ್ಞಿನೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನಾತಿ ಖುರನೇಮಿನಾ, ಖುರಧಾರಸದಿಸಪರಿಯನ್ತೇನ ವಾ। ಏಕಂ ಮಂಸಖಲನ್ತಿ ಏಕಂ ಮಂಸರಾಸಿಂ। ಪುಞ್ಜನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ತತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಏಕಮಂಸಖಲಕರಣನಿದಾನಂ।


ದಕ್ಖಿಣನ್ತಿ ದಕ್ಖಿಣತೀರೇ
ಮನುಸ್ಸಾ ಕಕ್ಖಳಾ ದಾರುಣಾ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಹನನ್ತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಉತ್ತರತೀರೇ ಸತ್ತಾ
ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಸನ್ನಾ ಬುದ್ಧಮಾಮಕಾ ಧಮ್ಮಮಾಮಕಾ ಸಙ್ಘಮಾಮಕಾ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ
ದದನ್ತೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಯಜನ್ತೋತಿ ಮಹಾಯಾಗಂ ಕರೋನ್ತೋ। ದಮೇನಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯದಮೇನ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇನ ವಾ। ಸಂಯಮೇನಾತಿ ಸೀಲಸಂಯಮೇನ। ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನಾತಿ ಸಚ್ಚವಚನೇನ। ಆಗಮೋತಿ ಆಗಮನಂ, ಪವತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಪಾಪಪುಞ್ಞಾನಂ ಕಿರಿಯಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ।


ಅಮ್ಬಂ ಪುಟ್ಠೋ ಲಬುಜಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ ನಾಮ, ಯೋ ಕೀದಿಸೋ ಅಮ್ಬೋ
ಕೀದಿಸಾನಿ ವಾ ಅಮ್ಬಸ್ಸ ಖನ್ಧಪಣ್ಣಪುಪ್ಫಫಲಾನೀತಿ ವುತ್ತೇ ಏದಿಸೋ ಲಬುಜೋ ಏದಿಸಾನಿ ವಾ
ಲಬುಜಸ್ಸ ಖನ್ಧಪಣ್ಣಪುಪ್ಫಫಲಾನೀತಿ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ। ವಿಜಿತೇತಿ ಆಣಾಪವತ್ತಿದೇಸೇ। ಅಪಸಾದೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಹೇಠೇತಬ್ಬಂ। ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧೂ’’ತಿ ಏವಂ ಪಸಂಸಂ ಅಕತ್ವಾ। ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾತಿ ಬಾಲದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ತಯಾ ಭಾಸಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಅಪ್ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ। ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ಸಾರತೋ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ। ಅನಿಕ್ಕುಜ್ಜನ್ತೋತಿ ಸಾರವಸೇನೇವ ಇದಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ಅಯಂ ಪರಮತ್ಥೋತಿ ಹದಯೇ ಅಟ್ಠಪೇನ್ತೋ। ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಪನ ತೇನ ಉಗ್ಗಹಿತಞ್ಚೇವ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಞ್ಚ।


ಮಕ್ಖಲಿಗೋಸಾಲವಾದವಣ್ಣನಾ


೧೬೭-೧೬೯. ಮಕ್ಖಲಿವಾದೇ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಹೇತುವೇವಚನಮೇವ, ಉಭಯೇನಾಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಮೇವ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಪಚ್ಚಯಂ, ಕಾಯಸುಚರಿತಾದೀನಞ್ಚ ವಿಸುದ್ಧಿಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಅತ್ತಕಾರೇತಿ ಅತ್ತಕಾರೋ। ಯೇನ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮೇನ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ
ದೇವತ್ತಮ್ಪಿ ಮಾರತ್ತಮ್ಪಿ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾವಕಬೋಧಿಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಮ್ಪಿ
ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ದುತಿಯಪದೇನ ಯಂ ಪರಕಾರಂ ಪರಸ್ಸ
ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಅವಸೇಸೋ ಜನೋ ಮನುಸ್ಸಸೋಭಗ್ಯತಂ ಆದಿಂ
ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಂ ಪರಕಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಏವಮಯಂ ಬಾಲೋ ಜಿನಚಕ್ಕೇ
ಪಹಾರಂ ದೇತಿ ನಾಮ। ನತ್ಥಿ ಪುರಿಸಕಾರೇತಿ ಯೇನ ಪುರಿಸಕಾರೇನ ಸತ್ತಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಾಪುಣನ್ತಿ , ತಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ನತ್ಥಿ ಬಲನ್ತಿ ಯಮ್ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಸತ್ತಾ ವೀರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ತಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ತಂ ಬಲಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ನತ್ಥಿ ವೀರಿಯನ್ತಿಆದೀನಿ
ಸಬ್ಬಾನಿ ಪುರಿಸಕಾರವೇವಚನಾನೇವ। ‘‘ಇದಂ ನೋ ವೀರಿಯೇನ ಇದಂ ಪುರಿಸಥಾಮೇನ, ಇದಂ
ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೇನ ಪವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತವಚನಪಟಿಕ್ಖೇಪಕರಣವಸೇನ ಪನೇತಾನಿ ವಿಸುಂ
ಆದಿಯನ್ತಿ।


ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾತಿ ಓಟ್ಠಗೋಣಗದ್ರಭಾದಯೋ ಅನವಸೇಸೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾತಿ ಏಕಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಪಾಣೋ, ದ್ವಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಪಾಣೋತಿಆದಿವಸೇನ ವದತಿ। ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾತಿ ಅಣ್ಡಕೋಸವತ್ಥಿಕೋಸೇಸು ಭೂತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಸಬ್ಬೇ ಜೀವಾತಿ ಸಾಲಿಯವಗೋಧುಮಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ತೇಸು ಹಿ ಸೋ ವಿರೂಹನಭಾವೇನ ಜೀವಸಞ್ಞೀ। ಅವಸಾ ಅಬಲಾ ಅವೀರಿಯಾತಿ ತೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ವಸೋ ವಾ ಬಲಂ ವಾ ವೀರಿಯಂ ವಾ ನತ್ಥಿ। ನಿಯತಿಸಙ್ಗತಿಭಾವಪರಿಣತಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಯತೀತಿ ನಿಯತಾ। ಸಙ್ಗತೀತಿ ಛನ್ನಂ ಅಭಿಜಾತೀನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗಮನಂ। ಭಾವೋತಿ
ಸಭಾವೋಯೇವ। ಏವಂ ನಿಯತಿಯಾ ಚ ಸಙ್ಗತಿಯಾ ಚ ಭಾವೇನ ಚ ಪರಿಣತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರತಂ ಪತ್ತಾ।
ಯೇನ ಹಿ ಯಥಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸೋ ತಥೇವ ಭವತಿ। ಯೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸೋ ನ ಭವತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಛಸ್ವೇವಾಭಿಜಾತೀಸೂತಿ ಛಸು ಏವ ಅಭಿಜಾತೀಸು ಠತ್ವಾ ಸುಖಞ್ಚ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಾ ಸುಖದುಕ್ಖಭೂಮಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।


ಯೋನಿಪಮುಖಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಪಮುಖಯೋನೀನಂ ಉತ್ತಮಯೋನೀನಂ ಚುದ್ದಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಸಟ್ಠಿಸತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಛಸತಾನಿ। ಪಞ್ಚ ಚ ಕಮ್ಮುನೋ ಸತಾನೀತಿ
ಪಞ್ಚಕಮ್ಮಸತಾನಿ ಚ। ಕೇವಲಂ ತಕ್ಕಮತ್ತಕೇನ ನಿರತ್ಥಕಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ದೀಪೇತಿ। ಪಞ್ಚ ಚ
ಕಮ್ಮಾನಿ ತೀಣಿ ಚ ಕಮ್ಮಾನೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಕೇಚಿ ಪನಾಹು – ‘‘ಪಞ್ಚ ಚ
ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ಭಣತಿ। ತೀಣೀತಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನಾ’’ತಿ। ಕಮ್ಮೇ ಚ ಉಪಡ್ಢಕಮ್ಮೇ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ವಚೀಕಮ್ಮಞ್ಚ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಉಪಡ್ಢಕಮ್ಮನ್ತಿ। ದ್ವಟ್ಠಿಪಟಿಪದಾತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ಪಟಿಪದಾತಿ ವದತಿ। ದ್ವಟ್ಠನ್ತರಕಪ್ಪಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಅಯಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇ ದ್ವೇ ಅಜಾನನ್ತೋ ಏವಮಾಹ।


ಛಳಾಭಿಜಾತಿಯೋತಿ ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿ,
ನೀಲಾಭಿಜಾತಿ, ಲೋಹಿತಾಭಿಜಾತಿ, ಹಲಿದ್ದಾಭಿಜಾತಿ, ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿ, ಪರಮಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತೀತಿ
ಇಮಾ ಛ ಅಭಿಜಾತಿಯೋ ವದತಿ। ತತ್ಥ ಓರಬ್ಭಿಕಾ, ಸಾಕುಣಿಕಾ, ಮಾಗವಿಕಾ, ಸೂಕರಿಕಾ,
ಲುದ್ದಾ, ಮಚ್ಛಘಾತಕಾ ಚೋರಾ, ಚೋರಘಾತಕಾ, ಬನ್ಧನಾಗಾರಿಕಾ, ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ
ಕುರೂರಕಮ್ಮನ್ತಾ, ಅಯಂ ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತೀತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೫೭) ವದತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ನೀಲಾಭಿಜಾತೀತಿ
ವದತಿ, ತೇ ಕಿರ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಕಣ್ಟಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ
ಕಣ್ಟಕವುತ್ತಿಕಾ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೫೭) ಅಯಞ್ಹಿಸ್ಸ ಪಾಳಿಯೇವ। ಅಥ ವಾ
ಕಣ್ಟಕವುತ್ತಿಕಾ ಏವ ನಾಮ ಏಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾತಿ ವದತಿ। ಲೋಹಿತಾಭಿಜಾತಿ ನಾಮ ನಿಗಣ್ಠಾ
ಏಕಸಾಟಕಾತಿ ವದತಿ। ಇಮೇ ಕಿರ ಪುರಿಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಣ್ಡರತರಾ। ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ
ಅಚೇಲಕಸಾವಕಾ ಹಲಿದ್ದಾಭಿಜಾತೀತಿ ವದತಿ। ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕೇ ನಿಗಣ್ಠೇಹಿಪಿ
ಜೇಟ್ಠಕತರೇ ಕರೋತಿ। ಆಜೀವಕಾ ಆಜೀವಕಿನಿಯೋ ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತೀತಿ ವದತಿ। ತೇ ಕಿರ ಪುರಿಮೇಹಿ
ಚತೂಹಿ ಪಣ್ಡರತರಾ। ನನ್ದೋ, ವಚ್ಛೋ, ಕಿಸೋ, ಸಙ್ಕಿಚ್ಛೋ, ಮಕ್ಖಲಿಗೋಸಾಲೋ,
ಪರಮಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತೀತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೫೭) ವದತಿ। ತೇ ಕಿರ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಪಣ್ಡರತರಾ।


ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಭೂಮಿಯೋತಿ ಮನ್ದಭೂಮಿ, ಖಿಡ್ಡಾಭೂಮಿ, ಪದವೀಮಂಸಭೂಮಿ, ಉಜುಗತಭೂಮಿ, ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿ, ಸಮಣಭೂಮಿ ,
ಜಿನಭೂಮಿ, ಪನ್ನಭೂಮೀತಿ ಇಮಾ ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಭೂಮಿಯೋತಿ ವದತಿ। ತತ್ಥ ಜಾತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ
ಸತ್ತದಿವಸೇ ಸಮ್ಬಾಧಟ್ಠಾನತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ಸತ್ತಾ ಮನ್ದಾ ಹೋನ್ತಿ ಮೋಮೂಹಾ, ಅಯಂ
ಮನ್ದಭೂಮೀತಿ ವದತಿ। ಯೇ ಪನ ದುಗ್ಗತಿತೋ ಆಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಅಭಿಣ್ಹಂ ರೋದನ್ತಿ ಚೇವ
ವಿರವನ್ತಿ ಚ, ಸುಗತಿತೋ ಆಗತಾ ತಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಹಸನ್ತಿ, ಅಯಂ ಖಿಡ್ಡಾಭೂಮಿ ನಾಮ।
ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಮಞ್ಚಂ ವಾ ಪೀಠಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪದನಿಕ್ಖಿಪನಂ
ಪದವೀಮಂಸಭೂಮಿ ನಾಮ। ಪದಸಾ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಕಾಲೇ ಉಜುಗತಭೂಮಿ ನಾಮ। ಸಿಪ್ಪಾನಿ
ಸಿಕ್ಖಿತಕಾಲೇ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿ ನಾಮ। ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ
ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲೇ ಸಮಣಭೂಮಿ ನಾಮ। ಆಚರಿಯಂ ಸೇವಿತ್ವಾ ಜಾನನಕಾಲೇ ಜಿನಭೂಮಿ ನಾಮ। ಭಿಕ್ಖು ಚ
ಪನ್ನಕೋ ಜಿನೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹಾತಿ ಏವಂ ಅಲಾಭಿಂ ಸಮಣಂ ಪನ್ನಭೂಮೀತಿ ವದತಿ।


ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸ ಆಜೀವಕಸತೇತಿ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಆಜೀವಕವುತ್ತಿಸತಾನಿ। ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸತೇತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸತಾನಿ। ನಾಗಾವಾಸಸತೇತಿ ನಾಗಮಣ್ಡಲಸತಾನಿ। ವೀಸೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಸತೇತಿ ವೀಸತಿನ್ದ್ರಿಯಸತಾನಿ। ತಿಂಸೇ ನಿರಯಸತೇತಿ ತಿಂಸ ನಿರಯಸತಾನಿ। ರಜೋಧಾತುಯೋತಿ ರಜಓಕಿರಣಟ್ಠಾನಾನಿ, ಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಿಪಾದಪಿಟ್ಠಾದೀನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಸತ್ತ ಸಞ್ಞೀಗಬ್ಭಾತಿ ಓಟ್ಠಗೋಣಗದ್ರಭಅಜಪಸುಮಿಗಮಹಿಂಸೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಸತ್ತ ಅಸಞ್ಞೀಗಬ್ಭಾತಿ ಸಾಲಿವೀಹಿಯವಗೋಧೂಮಕಙ್ಗುವರಕಕುದ್ರೂಸಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ನಿಗಣ್ಠಿಗಬ್ಭಾತಿ ಗಣ್ಠಿಮ್ಹಿ ಜಾತಗಬ್ಭಾ, ಉಚ್ಛುವೇಳುನಳಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಸತ್ತ ದೇವಾತಿ ಬಹೂ ದೇವಾ। ಸೋ ಪನ ಸತ್ತಾತಿ ವದತಿ। ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಅನನ್ತಾ, ಸೋ ಸತ್ತಾತಿ ವದತಿ। ಸತ್ತ ಪಿಸಾಚಾತಿ ಪಿಸಾಚಾ ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾ ಸತ್ತಾತಿ ವದತಿ। ಸರಾತಿ ಮಹಾಸರಾ, ಕಣ್ಣಮುಣ್ಡರಥಕಾರಅನೋತತ್ತಸೀಹಪ್ಪಪಾತಛದ್ದನ್ತಮನ್ದಾಕಿನೀಕುಣಾಲದಹೇ ಗಹೇತ್ವಾ ವದತಿ।


ಪವುಟಾತಿ ಗಣ್ಠಿಕಾ। ಪಪಾತಾತಿ ಮಹಾಪಪಾತಾ। ಪಪಾತಸತಾನೀತಿ ಖುದ್ದಕಪಪಾತಸತಾನಿ। ಸುಪಿನಾತಿ ಮಹಾಸುಪಿನಾ। ಸುಪಿನಸತಾನೀತಿ ಖುದ್ದಕಸುಪಿನಸತಾನಿ। ಮಹಾಕಪ್ಪಿನೋತಿ ಮಹಾಕಪ್ಪಾನಂ। ತತ್ಥ
ಏಕಮ್ಹಾ ಮಹಾಸರಾ ವಸ್ಸಸತೇ ವಸ್ಸಸತೇ ಕುಸಗ್ಗೇನ ಏಕಂ ಉದಕಬಿನ್ದುಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ
ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ತಮ್ಹಿ ಸರೇ ನಿರುದಕೇ ಕತೇ ಏಕೋ ಮಹಾಕಪ್ಪೋತಿ ವದತಿ। ಏವರೂಪಾನಂ
ಮಹಾಕಪ್ಪಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಬಾಲೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತೇ ಚ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ
ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ। ಪಣ್ಡಿತೋಪಿ ಕಿರ ಅನ್ತರಾ ವಿಸುಜ್ಝಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ।
ಬಾಲೋಪಿ ತತೋ ಉದ್ಧಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ।


ಸೀಲೇನಾತಿ ಅಚೇಲಕಸೀಲೇನ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ। ವತೇನಾತಿ ತಾದಿಸೇನೇವ ವತೇನ। ತಪೇನಾತಿ
ತಪೋಕಮ್ಮೇನ। ಅಪರಿಪಕ್ಕಂ ಪರಿಪಾಚೇತಿ ನಾಮ, ಯೋ ‘‘ಅಹಂ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ಅನ್ತರಾ
ವಿಸುಜ್ಝತಿ। ಪರಿಪಕ್ಕಂ ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ ಯೋ ‘‘ಅಹಂ ಬಾಲೋ’’ತಿ
ವುತ್ತಪರಿಮಾಣಂ ಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾತಿ। ಹೇವಂ ನತ್ಥೀತಿ ಏವಂ ನತ್ಥಿ। ತಞ್ಹಿ ಉಭಯಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ। ದೋಣಮಿತೇತಿ ದೋಣೇನ ಮಿತಂ ವಿಯ। ಸುಖದುಕ್ಖೇತಿ ಸುಖದುಕ್ಖಂ। ಪರಿಯನ್ತಕತೇತಿ ವುತ್ತಪರಿಮಾಣೇನ ಕಾಲೇನ ಕತಪರಿಯನ್ತೇ। ನತ್ಥಿ ಹಾಯನವಡ್ಢನೇತಿ ನತ್ಥಿ ಹಾಯನವಡ್ಢನಾನಿ। ನ ಸಂಸಾರೋ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಹಾಯತಿ, ನ ಬಾಲಸ್ಸ ವಡ್ಢತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಕ್ಕಂಸಾವಕಂಸೇತಿ ಉಕ್ಕಂಸಾವಕಂಸಾ। ಹಾಯನವಡ್ಢನಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ।


ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ಸಾಧೇನ್ತೋ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸುತ್ತಗುಳೇತಿ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಸುತ್ತಗುಳೇ। ನಿಬ್ಬೇಠಿಯಮಾನಮೇವ ಪಲೇತೀತಿ
ಪಬ್ಬತೇ ವಾ ರುಕ್ಖಗ್ಗೇ ವಾ ಠತ್ವಾ ಖಿತ್ತಂ ಸುತ್ತಪ್ಪಮಾಣೇನ ನಿಬ್ಬೇಠಿಯಮಾನಮೇವ
ಗಚ್ಛತಿ, ಸುತ್ತೇ ಖೀಣೇ ತತ್ಥೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ನ ಗಚ್ಛತಿ। ಏವಮೇವ ವುತ್ತಕಾಲತೋ ಉದ್ಧಂ ನ
ಗಚ್ಛತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।


ಅಜಿತಕೇಸಕಮ್ಬಲವಾದವಣ್ಣನಾ


೧೭೦-೧೭೨. ಅಜಿತವಾದೇ ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿ ದಿನ್ನಫಲಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಯಿಟ್ಠಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹಾಯಾಗೋ। ಹುತನ್ತಿ ಪಹೇಣಕಸಕ್ಕಾರೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತಮ್ಪಿ ಉಭಯಂ ಫಲಾಭಾವಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನನ್ತಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋತಿ ಯಂ ಫಲನ್ತಿ ವಾ ವಿಪಾಕೋತಿ ವಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ವದತಿ। ನತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋತಿ ಪರಲೋಕೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ನತ್ಥಿ, ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋತಿ ಇಧ ಲೋಕೇ ಠಿತಸ್ಸಾಪಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನತ್ಥಿ ಮಾತಾ ನತ್ಥಿ ಪಿತಾತಿ ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತೀನಂ ಫಲಾಭಾವವಸೇನ ವದತಿ। ನತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾತಿ ಚವಿತ್ವಾ ಉಪಪಜ್ಜನಕಾ ಸತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ವದತಿ।


ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋತಿ ಚತುಮಹಾಭೂತಮಯೋ। ಪಥವೀ ಪಥವಿಕಾಯನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಪಥವೀಧಾತು ಬಾಹಿರಪಥವೀಧಾತುಂ। ಅನುಪೇತೀತಿ ಅನುಯಾಯತಿ। ಅನುಪಗಚ್ಛತೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಅನುಗಚ್ಛತೀತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಭಯೇನಾಪಿ ಉಪೇತಿ, ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆಪಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತಿ। ಆಸನ್ದಿಪಞ್ಚಮಾತಿ ನಿಪನ್ನಮಞ್ಚೇನ ಪಞ್ಚಮಾ, ಮಞ್ಚೋ ಚೇವ ಚತ್ತಾರೋ ಮಞ್ಚಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಾವಾಳಾಹನಾತಿ ಯಾವ ಸುಸಾನಾ। ಪದಾನೀತಿ ‘ಅಯಂ ಏವಂ ಸೀಲವಾ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ದುಸ್ಸೀಲೋ’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಾನಿ ಗುಣಾಗುಣಪದಾನಿ, ಸರೀರಮೇವ ವಾ ಏತ್ಥ ಪದಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಕಾಪೋತಕಾನೀತಿ ಕಪೋತವಣ್ಣಾನಿ, ಪಾರಾವತಪಕ್ಖವಣ್ಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಸ್ಸನ್ತಾತಿ ಭಸ್ಮನ್ತಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಳಿ। ಆಹುತಿಯೋತಿ ಯಂ ಪಹೇಣಕಸಕ್ಕಾರಾದಿಭೇದಂ ದಿನ್ನದಾನಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಛಾರಿಕಾವಸಾನಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ ಫಲದಾಯಕಂ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದತ್ತುಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ
ದತ್ತೂಹಿ ಬಾಲಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘ಬಾಲೇಹಿ ಅಬುದ್ಧೀಹಿ
ಪಞ್ಞತ್ತಮಿದಂ ದಾನಂ, ನ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ। ಬಾಲಾ ದೇನ್ತಿ, ಪಣ್ಡಿತಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀ’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।


ತತ್ಥ ಪೂರಣೋ ‘‘ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ಕಮ್ಮಂ
ಪಟಿಬಾಹತಿ। ಅಜಿತೋ ‘‘ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ।
ಮಕ್ಖಲಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ಹೇತೂ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಉಭಯಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ। ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೇನಾಪಿ
ವಿಪಾಕೋ ಪಟಿಬಾಹಿತೋ ಹೋತಿ, ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೇನಾಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಬಾಹಿತಂ ಹೋತಿ। ಇತಿ
ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಅತ್ಥತೋ ಉಭಯಪ್ಪಟಿಬಾಹಕಾ ಅಹೇತುಕವಾದಾ ಚೇವ ಅಕಿರಿಯವಾದಾ ಚ ನತ್ಥಿಕವಾದಾ ಚ
ಹೋನ್ತಿ।


ಯೇ ವಾ ಪನ ತೇಸಂ ಲದ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ದಿವಾಠಾನೇ
ನಿಸಿನ್ನಾ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ‘‘ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ, ನತ್ಥಿ ಹೇತು,
ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ, ಮತೋ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಮಿಚ್ಛಾಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ,
ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ಜವನಾನಿ ಜವನ್ತಿ, ಪಠಮಜವನೇ ಸತೇಕಿಚ್ಛಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ
ದುತಿಯಾದೀಸು, ಸತ್ತಮೇ ಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಅತೇಕಿಚ್ಛಾ ಅನಿವತ್ತಿನೋ ಅರಿಟ್ಠಕಣ್ಟಕಸದಿಸಾ।
ತತ್ಥ ಕೋಚಿ ಏಕಂ ದಸ್ಸನಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಕೋಚಿ ದ್ವೇ, ಕೋಚಿ ತೀಣಿಪಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ
ಓಕ್ಕನ್ತೇಪಿ, ದ್ವೀಸು ತೀಸು ಓಕ್ಕನ್ತೇಸುಪಿ,
ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋವ ಹೋತಿ; ಪತ್ತೋ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಾವರಣಞ್ಚೇವ ಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಾವರಣಞ್ಚ,
ಅಭಬ್ಬೋ ತಸ್ಸತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಮ್ಪಿ ಗನ್ತುಂ, ಪಗೇವ ಮೋಕ್ಖಂ। ವಟ್ಟಖಾಣು
ನಾಮೇಸ ಸತ್ತೋ ಪಥವಿಗೋಪಕೋ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಭವತೋ ವುಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ।


‘‘ತಸ್ಮಾ ಅಕಲ್ಯಾಣಜನಂ, ಆಸೀವಿಸಮಿವೋರಗಂ।


ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಭೂತಿಕಾಮೋ ವಿಚಕ್ಖಣೋ’’ತಿ॥


ಪಕುಧಕಚ್ಚಾಯನವಾದವಣ್ಣನಾ


೧೭೩-೧೭೫. ಪಕುಧವಾದೇ ಅಕಟಾತಿ ಅಕತಾ। ಅಕಟವಿಧಾತಿ ಅಕತವಿಧಾನಾ। ಏವಂ ಕರೋಹೀತಿ ಕೇನಚಿ ಕಾರಾಪಿತಾಪಿ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನಿಮ್ಮಿತಾತಿ ಇದ್ಧಿಯಾಪಿ ನ ನಿಮ್ಮಿತಾ। ಅನಿಮ್ಮಾತಾತಿ ಅನಿಮ್ಮಾಪಿತಾ, ಕೇಚಿ ಅನಿಮ್ಮಾಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಪದಂ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಿಸ್ಸತಿ। ವಞ್ಝಾದಿಪದತ್ತಯಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ। ನ ಇಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೋ ವಿಯ ಠಿತತ್ತಾ ನ ಚಲನ್ತಿ। ನ ವಿಪರಿಣಮನ್ತೀತಿ ಪಕತಿಂ ನ ಜಹನ್ತಿ। ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಉಪಹನನ್ತಿ। ನಾಲನ್ತಿ ನ ಸಮತ್ಥಾ। ಪಥವಿಕಾಯೋತಿಆದೀಸು ಪಥವೀಯೇವ ಪಥವಿಕಾಯೋ, ಪಥವಿಸಮೂಹೋ ವಾ। ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಜೀವಸತ್ತಮೇಸು ಕಾಯೇಸು। ಸತ್ತನ್ನಂ ತ್ವೇವ ಕಾಯಾನನ್ತಿ
ಯಥಾ ಮುಗ್ಗರಾಸಿಆದೀಸು ಪಹತಂ ಸತ್ಥಂ ಮುಗ್ಗಾದೀನಂ ಅನ್ತರೇನ ಪವಿಸತಿ, ಏವಂ ಸತ್ತನ್ನಂ
ಕಾಯಾನಂ ಅನ್ತರೇನ ಛಿದ್ದೇನ ವಿವರೇನ ಸತ್ಥಂ ಪವಿಸತಿ। ತತ್ಥ ಅಹಂ ಇಮಂ ಜೀವಿತಾ
ವೋರೋಪೇಮೀತಿ ಕೇವಲಂ ಸಞ್ಞಾಮತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।


ನಿಗಣ್ಠನಾಟಪುತ್ತವಾದವಣ್ಣನಾ


೧೭೬-೧೭೮. ನಾಟಪುತ್ತವಾದೇ ಚಾತುಯಾಮಸಂವರಸಂವುತೋತಿ ಚತುಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಸಂವರೇನ ಸಂವುತೋ। ಸಬ್ಬವಾರಿವಾರಿತೋ ಚಾತಿ ವಾರಿತಸಬ್ಬಉದಕೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸಬ್ಬಸೀತೋದಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋ ಕಿರ ಸೀತೋದಕೇ ಸತ್ತಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ತಂ ವಳಞ್ಜೇತಿ। ಸಬ್ಬವಾರಿಯುತ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಯುತ್ತೋ। ಸಬ್ಬವಾರಿಧುತೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಧುತಪಾಪೋ। ಸಬ್ಬವಾರಿಫುಟೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಫುಟ್ಠೋ। ಗತತ್ತೋತಿ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತಚಿತ್ತೋ। ಯತತ್ತೋತಿ ಸಂಯತಚಿತ್ತೋ। ಠಿತತ್ತೋತಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ। ಏತಸ್ಸ ವಾದೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾಸನಾನುಲೋಮಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಸುದ್ಧಲದ್ಧಿತಾಯ ಪನ ಸಬ್ಬಾ ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಜಾತಾ।


ಸಞ್ಚಯಬೇಲಟ್ಠಪುತ್ತವಾದವಣ್ಣನಾ


೧೭೯-೧೮೧. ಸಞ್ಚಯವಾದೋ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪೇ ವುತ್ತನಯೋ ಏವ।


ಪಠಮಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಸಾಮಞ್ಞಫಲವಣ್ಣನಾ


೧೮೨. ಸೋಹಂ , ಭನ್ತೇತಿ ಸೋ ಅಹಂ ಭನ್ತೇ, ವಾಲುಕಂ ಪೀಳೇತ್ವಾ ತೇಲಂ ಅಲಭಮಾನೋ ವಿಯ ತಿತ್ಥಿಯವಾದೇಸು ಸಾರಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ।


೧೮೩. ಯಥಾ ತೇ ಖಮೇಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ತೇ ರುಚ್ಚೇಯ್ಯ। ದಾಸೋತಿ ಅನ್ತೋಜಾತಧನಕ್ಕೀತಕರಮರಾನೀತಸಾಮಂದಾಸಬ್ಯೋಪಗತಾನಂ ಅಞ್ಞತರೋ। ಕಮ್ಮಕಾರೋತಿ ಅನಲಸೋ ಕಮ್ಮಕರಣಸೀಲೋಯೇವ। ದೂರತೋ ದಿಸ್ವಾ ಪಠಮಮೇವ ಉಟ್ಠಹತೀತಿ ಪುಬ್ಬುಟ್ಠಾಯೀ। ಏವಂ ಉಟ್ಠಿತೋ ಸಾಮಿನೋ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಪಾದಧೋವನಾದಿಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನಿಪತತಿ ನಿಸೀದತೀತಿ ಪಚ್ಛಾನಿಪಾತೀ। ಸಾಮಿಕಮ್ಹಿ ವಾ ಸಯನತೋ ಅವುಟ್ಠಿತೇ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಪುಬ್ಬುಟ್ಠಾಯೀ। ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸಾಮಿನೋ ರತ್ತಿಂ ನಿದ್ದೋಕ್ಕಮನಂ, ತಾವ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನಿಪತತಿ, ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಪಚ್ಛಾನಿಪಾತೀ। ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ಕಿಂ ಕರೋಮೀತಿ ಏವಂ ಕಿಂಕಾರಮೇವ ಪಟಿಸುಣನ್ತೋ ವಿಚರತೀತಿ ಕಿಂ ಕಾರಪಟಿಸ್ಸಾವೀ। ಮನಾಪಮೇವ ಕಿರಿಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಮನಾಪಚಾರೀ। ಪಿಯಮೇವ ವದತೀತಿ ಪಿಯವಾದೀ। ಸಾಮಿನೋ ತುಟ್ಠಪಹಟ್ಠಂ ಮುಖಂ ಉಲ್ಲೋಕಯಮಾನೋ ವಿಚರತೀತಿ ಮುಖುಲ್ಲೋಕಕೋ।


ದೇವೋ ಮಞ್ಞೇತಿ ದೇವೋ ವಿಯ। ಸೋ ವತಸ್ಸಾಹಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೋ ವತ ಅಹಂ ಏವರೂಪೋ ಅಸ್ಸಂ, ಯದಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಸೋ ವತಸ್ಸ’ಸ್ಸ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ। ಯಂನೂನಾಹನ್ತಿ
ಸಚೇ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ರಾಜಾ ಏಕದಿವಸಂ ದೇತಿ, ತತೋ ಸತಭಾಗಮ್ಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ನ
ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ದಾತುನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ।


ಕಾಯೇನ ಸಂವುತೋತಿ ಕಾಯೇನ ಪಿಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಪವೇಸನದ್ವಾರಂ ಥಕೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ। ಘಾಸಚ್ಛಾದನಪರಮತಾಯಾತಿ ಘಾಸಚ್ಛಾದನೇನ ಪರಮತಾಯ ಉತ್ತಮತಾಯ, ಏತದತ್ಥಮ್ಪಿ ಅನೇಸನಂ ಪಹಾಯ ಅಗ್ಗಸಲ್ಲೇಖೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿರತೋ ಪವಿವೇಕೇತಿ
‘‘ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಚ ವಿವೇಕಟ್ಠಕಾಯಾನಂ, ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ಚ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿರತಾನಂ,
ಪರಮವೋದಾನಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ನಿರುಪಧೀನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಿಸಙ್ಖಾರಗತಾನ’’ನ್ತಿ
ಏವಂ ವುತ್ತೇ ತಿವಿಧೇಪಿ ವಿವೇಕೇ ರತೋ; ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಂ ಪಹಾಯ
ಕಾಯೇನ ಏಕೋ ವಿಹರತಿ, ಚಿತ್ತಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಂ ಪಹಾಯ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಏಕೋ ವಿಹರತಿ,
ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ವಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಂ ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ವಾ ವಿಹರತೀತಿ
ಅತ್ಥೋ। ಯಗ್ಘೇತಿ ಚೋದನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ।


೧೮೪. ಆಸನೇನಪಿ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ನಿಸಿನ್ನಾಸನಂ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಇಧ ನಿಸೀದಥಾತಿ ವದೇಯ್ಯಾಮ। ಅಭಿನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮಪಿ ನನ್ತಿ
ಅಭಿಹರಿತ್ವಾಪಿ ನಂ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮ। ತತ್ಥ ದುವಿಧೋ ಅಭಿಹಾರೋ – ವಾಚಾಯ ಚೇವ ಕಾಯೇನ ಚ।
ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚೀವರಾದೀಹಿ ವದೇಯ್ಯಾಥ ಯೇನತ್ಥೋತಿ ವದನ್ತೋ
ಹಿ ವಾಚಾಯ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತಿ ನಾಮ। ಚೀವರಾದಿವೇಕಲ್ಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಇದಂ
ಗಣ್ಹಾಥಾತಿ ತಾನಿ ದೇನ್ತೋ ಪನ ಕಾಯೇನ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತಿ ನಾಮ। ತದುಭಯಮ್ಪಿ
ಸನ್ಧಾಯ ಅಭಿನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮಪಿ ನನ್ತಿ ಆಹ। ಏತ್ಥ ಚ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಓಸಧಂ। ವಚನತ್ಥೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತೋ। ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿನ್ತಿ
ರಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಞ್ಚೇವ ಆವರಣಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ ಗುತ್ತಿಂ। ಸಾ ಪನೇಸಾ ನ ಆವುಧಹತ್ಥೇ ಪುರಿಸೇ
ಠಪೇನ್ತೇನ ಧಮ್ಮಿಕಾ ನಾಮ ಸಂವಿದಹಿತಾ ಹೋತಿ। ಯಥಾ ಪನ ಅವೇಲಾಯ
ಕಟ್ಠಹಾರಿಕಪಣ್ಣಹಾರಿಕಾದಯೋ ವಿಹಾರಂ ನ ಪವಿಸನ್ತಿ, ಮಿಗಲುದ್ದಕಾದಯೋ ವಿಹಾರಸೀಮಾಯ ಮಿಗೇ
ವಾ ಮಚ್ಛೇ ವಾ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಏವಂ ಸಂವಿದಹನ್ತೇನ ಧಮ್ಮಿಕಾ ನಾಮ ರಕ್ಖಾ ಸಂವಿಹಿತಾ ಹೋತಿ,
ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಧಮ್ಮಿಕ’’ನ್ತಿ।


೧೮೫. ಯದಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ಯದಿ ತವ ದಾಸೋ ತುಯ್ಹಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ಲಭೇಯ್ಯ। ಏವಂ ಸನ್ತೇ। ಅದ್ಧಾತಿ ಏಕಂಸವಚನಮೇತಂ। ಪಠಮನ್ತಿ ಭಣನ್ತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ಥಿತಂ ದೀಪೇತಿ। ತೇನೇವ ಚ ರಾಜಾ ಸಕ್ಕಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿಆದಿಮಾಹ।


ದುತಿಯಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಸಾಮಞ್ಞಫಲವಣ್ಣನಾ


೧೮೬-೧೮೮. ಕಸತೀತಿ ಕಸ್ಸಕೋ। ಗೇಹಸ್ಸ ಪತಿ, ಏಕಗೇಹಮತ್ತೇ ಜೇಟ್ಠಕೋತಿ ಗಹಪತಿಕೋ। ಬಲಿಸಙ್ಖಾತಂ ಕರಂ ಕರೋತೀತಿ ಕರಕಾರಕೋ। ಧಞ್ಞರಾಸಿಂ ಧನರಾಸಿಞ್ಚ ವಡ್ಢೇತೀತಿ ರಾಸಿವಡ್ಢಕೋ।


ಅಪ್ಪಂ ವಾತಿ ಪರಿತ್ತಕಂ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಮತ್ತಕಮ್ಪಿ। ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಭೋಗರಾಸಿಂ। ಮಹನ್ತಂ ವಾತಿ
ವಿಪುಲಂ ವಾ। ಯಥಾ ಹಿ ಮಹನ್ತಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ದುಕ್ಕರಂ, ಏವಂ ಅಪ್ಪಮ್ಪೀತಿ
ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಉಭಯಮಾಹ। ದಾಸವಾರೇ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ದಾಸೋ ಅತ್ತನೋಪಿ ಅನಿಸ್ಸರೋ, ಪಗೇವ ಭೋಗಾನಂ।
ಯಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಧನಂ, ತಂ ಸಾಮಿಕಾನಞ್ಞೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭೋಗಗ್ಗಹಣಂ ನ ಕತಂ। ಞಾತಿಯೇವ
ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟೋ।


ಪಣೀತತರಸಾಮಞ್ಞಫಲವಣ್ಣನಾ


೧೮೯. ಸಕ್ಕಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಧ ಏವಮೇವಾತಿ ನ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಕಸ್ಮಾತಿ
ಚೇ, ಏವಮೇವಾತಿ ಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಪಹೋತಿ ಭಗವಾ ಸಕಲಮ್ಪಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ತತೋ ವಾ
ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಏವರೂಪಾಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ ದೀಪೇತುಂ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏತಸ್ಸ ಭಗವತೋ
ವಚನಸವನೇ ಪರಿಯನ್ತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ಅತ್ಥೋ ತಾದಿಸೋಯೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಿಸೇಸಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಏವಮೇವಾತಿ ಅವತ್ವಾ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚಾ’’ತಿ ಆಹ। ತತ್ಥ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರನ್ತಿ ಅಭಿಮನಾಪತರಂ ಅತಿಸೇಟ್ಠತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಣೀತತರನ್ತಿ ಉತ್ತಮತರಂ। ತೇನ ಹೀತಿ ಉಯ್ಯೋಜನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಸವನೇ ಉಯ್ಯೋಜೇನ್ತೋ ಹಿ ನಂ ಏವಮಾಹ। ಸುಣೋಹೀತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ ಸುಣಾತಿ।


ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿಕರೋಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ
ಸಾಧುಕಂ ಸಾಧೂತಿ ಏಕತ್ಥಮೇತಂ। ಅಯಞ್ಹಿ ಸಾಧು-ಸದ್ದೋ ಆಯಾಚನಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಸಮ್ಪಹಂಸನಸುನ್ದರ
ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಙ್ಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ
ದೇಸೇತೂ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೯೫) ಹಿ ಆಯಾಚನೇ ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ಖೋ ಸೋ
ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೮೬)
ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇ। ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೪೯) ಸಮ್ಪಹಂಸನೇ।


‘‘ಸಾಧು ಧಮ್ಮರುಚಿ ರಾಜಾ, ಸಾಧು ಪಞ್ಞಾಣವಾ ನರೋ।


ಸಾಧು ಮಿತ್ತಾನಮದ್ದುಬ್ಭೋ, ಪಾಪಸ್ಸಾಕರಣಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೧೭.೧೦೧)।


ಆದೀಸು ಸುನ್ದರೇ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸುಣೋಹಿ ಸಾಧುಕಂ
ಮನಸಿ ಕರೋಹೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೧೯೨) ಸಾಧುಕಸದ್ದೋಯೇವ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮೇ,
ಆಣತ್ತಿಯನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ । ಇಧಾಪಿ ಅಸ್ಸ ಏತ್ಥೇವ
ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮೇ ಚ ಆಣತ್ತಿಯಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸುನ್ದರೇಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮತ್ಥೇನ ಹಿ
ದಳ್ಹಮಿಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಹಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ। ಆಣತ್ತಿಅತ್ಥೇನ ಮಮ ಆಣತ್ತಿಯಾ
ಸುಣಾಹಿ, ಸುನ್ದರತ್ಥೇನ ಸುನ್ದರಮಿಮಂ ಭದ್ದಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಹೀತಿ ಏವಂ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ।


ಮನಸಿ ಕರೋಹೀತಿ ಆವಜ್ಜ,
ಸಮನ್ನಾಹರಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಸಾಮೇಹಿ, ಚಿತ್ತೇ ಕರೋಹೀತಿ
ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸುಣೋಹೀತಿ ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯವಿಕ್ಖೇಪನಿವಾರಣಮೇತಂ। ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ
ಕರೋಹೀತಿ ಮನಸಿಕಾರೇ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮನಿಯೋಜನೇನ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯವಿಕ್ಖೇಪನಿವಾರಣಂ।
ಪುರಿಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನವಿಪಲ್ಲಾಸಗ್ಗಾಹವಾರಣಂ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಅತ್ಥವಿಪಲ್ಲಾಸಗ್ಗಾಹವಾರಣಂ।
ಪುರಿಮೇನ ಚ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ ನಿಯೋಜೇತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಸುತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ
ಧಾರಣೂಪಪರಿಕ್ಖಾದೀಸು। ಪುರಿಮೇನ ಚ ಸಬ್ಯಞ್ಜನೋ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಮಾ ಸವನೀಯೋತಿ ದೀಪೇತಿ । ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಸತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ। ಸಾಧುಕಪದಂ
ವಾ ಉಭಯಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರೋ ಚೇವ ದೇಸನಾಗಮ್ಭೀರೋ ಚ,
ತಸ್ಮಾ ಸುಣಾಹಿ ಸಾಧುಕಂ, ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರೋ ಚ ಪಟಿವೇಧಗಮ್ಭೀರೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಧುಕಂ
ಮನಸಿ ಕರೋಹೀತಿ ಏವಂ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ
ಸಕ್ಕಾ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಏವಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ಸಾಮಞ್ಞಫಲದೇಸನಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮಿ।
‘‘ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹಿ ಸಙ್ಖಿತ್ತದೀಪನಂ ಹೋತಿ। ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿತ್ಥಾರದೀಪನಂ। ತೇನಾಹ
ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರೋ –


‘‘ಸಙ್ಖಿತ್ತೇನಪಿ ದೇಸೇತಿ, ವಿತ್ಥಾರೇನಪಿ ಭಾಸತಿ।


ಸಾಳಿಕಾಯಿವ ನಿಗ್ಘೋಸೋ, ಪಟಿಭಾನಂ ಉದೀರಯೀ’’ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೧೪)।


ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ – ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ರಾಜಾ ಮಾಗಧೋ ಅಜಾತಸತ್ತು ವೇದೇಹಿಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।


೧೯೦. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ, ಏತಂ ಅವೋಚ, ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ಇಧ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿಆದಿಂ ಸಕಲಂ ಸುತ್ತಂ ಅವೋಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಇಧಾತಿ ದೇಸಾಪದೇಸೇ ನಿಪಾತೋ, ಸ್ವಾಯಂ ಕತ್ಥಚಿ ಲೋಕಂ ಉಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ। ಕತ್ಥಚಿ ಸಾಸನಂ ಯಥಾಹ – ‘‘ಇಧೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮೋ ಸಮಣೋ, ಇಧ ದುತಿಯೋ ಸಮಣೋ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೪೧)। ಕತ್ಥಚಿ ಓಕಾಸಂ। ಯಥಾಹ –


‘‘ಇಧೇವ ತಿಟ್ಠಮಾನಸ್ಸ, ದೇವಭೂತಸ್ಸ ಮೇ ಸತೋ।


ಪುನರಾಯು ಚ ಮೇ ಲದ್ಧೋ, ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೩೬೯)।


ಕತ್ಥಚಿ ಪದಪೂರಣಮತ್ತಮೇವ। ಯಥಾಹ ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭುತ್ತಾವೀ ಅಸ್ಸಂ ಪವಾರಿತೋ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೩೦)। ಇಧ ಪನ ಲೋಕಂ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಯಥಾ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ದೇಸನಂ ದೇಸೇತುಂ ಪುನ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಆಲಪತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ತಥಾಗತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅರಹಂ…ಪೇ॰… ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ತಥಾಗತಸದ್ದೋ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ವುತ್ತೋ। ಅರಹನ್ತಿಆದಯೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ। ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಲೋಕೋತಿ
– ಓಕಾಸಲೋಕೋ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೋತಿ ತಿವಿಧೋ। ಇಧ ಪನ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ।
ಸತ್ತಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋಪಿ ಚ ತಥಾಗತೋ ನ ದೇವಲೋಕೇ, ನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇವ
ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇಪಿ ನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚಕ್ಕವಾಳೇ।
ತತ್ರಾಪಿ ನ ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು, ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಗಜಙ್ಗಲಂ ನಾಮ ನಿಗಮೋ ತಸ್ಸಾಪರೇನ
ಮಹಾಸಾಲೋ, ತತೋ ಪರಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ,
ಪುರತ್ಥಿಮದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಸಲಳವತೀ ನಾಮ ನದೀ। ತತೋ ಪರಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ಓರತೋ
ಮಜ್ಝೇ, ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಸೇತಕಣ್ಣಿಕಂ ನಾಮ ನಿಗಮೋ, ತತೋ ಪರಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ,
ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ, ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಥೂಣಂ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ, ತತೋ ಪರಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ
ಜನಪದಾ, ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ, ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ಉಸಿರದ್ಧಜೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ, ತತೋ ಪರಾ
ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಆಯಾಮತೋ ತಿಯೋಜನಸತೇ,
ವಿತ್ಥಾರತೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಯೋಜನಸತೇ, ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ನವಯೋಜನಸತೇ ಮಜ್ಝಿಮಪದೇಸೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ನ
ಕೇವಲಞ್ಚ ತಥಾಗತೋ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ, ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ, ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರಾ, ಬುದ್ಧಮಾತಾ,
ಬುದ್ಧಪಿತಾ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ರಾಜಾ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಸಾರಪ್ಪತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ
ಏತ್ಥೇವುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ।


ತತ್ಥ ತಥಾಗತೋ ಸುಜಾತಾಯ
ದಿನ್ನಮಧುಪಾಯಾಸಭೋಜನತೋ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ, ತಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಫಲೇ
ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ। ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನತೋ ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ। ತುಸಿತಭವನತೋ ವಾ ಯಾವ
ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ। ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲತೋ ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ, ತಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ,
ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ। ಇಧ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ।


ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಲೋಕಂ। ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ। ಸದೇವಕನ್ತಿ ಸಹ ದೇವೇಹಿ ಸದೇವಕಂ। ಏವಂ ಸಹ ಮಾರೇನ ಸಮಾರಕಂ, ಸಹ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಂ, ಸಹ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ। ಪಜಾತತ್ತಾ ಪಜಾ, ತಂ ಪಜಂ। ಸಹ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಂ।
ತತ್ಥ ಸದೇವಕವಚನೇನ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಾವಚರದೇವಗ್ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಮಾರಕ – ವಚನೇನ
ಛಟ್ಠಕಾಮಾವಚರದೇವಗ್ಗಹಣಂ। ಸಬ್ರಹ್ಮಕವಚನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾದಿಬ್ರಹ್ಮಗ್ಗಹಣಂ।
ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೀವಚನೇನ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ಗಹಣಂ,
ಸಮಿತಪಾಪಬಾಹಿತಪಾಪಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ಗಹಣಞ್ಚ। ಪಜಾವಚನೇನ ಸತ್ತಲೋಕಗ್ಗಹಣಂ।
ಸದೇವಮನುಸ್ಸವಚನೇನ ಸಮ್ಮುತಿದೇವಅವಸೇಸಮನುಸ್ಸಗ್ಗಹಣಂ। ಏವಮೇತ್ಥ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ
ಓಕಾಸಲೋಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಲೋಕೋ। ದ್ವೀಹಿ ಪಜಾವಸೇನ ಸತ್ತಲೋಕೋವ ಗಹಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।


ಅಪರೋ ನಯೋ, ಸದೇವಕಗ್ಗಹಣೇನ ಅರೂಪಾವಚರದೇವಲೋಕೋ ಗಹಿತೋ।
ಸಮಾರಕಗ್ಗಹಣೇನ ಛ ಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕೋ। ಸಬ್ರಹ್ಮಕಗ್ಗಹಣೇನ ರೂಪೀ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ।
ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚತುಪರಿಸವಸೇನ ಸಮ್ಮುತಿದೇವೇಹಿ ವಾ ಸಹ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋ,
ಅವಸೇಸಸಬ್ಬಸತ್ತಲೋಕೋ ವಾ।


ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸದೇವಕವಚನೇನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕತಭಾವಮಾಹ। ತತೋ ಯೇಸಂ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಮಾರೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಛ ಕಾಮಾವಚರಿಸ್ಸರೋ ವಸವತ್ತೀ, ಕಿಂ ಸೋಪಿ ಏತೇನ ಸಚ್ಛಿಕತೋ’’ತಿ, ತೇಸಂ ವಿಮತಿಂ ವಿಧಮನ್ತೋ ‘‘ಸಮಾರಕ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಯೇಸಂ ಪನ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಏಕಙ್ಗುಲಿಯಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇ ಆಲೋಕಂ ಫರತಿ, ದ್ವೀಹಿ
…ಪೇ॰… ದಸಹಿ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ದಸಸು ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇಸು ಆಲೋಕಂ ಫರತಿ। ಅನುತ್ತರಞ್ಚ
ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಕಿಂ ಸೋಪಿ ಸಚ್ಛಿಕತೋ’’ತಿ, ತೇಸಂ ವಿಮತಿಂ ವಿಧಮನ್ತೋ
ಸಬ್ರಹ್ಮಕನ್ತಿ ಆಹ। ತತೋ ಯೇ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಪುಥೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ, ಕಿಂ ತೇಪಿ ಸಚ್ಛಿಕತಾ’’ತಿ, ತೇಸಂ ವಿಮತಿಂ ವಿಧಮನ್ತೋ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜನ್ತಿ
ಆಹ। ಏವಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕತಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಅಥ ಸಮ್ಮುತಿದೇವೇ
ಅವಸೇಸಮನುಸ್ಸೇ ಚ ಉಪಾದಾಯ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಸೇಸಸತ್ತಲೋಕಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕತಭಾವಂ
ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸದೇವಮನುಸ್ಸನ್ತಿ ಆಹ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಭಾವಾನುಕ್ಕಮೋ।


ಪೋರಾಣಾ ಪನಾಹು ಸದೇವಕನ್ತಿ ದೇವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಲೋಕಂ। ಸಮಾರಕನ್ತಿ ಮಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಲೋಕಂ। ಸಬ್ರಹ್ಮಕನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಲೋಕಂ। ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಿಭವೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ತೀಸು ಪದೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತೋ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜಂ ಸದೇವಮನುಸ್ಸನ್ತಿ ಆಹ। ಏವಂ ಪಞ್ಚಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ತೇನ ತೇನಾಕಾರೇನ ತೇಧಾತುಕಮೇವ ಪರಿಯಾದಿನ್ನನ್ತಿ।


ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸಯನ್ತಿ ಸಾಮಂ ಅಪರನೇಯ್ಯೋ ಹುತ್ವಾ। ಅಭಿಞ್ಞಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ, ಅಧಿಕೇನ ಞಾಣೇನ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ, ಏತೇನ ಅನುಮಾನಾದಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ ಹೋತಿ। ಪವೇದೇತೀತಿ ಬೋಧೇತಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ ಪಕಾಸೇತಿ।


ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ…ಪೇ॰… ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ
ಸೋ ಭಗವಾ ಸತ್ತೇಸು ಕಾರುಞ್ಞತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹಿತ್ವಾಪಿ ಅನುತ್ತರಂ ವಿವೇಕಸುಖಂ ಧಮ್ಮಂ
ದೇಸೇತಿ। ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾದಿಪ್ಪಕಾರಮೇವ ದೇಸೇತಿ।
ಆದಿಮ್ಹಿಪಿ, ಕಲ್ಯಾಣಂ ಭದ್ದಕಂ ಅನವಜ್ಜಮೇವ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇತಿ, ಮಜ್ಝೇಪಿ, ಪರಿಯೋಸಾನೇಪಿ,
ಕಲ್ಯಾಣಂ ಭದ್ದಕಂ ಅನವಜ್ಜಮೇವ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ದೇಸನಾಯ
ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಅತ್ಥಿ ಸಾಸನಸ್ಸ। ದೇಸನಾಯ ತಾವ ಚತುಪ್ಪದಿಕಾಯಪಿ ಗಾಥಾಯ ಪಠಮಪಾದೋ
ಆದಿ ನಾಮ, ತತೋ ದ್ವೇ ಮಜ್ಝಂ ನಾಮ, ಅನ್ತೇ ಏಕೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ನಾಮ। ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ
ಸುತ್ತಸ್ಸ ನಿದಾನಂ ಆದಿ, ಇದಮವೋಚಾತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಉಭಿನ್ನಮನ್ತರಾ ಮಜ್ಝಂ। ಅನೇಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಾನುಸನ್ಧಿ ಆದಿ, ಅನ್ತೇ ಅನುಸನ್ಧಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಮಜ್ಝೇ ಏಕೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಬಹೂ ವಾ ಮಜ್ಝಮೇವ।


ಸಾಸನಸ್ಸ ಪನ ಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾ ಆದಿ ನಾಮ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ
ಧಮ್ಮಾನಂ? ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೩೬೯)। ‘‘ಅತ್ಥಿ,
ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಜ್ಝಿಮಾ ಪಟಿಪದಾ ತಥಾಗತೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಪನ
ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಮಜ್ಝಂ ನಾಮ। ಫಲಞ್ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ನಾಮ। ‘‘ಏತದತ್ಥಮಿದಂ,
ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಏತಂ ಸಾರಂ, ಏತಂ ಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೩೨೪) ಹಿ
ಏತ್ಥ ಫಲಂ ಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ನಿಬ್ಬಾನೋಗಧಂ ಹಿ, ಆವುಸೋ ವಿಸಾಖ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ
ವುಸ್ಸತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಪರಾಯನಂ ನಿಬ್ಬಾನಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೬೬) ಏತ್ಥ
ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇಧ ದೇಸನಾಯ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಭಗವಾ
ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆದಿಮ್ಹಿ ಸೀಲಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಮಗ್ಗಂ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ನಿಬ್ಬಾನಂ
ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ
ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣ’’ನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ –


‘‘ಆದಿಮ್ಹಿ ಸೀಲಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಮಜ್ಝೇ ಮಗ್ಗಂ ವಿಭಾವಯೇ।


ಪರಿಯೋಸಾನಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಏಸಾ ಕಥಿಕಸಣ್ಠಿತೀ’’ತಿ॥


ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಹಿ
ಯಾಗುಭತ್ತಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿವಣ್ಣನಾನಿಸ್ಸಿತಾ ದೇಸನಾ ಹೋತಿ, ನ ಸೋ ಸಾತ್ಥಂ ದೇಸೇತಿ।
ಭಗವಾ ಪನ ತಥಾರೂಪಂ ದೇಸನಂ ಪಹಾಯ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿನಿಸ್ಸಿತಂ ದೇಸನಂ ದೇಸೇತಿ। ತಸ್ಮಾ
ಸಾತ್ಥಂ ದೇಸೇತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಸ್ಸ ಪನ ದೇಸನಾ ಏಕಬ್ಯಞ್ಜನಾದಿಯುತ್ತಾ ವಾ
ಸಬ್ಬನಿರೋಟ್ಠಬ್ಯಞ್ಜನಾ ವಾ ಸಬ್ಬವಿಸ್ಸಟ್ಠಸಬ್ಬನಿಗ್ಗಹೀತಬ್ಯಞ್ಜನಾ ವಾ, ತಸ್ಸ
ದಮಿಳಕಿರಾತಸವರಾದಿಮಿಲಕ್ಖೂನಂ ಭಾಸಾ ವಿಯ ಬ್ಯಞ್ಜನಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಅಬ್ಯಞ್ಜನಾ ನಾಮ
ದೇಸನಾ ಹೋತಿ। ಭಗವಾ ಪನ –


‘‘ಸಿಥಿಲಂ ಧನಿತಞ್ಚ ದೀಘರಸ್ಸಂ, ಗರುಕಂ ಲಹುಕಞ್ಚ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ।


ಸಮ್ಬನ್ಧವವತ್ಥಿತಂ ವಿಮುತ್ತಂ, ದಸಧಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾ ಪಭೇದೋ’’ತಿ॥


ಏವಂ ವುತ್ತಂ ದಸವಿಧಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಲನ್ತಿ ಸಕಲಾಧಿವಚನಂ। ಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ
ಅನೂನಾಧಿಕವಚನಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ಸಕಲಪರಿಪುಣ್ಣಮೇವ ದೇಸೇತಿ, ಏಕದೇಸನಾಪಿ
ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾ ನತ್ಥೀತಿ। ಉಪನೇತಬ್ಬಅಪನೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ
ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಪರಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ। ಯೋ ಹಿ
ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲಾಭಂ ವಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ವಾ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ದೇಸೇತಿ, ತಸ್ಸ
ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ ದೇಸನಾ ಹೋತಿ। ಭಗವಾ ಪನ ಲೋಕಾಮಿಸನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಹಿತಫರಣೇನ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಮುದುಹದಯೋ ಉಲ್ಲುಮ್ಪನಸಭಾವಸಣ್ಠಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ದೇಸೇತಿ। ತಸ್ಮಾ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ।


ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಏತ್ಥ
ಪನಾಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ-ಸದ್ದೋ ದಾನೇ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚೇ ಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲೇ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾಸು
ಮೇಥುನವಿರತಿಯಂ ಸದಾರಸನ್ತೋಸೇ ವೀರಿಯೇ ಉಪೋಸಥಙ್ಗೇಸು ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಸಾಸನೇತಿ
ಇಮೇಸ್ವತ್ಥೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ।


‘‘ಕಿಂ ತೇ ವತಂ ಕಿಂ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ,


ಕಿಸ್ಸ ಸುಚಿಣ್ಣಸ್ಸ ಅಯಂ ವಿಪಾಕೋ।


ಇದ್ಧೀ ಜುತೀ ಬಲವೀರಿಯೂಪಪತ್ತಿ,


ಇದಞ್ಚ ತೇ ನಾಗ, ಮಹಾವಿಮಾನಂ॥


ಅಹಞ್ಚ ಭರಿಯಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ,


ಸದ್ಧಾ ಉಭೋ ದಾನಪತೀ ಅಹುಮ್ಹಾ।


ಓಪಾನಭೂತಂ ಮೇ ಘರಂ ತದಾಸಿ,


ಸನ್ತಪ್ಪಿತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ॥


ತಂ ಮೇ ವತಂ ತಂ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ,


ತಸ್ಸ ಸುಚಿಣ್ಣಸ್ಸ ಅಯಂ ವಿಪಾಕೋ।


ಇದ್ಧೀ ಜುತೀ ಬಲವೀರಿಯೂಪಪತ್ತಿ,


ಇದಞ್ಚ ಮೇ ಧೀರ ಮಹಾವಿಮಾನ’’ನ್ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೧೭.೧೫೯೫)।


ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪುಣ್ಣಕಜಾತಕೇ ದಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।


‘‘ಕೇನ ಪಾಣಿ ಕಾಮದದೋ, ಕೇನ ಪಾಣಿ ಮಧುಸ್ಸವೋ।


ಕೇನ ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ, ಪುಞ್ಞಂ ಪಾಣಿಮ್ಹಿ ಇಜ್ಝತಿ॥


ತೇನ ಪಾಣಿ ಕಾಮದದೋ, ತೇನ ಪಾಣಿ ಮಧುಸ್ಸವೋ।


ತೇನ ಮೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ, ಪುಞ್ಞಂ ಪಾಣಿಮ್ಹಿ ಇಜ್ಝತೀ’’ತಿ॥ (ಪೇ॰ ವ॰ ೨೭೫,೨೭೭)।


ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಙ್ಕುರಪೇತವತ್ಥುಮ್ಹಿ
ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಏವಂ, ಖೋ ತಂ ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿತ್ತಿರಿಯಂ ನಾಮ
ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೩೧೧) ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಿತ್ತಿರಜಾತಕೇ ಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲಂ
ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ತಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಪಞ್ಚಸಿಖ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ನೇವ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ
ನ ವಿರಾಗಾಯ ನ ನಿರೋಧಾಯ…ಪೇ॰… ಯಾವದೇವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೩೨೯)
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಸುತ್ತೇ ಚತಸ್ಸೋ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಾ। ‘‘ಪರೇ
ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಯಮೇತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೮೩)
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಲ್ಲೇಖಸುತ್ತೇ ಮೇಥುನವಿರತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಾ।


‘‘ಮಯಞ್ಚ ಭರಿಯಾ ನಾತಿಕ್ಕಮಾಮ,


ಅಮ್ಹೇ ಚ ಭರಿಯಾ ನಾತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ।


ಅಞ್ಞತ್ರ ತಾಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಾಮ,


ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಮ್ಹಂ ದಹರಾ ನ ಮೀಯರೇ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೪.೯೭)।


ಮಹಾಧಮ್ಮಪಾಲಜಾತಕೇ ಸದಾರಸನ್ತೋಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತೋ। ‘‘ಅಭಿಜಾನಾಮಿ
ಖೋ ಪನಾಹಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತಾ, ತಪಸ್ಸೀ ಸುದಂ
ಹೋಮೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫೫) ಲೋಮಹಂಸನಸುತ್ತೇ ವೀರಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।


‘‘ಹೀನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ, ಖತ್ತಿಯೇ ಉಪಪಜ್ಜತಿ।


ಮಜ್ಝಿಮೇನ ಚ ದೇವತ್ತಂ, ಉತ್ತಮೇನ ವಿಸುಜ್ಝತೀ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೮.೭೫)।


ಏವಂ ನಿಮಿಜಾತಕೇ ಅತ್ತದಮನವಸೇನ ಕತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಉಪೋಸಥೋ
ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತೋ। ‘‘ಇದಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಪಞ್ಚಸಿಖ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ
ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ…ಪೇ॰… ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ
(ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೩೨೯) ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಸುತ್ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತೋ।
‘‘ತಯಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚ ವಿತ್ಥಾರಿಕಂ ಬಾಹುಜಞ್ಞಂ ಪುಥುಭೂತಂ ಯಾವ
ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತ’’ನ್ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೧೭೪) ಪಾಸಾದಿಕಸುತ್ತೇ
ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸಕಲಸಾಸನಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಠಾನೇ ಇದಮೇವ
ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ತಸ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ
ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ…ಪೇ॰… ಪರಿಸುದ್ಧಂ। ಏವಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಚ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸಕಲಸಾಸನಂ
ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಂ ಚರಿಯಂ। ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಾನಂ ವಾ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಚರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।


೧೯೧. ತಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ತಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸಮ್ಪದಂ ಧಮ್ಮಂ। ಸುಣಾತಿ ಗಹಪತಿ ವಾತಿ
ಕಸ್ಮಾ ಪಠಮಂ ಗಹಪತಿಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ? ನಿಹತಮಾನತ್ತಾ, ಉಸ್ಸನ್ನತ್ತಾ ಚ। ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹಿ
ಖತ್ತಿಯಕುಲತೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಜಾತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ
ಮನ್ತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಹೀನಜಚ್ಚಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಜಾತಿತಾಯ
ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ಗಹಪತಿದಾರಕಾ ಪನ ಕಚ್ಛೇಹಿ ಸೇದಂ ಮುಞ್ಚನ್ತೇಹಿ ಪಿಟ್ಠಿಯಾ
ಲೋಣಂ ಪುಪ್ಫಮಾನಾಯ ಭೂಮಿಂ ಕಸಿತ್ವಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಮಾನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ನಿಹತಮಾನದಪ್ಪಾ
ಹೋನ್ತಿ। ತೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಾನಂ ವಾ ದಪ್ಪಂ ವಾ ಅಕತ್ವಾ
ಯಥಾಬಲಂ ಸಕಲಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಅರಹತ್ತೇ
ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ। ಇತರೇಹಿ ಚ ಕುಲೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನಾಮ ನ ಬಹುಕಾ, ಗಹಪತಿಕಾವ
ಬಹುಕಾ। ಇತಿ ನಿಹತಮಾನತ್ತಾ ಉಸ್ಸನ್ನತ್ತಾ ಚ ಪಠಮಂ ಗಹಪತಿಂ ನಿದ್ದಿಸತೀತಿ।


ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾತಿ ಇತರೇಸಂ ವಾ ಕುಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ। ಪಚ್ಚಾಜಾತೋತಿ ಪತಿಜಾತೋ। ತಥಾಗತೇ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮಿಮ್ಹಿ ತಥಾಗತೇ – ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವತ ಸೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತಿ। ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ। ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋತಿ ಸಚೇಪಿ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥೇ ಘರೇ ಯೋಜನಸತನ್ತರೇಪಿ ವಾ ದ್ವೇ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾ ವಸನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ನೇಸಂ ಸಕಿಞ್ಚನಸಪಲಿಬೋಧಟ್ಠೇನ ಘರಾವಾಸೋ ಸಮ್ಬಾಧೋಯೇವ। ರಜೋಪಥೋತಿ ರಾಗರಜಾದೀನಂ ಉಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಆಗಮನಪಥೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಅಲಗ್ಗನಟ್ಠೇನ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ವಿಯಾತಿ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ।
ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಹಿ ಕೂಟಾಗಾರರತನಪಾಸಾದದೇವವಿಮಾನಾದೀಸು ಪಿಹಿತದ್ವಾರವಾತಪಾನೇಸು
ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇಸು ವಸನ್ತೋಪಿ ನೇವ ಲಗ್ಗತಿ, ನ ಸಜ್ಜತಿ, ನ ಬಜ್ಝತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
‘‘ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ’’ತಿ। ಅಪಿ ಚ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ಓಕಾಸಾಭಾವತೋ।
ರಜೋಪಥೋ ಅಸಂವುತಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ರಜಾನಂ ಕಿಲೇಸರಜಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನತೋ।
ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ಯಥಾಸುಖಂ ಓಕಾಸಸಬ್ಭಾವತೋ।


ನಯಿದಂ ಸುಕರಂ…ಪೇ॰… ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ
ಏತ್ಥಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪಕಥಾ, ಯದೇತಂ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಏಕಮ್ಪಿ ದಿವಸಂ ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ
ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ, ಚರಿತಬ್ಬಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಚ ಕಿಲೇಸಮಲೇನ
ಅಮಲೀನಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ ಸಙ್ಖಲಿಖಿತನ್ತಿ
ಲಿಖಿತಸಙ್ಖಸದಿಸಂ ಧೋತಸಙ್ಖಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಚರಿತಬ್ಬಂ। ಇದಂ ನ ಸುಕರಂ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಾ
ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತೇನ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ…ಪೇ॰… ಚರಿತುಂ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಕೇಸೇ ಚ ಮಸ್ಸುಞ್ಚ
ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಸಾಯರಸಪೀತತಾಯ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ
ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪರಿದಹಿತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನಗಾರಿಯಂ
ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಅಗಾರಸ್ಸ ಹಿತಂ ಕಸಿವಾಣಿಜ್ಜಾದಿಕಮ್ಮಂ ಅಗಾರಿಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಞ್ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅನಗಾರಿಯನ್ತಿ ಞಾತಬ್ಬಾ, ತಂ ಅನಗಾರಿಯಂ। ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ।


೧೯೨-೧೯೩. ಅಪ್ಪಂ ವಾತಿ
ಸಹಸ್ಸತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಪ್ಪೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಹಸ್ಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾ।
ಆಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಞಾತಿಯೇವ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟೋ। ಸೋಪಿ ವೀಸತಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಪ್ಪೋ ನಾಮ ಹೋತಿ,
ವೀಸತಿಯಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾ। ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಆಚಾರೇನ ಚೇವ ಗೋಚರೇನ ಚ ಸಮ್ಪನ್ನೋ। ಅಣುಮತ್ತೇಸೂತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇಸು। ವಜ್ಜೇಸೂತಿ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು। ಭಯದಸ್ಸಾವೀತಿ ಭಯದಸ್ಸೀ। ಸಮಾದಾಯಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಆದಿಯಿತ್ವಾ। ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸೂತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ತಂ ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತೋ।


ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕುಸಲೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋತಿ
ಏತ್ಥ ಆಚಾರಗೋಚರಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಚ ಕುಸಲೇ ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮೇ ಗಹಿತೇಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ
ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ನಾಮ ನ ಆಕಾಸೇ ವಾ ರುಕ್ಖಗ್ಗಾದೀಸು ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ,
ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇಸುಯೇವ ಪನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ; ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿದ್ವಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ
ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕುಸಲೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ,
ತಸ್ಮಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋ। ಸಮಣಮುಣ್ಡಿಕಪುತ್ತಸುತ್ತನ್ತವಸೇನ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೨೬೦) ವಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಥಪತಿ, ಕುಸಲಾ ಸೀಲಾ? ಕುಸಲಂ
ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಕುಸಲಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಆಜೀವಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಹಂ ಥಪತಿ ಸೀಲಸ್ಮಿಂ
ವದಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋತಿ
ವೇದಿತಬ್ಬೋ।


ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ವುತ್ತೇನ ತಿವಿಧೇನ ಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ। ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋತಿ ಮನಚ್ಛಟ್ಠೇಸು ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಪಿಹಿತದ್ವಾರೋ ಹೋತಿ। ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇತಿಆದೀಸು ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ಸತಿಯಾ ಚೇವ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ। ಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ತಿವಿಧೇನ ಸನ್ತೋಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ।


ಚೂಳಸೀಲವಣ್ಣನಾ


೧೯೪-೨೧೧. ಏವಂ ಮಾತಿಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಭಾಜೇನ್ತೋ ‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸೀಲಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿ ಸೀಲಸ್ಮಿಂ ಏಕಂ ಸೀಲಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಚ್ಚತ್ತವಚನತ್ಥೇ ವಾ ಏತಂ ಭುಮ್ಮಂ। ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಹಿ ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ಸೀಲನ್ತಿ ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ। ಸೇಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಇದಮಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸೀಲಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇದಂ ಅಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।


೨೧೨. ನ ಕುತೋಚಿ ಭಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ಯದಿದಂ ಸೀಲಸಂವರತೋತಿ
ಯಾನಿ ಅಸಂವರಮೂಲಕಾನಿ ಭಯಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇಸು ಯಂ ಇದಂ ಭಯಂ ಸೀಲಸಂವರತೋ ಭವೇಯ್ಯ,
ತಂ ಕುತೋಚಿ ಏಕಸಂವರತೋಪಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಸಂವರತೋ ಅಸಂವರಮೂಲಕಸ್ಸ ಭಯಸ್ಸ
ಅಭಾವಾ। ಮುದ್ಧಾಭಿಸಿತ್ತೋತಿ ಯಥಾವಿಧಾನವಿಹಿತೇನ ಖತ್ತಿಯಾಭಿಸೇಕೇನ ಮುದ್ಧನಿ ಅವಸಿತ್ತೋ। ಯದಿದಂ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕತೋತಿ ಯಂ ಕುತೋಚಿ ಏಕಪಚ್ಚತ್ಥಿಕತೋಪಿ ಭಯಂ ಭವೇಯ್ಯ, ತಂ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ನಿಹತಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೋ। ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಂ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನವಜ್ಜಸುಖನ್ತಿ ಅನವಜ್ಜಂ ಅನಿನ್ದಿತಂ ಕುಸಲಂ ಸೀಲಪದಟ್ಠಾನೇಹಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಪಾಮೋಜ್ಜಪೀತಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಧಮ್ಮೇಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ನಿರನ್ತರಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತೇನ ತಿವಿಧೇನ ಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಸೀಲಕಥಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ।


ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಕಥಾ


೨೧೩. ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರಭಾಜನೀಯೇ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪನ್ತಿ
ಅಯಂ ಚಕ್ಖುಸದ್ದೋ ಕತ್ಥಚಿ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ವತ್ತತಿ, ಯಥಾಹ – ‘‘ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ
ವೋಲೋಕೇಸೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೯)। ಕತ್ಥಚಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತೇ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ,
ಯಥಾಹ – ‘‘ತಥೂಪಮಂ ಧಮ್ಮಮಯಂ, ಸುಮೇಧ, ಪಾಸಾದಮಾರುಯ್ಹ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೮)।
ಕತ್ಥಚಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ‘‘ವಿರಜಂ ವೀತಮಲಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೬) ಹಿ
ಏತ್ಥ ಅರಿಯಮಗ್ಗತ್ತಯಪಞ್ಞಾ। ‘‘ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ ಞಾಣಂ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೫) ಏತ್ಥ
ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾದಿಞಾಣಂ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖೂತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ‘‘ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰
೧.೨೮೪) ಆಗತಟ್ಠಾನೇಸು ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ವತ್ತತಿ। ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚಾ’’ತಿ
ಏತ್ಥ ಪಸಾದಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ವತ್ತತಿ। ಇಧ ಪನಾಯಂ ಪಸಾದಚಕ್ಖುವೋಹಾರೇನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇ
ವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥತ್ಥೋ। ಸೇಸಪದೇಸು ಯಂ
ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಂ। ಅಬ್ಯಾಸೇಕಸುಖನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಬ್ಯಾಸೇಕವಿರಹಿತತ್ತಾ ಅಬ್ಯಾಸೇಕಂ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಅಧಿಚಿತ್ತಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ।


ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಕಥಾ


೨೧೪. ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಭಾಜನೀಯಮ್ಹಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇತಿ
ಏತ್ಥ ತಾವ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ವುಚ್ಚತಿ ಗಮನಂ, ಪಟಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿವತ್ತನಂ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಚತೂಸು
ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಲಬ್ಭತಿ। ಗಮನೇ ತಾವ ಪುರತೋ ಕಾಯಂ ಅಭಿಹರನ್ತೋ ಅಭಿಕ್ಕಮತಿ ನಾಮ
ಪಟಿನಿವತ್ತನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಕಮತಿ ನಾಮ। ಠಾನೇಪಿ ಠಿತಕೋವ ಕಾಯಂ ಪುರತೋ ಓನಾಮೇನ್ತೋ
ಅಭಿಕ್ಕಮತಿ ನಾಮ, ಪಚ್ಛತೋ ಅಪನಾಮೇನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಕಮತಿ ನಾಮ। ನಿಸಜ್ಜಾಯ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ
ಆಸನಸ್ಸ ಪುರಿಮಅಙ್ಗಾಭಿಮುಖೋ ಸಂಸರನ್ತೋ ಅಭಿಕ್ಕಮತಿ ನಾಮ, ಪಚ್ಛಿಮಅಙ್ಗಪದೇಸಂ
ಪಚ್ಚಾಸಂಸರನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಕಮತಿ ನಾಮ। ನಿಪಜ್ಜನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।


ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತೀತಿ
ಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಕಾರೀ। ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಮೇವ ವಾ ಕಾರೀ। ಸೋ ಹಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾದೀಸು
ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಕರೋತೇವ। ನ ಕತ್ಥಚಿ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞವಿರಹಿತೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಸಾತ್ಥಕಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ,
ಸಪ್ಪಾಯಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ, ಗೋಚರಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ।
ತತ್ಥ ಅಭಿಕ್ಕಮನಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಚಿತ್ತವಸೇನೇವ ಅಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಕಿನ್ನು ಮೇ ಏತ್ಥ
ಗತೇನ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ
ಸಾತ್ಥಕಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ। ತತ್ಥ ಚ ಅತ್ಥೋತಿ
ಚೇತಿಯದಸ್ಸನಬೋಧಿಸಙ್ಘಥೇರಅಸುಭದಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ ಧಮ್ಮತೋ ವುಡ್ಢಿ। ಚೇತಿಯಂ ವಾ ಬೋಧಿಂ ವಾ
ದಿಸ್ವಾಪಿ ಹಿ ಬುದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ, ಸಙ್ಘದಸ್ಸನೇನ ಸಙ್ಘಾರಮ್ಮಣಂ, ಪೀತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ
ತದೇವ ಖಯವಯತೋ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಥೇರೇ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ಓವಾದೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ,
ಅಸುಭಂ ದಿಸ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತದೇವ ಖಯವಯತೋ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ
ಪಾಪುಣಾತಿ। ತಸ್ಮಾ ಏತೇಸಂ ದಸ್ಸನಂ ಸಾತ್ಥಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ಆಮಿಸತೋಪಿ ವುಡ್ಢಿ
ಅತ್ಥೋಯೇವ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ ಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾತಿ ವದನ್ತಿ।


ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಗಮನೇ ಸಪ್ಪಾಯಾಸಪ್ಪಾಯಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ
ಸಪ್ಪಾಯಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಸಪ್ಪಾಯಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಚೇತಿಯದಸ್ಸನಂ ತಾವ ಸಾತ್ಥಕಂ,
ಸಚೇ ಪನ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಮಹಾಪೂಜಾಯ ದಸದ್ವಾದಸಯೋಜನನ್ತರೇ ಪರಿಸಾ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ
ವಿಭವಾನುರೂಪಾ ಇತ್ಥಿಯೋಪಿ ಪುರಿಸಾಪಿ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮರೂಪಕಾನಿ
ವಿಯ ಸಞ್ಚರನ್ತಿ। ತತ್ರ ಚಸ್ಸ ಇಟ್ಠೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಲೋಭೋ ಹೋತಿ, ಅನಿಟ್ಠೇ ಪಟಿಘೋ,
ಅಸಮಪೇಕ್ಖನೇ ಮೋಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಾಪತ್ತಿಂ ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ।
ಜೀವಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನಂ ವಾ ಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಂ ಠಾನಂ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ ಹೋತಿ।
ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಅನ್ತರಾಯಾಭಾವೇ ಸಪ್ಪಾಯಂ। ಬೋಧಿದಸ್ಸನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸಙ್ಘದಸ್ಸನಮ್ಪಿ
ಸಾತ್ಥಂ। ಸಚೇ ಪನ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಮಹಾಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ
ಕರೋನ್ತೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನೇವ ಜನಸನ್ನಿಪಾತೋ ಚೇವ ಅನ್ತರಾಯೋ ಚ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಂ ಠಾನಂ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ ಹೋತಿ। ಅನ್ತರಾಯಾಭಾವೇ ಸಪ್ಪಾಯಂ। ಮಹಾಪರಿಸಪರಿವಾರಾನಂ ಥೇರಾನಂ ದಸ್ಸನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।


ಅಸುಭದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಂ, ತದತ್ಥದೀಪನತ್ಥಞ್ಚ ಇದಂ ವತ್ಥು –
ಏಕೋ ಕಿರ ದಹರಭಿಕ್ಖು ಸಾಮಣೇರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದನ್ತಕಟ್ಠತ್ಥಾಯ ಗತೋ। ಸಾಮಣೇರೋ ಮಗ್ಗಾ
ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಸುಭಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತದೇವ
ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ತೀಣಿ ಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ
ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ದಹರೋ ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸಾಮಣೇರಾತಿ ಪಕ್ಕೋಸಿ। ಸೋ
‘ಮಯಾ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೇ ಕಥಾ ನಾಮ ನ ಕಥಿತಪುಬ್ಬಾ।
ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಿವಸೇ ಉಪರಿ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಿಂ,
ಭನ್ತೇತಿ ಪಟಿವಚನಮದಾಸಿ। ‘ಏಹೀ’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಏಕವಚನೇನೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಿನಾ
ತಾವ ಮಗ್ಗೇನೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಯಾ ಠಿತೋಕಾಸೇ ಮುಹುತ್ತಂ
ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ ಠತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಥಾ’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ತೇನ ಪತ್ತವಿಸೇಸಮೇವ ಪಾಪುಣಿ।
ಏವಂ ಏಕಂ ಅಸುಭಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಜನಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಜಾತಂ। ಏವಂ ಸಾತ್ಥಮ್ಪಿ ಪನೇತಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ
ಮಾತುಗಾಮಾಸುಭಂ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಚ ಪುರಿಸಾಸುಭಂ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ, ಸಭಾಗಮೇವ
ಸಪ್ಪಾಯನ್ತಿ ಏವಂ ಸಪ್ಪಾಯಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಸಪ್ಪಾಯಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ನಾಮ।


ಏವಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಾತ್ಥಕಸಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಪನ ಅಟ್ಠತಿಂಸಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇಸು ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತರುಚಿಯಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಗೋಚರಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಗೋಚರೇ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಗಮನಂ ಗೋಚರಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ನಾಮ। ತಸ್ಸಾವಿಭಾವನತ್ಥಂ ಇದಂ ಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ –


ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭಿಕ್ಖು ಹರತಿ, ನ ಪಚ್ಚಾಹರತಿ; ಏಕಚ್ಚೋ ಪಚ್ಚಾಹರತಿ,
ನ ಹರತಿ; ಏಕಚ್ಚೋ ಪನ ನೇವ ಹರತಿ, ನ ಪಚ್ಚಾಹರತಿ; ಏಕಚ್ಚೋ ಹರತಿ ಚ, ಪಚ್ಚಾಹರತಿ ಚಾತಿ।
ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ದಿವಸಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಚ ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ
ಪರಿಸೋಧೇತ್ವಾ ತಥಾ ರತ್ತಿಯಾ ಪಠಮಯಾಮೇ, ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ
ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇಪಿ ನಿಸಜ್ಜಚಙ್ಕಮೇಹಿ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪಗೇವ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಬೋಧಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಂ
ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿರುಕ್ಖೇ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ, ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ
ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತತಿ। ಸೋ
ಸರೀರಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ತಯೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಉಸುಮಂ ಗಾಹಾಪೇನ್ತೋ
ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅನುಯುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯಂ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನೇವ
ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸೇನಾಸನತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋವ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಂ
ಗನ್ತ್ವಾ, ಸಚೇ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾವ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಂ
ಪವಿಸತಿ। ಅಞ್ಞಂ ಚೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ಸೋಪಾನಮೂಲೇ ಠತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಗಹಿತಭಣ್ಡಂ ವಿಯ
ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ ಪೀತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಂ ಆರುಯ್ಹ, ಮಹನ್ತಂ ಚೇತಿಯಂ
ಚೇ, ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ವನ್ದಿತಬ್ಬಂ। ಖುದ್ದಕಂ ಚೇತಿಯಂ
ಚೇ, ತಥೇವ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಸು ಠಾನೇಸು ವನ್ದಿತಬ್ಬಂ। ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ
ಬೋಧಿಯಙ್ಗಣಂ ಪತ್ತೇನಾಪಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ವಿಯ ನಿಪಚ್ಚಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ
ಬೋಧಿ ವನ್ದಿತಬ್ಬಾ। ಸೋ ಏವಂ ಚೇತಿಯಞ್ಚ ಬೋಧಿಞ್ಚ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಟಿಸಾಮಿತಟ್ಠಾನಂ
ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಸಾಮಿತಭಣ್ಡಕಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ
ಗಾಮಸಮೀಪೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನೇವ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸತಿ। ಅಥ ನಂ
ಮನುಸ್ಸಾ ದಿಸ್ವಾ ಅಯ್ಯೋ ನೋ ಆಗತೋತಿ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಸನಸಾಲಾಯ ವಾ ಗೇಹೇ ವಾ
ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ದತ್ವಾ ಯಾವ ಭತ್ತಂ ನ ನಿಟ್ಠಾತಿ, ತಾವ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ತೇಲೇನ
ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ತೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸೋತುಕಾಮಾ
ಹೋನ್ತಿ। ಸಚೇಪಿ ನ ಕಥಾಪೇನ್ತಿ, ಜನಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಕಥಾ ನಾಮ ಕಾತಬ್ಬಾ ಯೇವಾತಿ
ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ ವದನ್ತಿ। ಧಮ್ಮಕಥಾ ಹಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಿನಿಮುತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ
ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನೇವ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನೇವ ಆಹಾರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ
ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿಯಮಾನೇಹಿಪಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅನುಗತೋವ ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತತ್ಥ
ತೇ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ।


ಅಥ ನಂ ಪುರೇತರಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿಗಾಮೇ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾ
ಸಾಮಣೇರದಹರಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಸ್ಸ ಗಣ್ಹನ್ತಿ।
ಪೋರಾಣಕಭಿಕ್ಖೂ ಕಿರ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಆಚರಿಯೋತಿ ನ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ವತ್ತಂ
ಕರೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೇನೇವ ಕರೋನ್ತಿ। ತೇ ತಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏತೇ
ಮನುಸ್ಸಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾತಿಪಕ್ಖತೋ ಸಮ್ಬನ್ಧಾ ಪಿತಿಪಕ್ಖತೋ’’ತಿ? ಕಿಂ
ದಿಸ್ವಾ ಪುಚ್ಛಥಾತಿ? ತುಮ್ಹೇಸು ಏತೇಸಂ ಪೇಮಂ ಬಹುಮಾನನ್ತಿ। ಆವುಸೋ, ಯಂ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿಪಿ
ದುಕ್ಕರಂ, ತಂ ಏತೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಪತ್ತಚೀವರಮ್ಪಿ ನೋ ಏತೇಸಂ ಸನ್ತಕಮೇವ, ಏತೇಸಂ
ಆನುಭಾವೇನ ನೇವ ಭಯೇ ಭಯಂ, ನ ಛಾತಕೇ ಛಾತಕಂ ಜಾನಾಮ। ಈದಿಸಾ ನಾಮ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಕಾರಿನೋ
ನತ್ಥೀತಿ ತೇಸಂ ಗುಣೇ ಕಥೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಹರತಿ ನ ಪಚ್ಚಾಹರತೀತಿ।


ಯಸ್ಸ ಪನ ಪಗೇವ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ
ಕಮ್ಮಜತೇಜೋಧಾತು ಪಜ್ಜಲತಿ, ಅನುಪಾದಿನ್ನಕಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉಪಾದಿನ್ನಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ,
ಸರೀರತೋ ಸೇದಾ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವೀಥಿಂ ನಾರೋಹತಿ, ಸೋ ಪಗೇವ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ
ವೇಗಸಾ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗೋರೂಪಾನಂ ನಿಕ್ಖಮನವೇಲಾಯಮೇವ ಗಾಮಂ ಯಾಗುಭಿಕ್ಖಾಯ
ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಸನಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿವತಿ, ಅಥಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ
ಅಜ್ಝೋಹರಣಮತ್ತೇನೇವ ಕಮ್ಮಜತೇಜೋಧಾತು ಉಪಾದಿನ್ನಕಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅನುಪಾದಿನ್ನಕಂ
ಗಣ್ಹಾತಿ, ಘಟಸತೇನ ನ್ಹಾತೋ ವಿಯ ತೇಜೋಧಾತು ಪರಿಳಾಹನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನ
ಯಾಗುಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪತ್ತಞ್ಚ ಮುಖಞ್ಚ ಧೋವಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಭತ್ತೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ
ಮನಸಿಕತ್ವಾ ಅವಸೇಸಟ್ಠಾನೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನ ಆಹಾರಞ್ಚ
ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪೋಙ್ಖಾನುಪೋಙ್ಖಂ ಉಪಟ್ಠಹಮಾನಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಚ್ಚಾಹರತಿ ನ ಹರತೀತಿ।
ಏದಿಸಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ
ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಾ ನಾಮ ಗಣನಪಥಂ ವೀತಿವತ್ತಾ। ಸೀಹಳದೀಪೇಯೇವ ತೇಸು ತೇಸು ಗಾಮೇಸು
ಆಸನಸಾಲಾಯಂ ವಾ ನ ತಂ ಆಸನಮತ್ಥಿ, ಯತ್ಥ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ
ನತ್ಥೀತಿ।


ಯೋ ಪನ ಪಮಾದವಿಹಾರೀ ಹೋತಿ, ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ ಸಬ್ಬವತ್ತಾನಿ
ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚವಿಧಚೇತೋಖೀಲವಿನಿಬನ್ಧಚಿತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ – ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ
ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅನನುಲೋಮಿಕೇನ
ಗಿಹಿಸಂಸಗ್ಗೇನ ಸಂಸಟ್ಠೋ ಚರಿತ್ವಾ ಚ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಚ ತುಚ್ಛೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ
ನೇವ ಹರತಿ ನ ಪಚ್ಚಾಹರತೀತಿ।


ಯೋ ಪನಾಯಂ – ‘‘ಹರತಿ ಚ ಪಚ್ಚಾಹರತಿ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಸೋ
ಗತಪಚ್ಚಾಗತವತ್ತವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅತ್ತಕಾಮಾ ಹಿ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ
ದಸಪಿ ವೀಸಮ್ಪಿ ತಿಂಸಮ್ಪಿ ಚತ್ತಾಲೀಸಮ್ಪಿ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಸತಮ್ಪಿ ಏಕತೋ ವಸನ್ತಾ
ಕತಿಕವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ‘‘ಆವುಸೋ, ತುಮ್ಹೇ ನ ಇಣಟ್ಟಾ, ನ ಭಯಟ್ಟಾ, ನ
ಜೀವಿಕಾಪಕತಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಗಮನೇ
ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲೇಸಂ ಗಮನೇಯೇವ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಥ, ತಥಾ ಠಾನೇ, ನಿಸಜ್ಜಾಯ, ಸಯನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲೇಸಂ
ಸಯನೇವ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ।


ತೇ ಏವಂ ಕತಿಕವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ
ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅಡ್ಢಉಸಭಉಸಭಅಡ್ಢಗಾವುತಗಾವುತನ್ತರೇಸು ಪಾಸಾಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ
ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಾವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಸಚೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಗಮನೇ ಕಿಲೇಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ,
ತತ್ಥೇವ ನಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ
ತಿಟ್ಠತಿ। ಸೋ ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ತುಯ್ಹಂ ಉಪ್ಪನ್ನವಿತಕ್ಕಂ ಜಾನಾತಿ, ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ತೇ
ಏತ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪಟಿಚೋದೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ
ಓಕ್ಕಮತಿ; ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ನಿಸೀದತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ನಿಸೀದತೀತಿ
ಸೋಯೇವ ನಯೋ। ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಓಕ್ಕಮಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋಪಿ ತಂ ಕಿಲೇಸಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ
ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋವ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪಾದಂ
ಉದ್ಧರತಿ, ಉದ್ಧರತಿ ಚೇ, ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಪದೇಸಂಯೇವ ಏತಿ। ಆಲಿನ್ದಕವಾಸೀ ಮಹಾಫುಸ್ಸದೇವತ್ಥೇರೋ ವಿಯ।


ಸೋ ಕಿರ ಏಕೂನವೀಸತಿವಸ್ಸಾನಿ
ಗತಪಚ್ಚಾಗತವತ್ತಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಏವ ವಿಹಾಸಿ, ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಅದ್ದಸಂಸು ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಕಸನ್ತಾ
ಚ ವಪನ್ತಾ ಚ ಮದ್ದನ್ತಾ ಚ ಕಮ್ಮಾನಿ ಚ ಕರೋನ್ತಾ ಥೇರಂ ತಥಾಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ
ಥೇರೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಕಿನ್ನು ಖೋ ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹೋ, ಉದಾಹು
ಕಿಞ್ಚಿ ಪಮುಟ್ಠೋ’’ತಿ ಸಮುಲ್ಲಪನ್ತಿ। ಸೋ ತಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ
ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಯುತ್ತಚಿತ್ತೇನೇವ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವೀಸತಿವಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಅರಹತ್ತಂ
ಪಾಪುಣಿ, ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತದಿವಸೇ ಚಸ್ಸ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ
ದೀಪಂ ಉಜ್ಜಾಲೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಸಕ್ಕೋ ಚ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ
ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಸಹಮ್ಪತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಂಸು। ತಞ್ಚ ಓಭಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ವನವಾಸೀ
ಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ತಂ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಓಭಾಸೋ
ಅಹೋಸಿ, ಕಿಂ ಸೋ ಓಭಾಸೋ’’ತಿ? ಥೇರೋ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತೋ ಓಭಾಸೋ ನಾಮ ದೀಪೋಭಾಸೋಪಿ
ಹೋತಿ, ಮಣಿಓಭಾಸೋಪೀತಿ ಏವಮಾದಿಮಾಹ। ತತೋ ‘ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಥ ತುಮ್ಹೇ’ತಿ ನಿಬದ್ಧೋ ‘ಆಮಾ’ತಿ
ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಆರೋಚೇಸಿ। ಕಾಳವಲ್ಲಿಮಣ್ಡಪವಾಸೀ ಮಹಾನಾಗತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಚ।


ಸೋಪಿ ಕಿರ ಗತಪಚ್ಚಾಗತವತ್ತಂ ಪೂರೇನ್ತೋ – ಪಠಮಂ ತಾವ ಭಗವತೋ
ಮಹಾಪಧಾನಂ ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸತ್ತವಸ್ಸಾನಿ ಠಾನಚಙ್ಕಮಮೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ। ಪುನ ಸೋಳಸವಸ್ಸಾನಿ
ಗತಪಚ್ಚಾಗತವತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ಸೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಯುತ್ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ
ಪಾದಂ ಉದ್ಧರನ್ತೋ, ವಿಯುತ್ತೇನ ಉದ್ಧಟೇ ಪಟಿನಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಗಾಮಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಗಾವೀ
ನು ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನೂ’’ತಿ ಆಸಙ್ಕನೀಯಪದೇಸೇ ಠತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಕಚ್ಛಕನ್ತರತೋ
ಉದಕೇನ ಪತ್ತಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಉದಕಗಣ್ಡೂಸಂ ಕರೋತಿ। ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಮಾ ಮೇ ಭಿಕ್ಖಂ ದಾತುಂ ವಾ
ವನ್ದಿತುಂ ವಾ ಆಗತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ‘ದೀಘಾಯುಕಾ ಹೋಥಾ’ತಿ ವಚನಮತ್ತೇನಾಪಿ
ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಿಕ್ಖೇಪೋ ಅಹೋಸೀತಿ। ‘‘ಅಜ್ಜ, ಭನ್ತೇ, ಕತಿಮೀ’’ತಿ ದಿವಸಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಗಣನಂ
ವಾ ಪಞ್ಹಂ ವಾ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಪನ ಉದಕಂ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಆರೋಚೇತಿ। ಸಚೇ ದಿವಸಾದೀನಿ ಪುಚ್ಛಕಾ ನ
ಹೋನ್ತಿ, ನಿಕ್ಖಮನವೇಲಾಯ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ನಿಟ್ಠುಭಿತ್ವಾವ ಯಾತಿ।


ಕಲಮ್ಬತಿತ್ಥವಿಹಾರೇ ವಸ್ಸೂಪಗತಾ ಪಞ್ಞಾಸಭಿಕ್ಖೂ
ವಿಯ ಚ। ತೇ ಕಿರ ಆಸಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಕತಿಕವತ್ತಂ ಅಕಂಸು – ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ
ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾಲಪಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ, ಗಾಮಞ್ಚ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತಾ ಉದಕಗಣ್ಡೂಸಂ ಕತ್ವಾ
ಪವಿಸಿಂಸು। ದಿವಸಾದೀಸು ಪುಚ್ಛಿತೇಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು। ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾ
ನಿಟ್ಠುಭನಂ ದಿಸ್ವಾ ಜಾನಿಂಸು – ‘‘ಅಜ್ಜೇಕೋ ಆಗತೋ, ಅಜ್ಜ
ದ್ವೇ’’ತಿ। ಏವಞ್ಚ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಕಿನ್ನು ಖೋ ಏತೇ ಅಮ್ಹೇಹಿಯೇವ ಸದ್ಧಿಂ ನ
ಸಲ್ಲಪನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮ್ಪಿ। ಸಚೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮ್ಪಿ ನ ಸಲ್ಲಪನ್ತಿ, ಅದ್ಧಾ
ವಿವಾದಜಾತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಏಥ ನೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಖಮಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ವಿಹಾರಂ
ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಸಾಯ ಭಿಕ್ಖೂಸು ದ್ವೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಏಕೋಕಾಸೇ ನಾದ್ದಸಂಸು। ತತೋ ಯೋ ತೇಸು
ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ, ಸೋ ಆಹ – ‘‘ನ ಭೋ ಕಲಹಕಾರಕಾನಂ
ವಸನೋಕಾಸೋ ಈದಿಸೋ ಹೋತಿ, ಸುಸಮ್ಮಟ್ಠಂ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಬೋಧಿಯಙ್ಗಣಂ, ಸುನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ
ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಯೋ, ಸೂಪಟ್ಠಪಿತಂ ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಭೋಜನೀಯ’’ನ್ತಿ, ತೇ ತತೋವ ನಿವತ್ತಾ। ತೇಪಿ
ಭಿಕ್ಖೂ ಅನ್ತೋ ತೇಮಾಸೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ವಿಸುದ್ಧಿಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇಸುಂ।


ಏವಂ ಕಾಳವಲ್ಲಿಮಣ್ಡಪವಾಸೀ
ಮಹಾನಾಗತ್ಥೇರೋ ವಿಯ, ಕಲಮ್ಬತಿತ್ಥವಿಹಾರೇ ವಸ್ಸೂಪಗತಭಿಕ್ಖೂ ವಿಯ ಚ
ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಯುತ್ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಪಾದಂ ಉದ್ಧರನ್ತೋ ಗಾಮಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉದಕಗಣ್ಡೂಸಂ
ಕತ್ವಾ ವೀಥಿಯೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ, ಯತ್ಥ ಸುರಾಸೋಣ್ಡಧುತ್ತಾದಯೋ ಕಲಹಕಾರಕಾ
ಚಣ್ಡಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಯೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ತಂ ವೀಥಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ। ತತ್ಥ ಚ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನೋ ನ
ತುರಿತತುರಿತೋ ವಿಯ ಜವೇನ ಗಚ್ಛತಿ। ನ ಹಿ ಜವೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಯಧುತಙ್ಗಂ ನಾಮ ಕಿಞ್ಚಿ
ಅತ್ಥಿ। ವಿಸಮಭೂಮಿಭಾಗಪ್ಪತ್ತಂ ಪನ ಉದಕಸಕಟಂ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲೋ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ। ಅನುಘರಂ
ಪವಿಟ್ಠೋ ಚ ದಾತುಕಾಮಂ ವಾ ಅದಾತುಕಾಮಂ ವಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತದನುರೂಪಂ ಕಾಲಂ ಆಗಮೇನ್ತೋ
ಭಿಕ್ಖಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವಾ ಬಹಿಗಾಮೇ ವಾ ವಿಹಾರಮೇವ ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಯಥಾ
ಫಾಸುಕೇ ಪತಿರೂಪೇ ಓಕಾಸೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞಂ
ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅಕ್ಖಬ್ಭಞ್ಜನ – ವಣಲೇಪನಪುತ್ತಮಂಸೂಪಮವಸೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ
ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ, ನೇವ ದವಾಯ ನ ಮದಾಯ ನ ಮಣ್ಡನಾಯ ನ
ವಿಭೂಸನಾಯ…ಪೇ॰… ಭುತ್ತಾವೀ ಚ ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಮುಹುತ್ತಂ ಭತ್ತಕಿಲಮಥಂ
ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಪುರೇಭತ್ತಂ, ಏವಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪುರಿಮಯಾಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಞ್ಚ
ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮೇವ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಹರತಿ ಚ ಪಚ್ಚಾಹರತಿ ಚಾತಿ।


ಇದಂ ಪನ ಹರಣಪಚ್ಚಾಹರಣಸಙ್ಖಾತಂ ಗತಪಚ್ಚಾಗತವತ್ತಂ ಪೂರೇನ್ತೋ
ಯದಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಪಠಮವಯೇ ಏವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ನೋ ಚೇ ಪಠಮವಯೇ
ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಥ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ; ನೋ ಚೇ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಥ ಮರಣಸಮಯೇ; ನೋ ಚೇ ಮರಣಸಮಯೇ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಥ
ದೇವಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ; ನೋ ಚೇ ದೇವಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ
ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ। ನೋ ಚೇ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಅಥ
ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೇ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞೋ ಹೋತಿ; ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ ಬಾಹಿಯೋ ದಾರುಚೀರಿಯೋ
ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ವಾ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ವಾ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ
ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಧುತವಾದೋ ವಾ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕೋ ವಾ,
ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ ಅನುರುದ್ಧೋ ವಿನಯಧರೋ ವಾ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ ಉಪಾಲಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ವಾ,
ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ ಪುಣ್ಣೋ ಮನ್ತಾಣಿಪುತ್ತೋ ಆರಞ್ಞಿಕೋ ವಾ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ ರೇವತೋ
ಬಹುಸ್ಸುತೋ ವಾ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ ಆನನ್ದೋ ಭಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ ವಾ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ ರಾಹುಲೋ
ಬುದ್ಧಪುತ್ತೋತಿ। ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚತುಕ್ಕೇ ಯ್ವಾಯಂ ಹರತಿ ಚ ಪಚ್ಚಾಹರತಿ ಚ, ತಸ್ಸ
ಗೋಚರಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಸಿಖಾಪತ್ತಂ ಹೋತಿ।


ಅಭಿಕ್ಕಮಾದೀಸು ಪನ ಅಸಮ್ಮುಯ್ಹನಂ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ,
ತಂ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ವಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ವಾ ಯಥಾ
ಅನ್ಧಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮಾದೀಸು – ‘‘ಅತ್ತಾ ಅಭಿಕ್ಕಮತಿ, ಅತ್ತನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮೋ
ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅಹಂ ಅಭಿಕ್ಕಮಾಮಿ, ಮಯಾ ಅಭಿಕ್ಕಮೋ
ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ’’ತಿ ವಾ ಸಮ್ಮುಯ್ಹನ್ತಿ, ತಥಾ ಅಸಮ್ಮುಯ್ಹನ್ತೋ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕಮಾಮೀ’’ತಿ
ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ವಾಯೋಧಾತು
ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಜನಯಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಇತಿ ಚಿತ್ತಕಿರಿಯವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರವಸೇನ ಅಯಂ
ಕಾಯಸಮ್ಮತೋ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾತೋ ಅಭಿಕ್ಕಮತಿ। ತಸ್ಸೇವಂ ಅಭಿಕ್ಕಮತೋ ಏಕೇಕಪಾದುದ್ಧರಣೇ
ಪಥವೀಧಾತು ಆಪೋಧಾತೂತಿ ದ್ವೇ ಧಾತುಯೋ ಓಮತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ ಮನ್ದಾ, ಇತರಾ ದ್ವೇ ಅಧಿಮತ್ತಾ
ಹೋನ್ತಿ ಬಲವತಿಯೋ; ತಥಾ ಅತಿಹರಣವೀತಿಹರಣೇಸು। ವೋಸ್ಸಜ್ಜನೇ ತೇಜೋಧಾತು ವಾಯೋಧಾತೂತಿ
ದ್ವೇ ಧಾತುಯೋ ಓಮತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ ಮನ್ದಾ, ಇತರಾ ದ್ವೇ ಅಧಿಮತ್ತಾ ಬಲವತಿಯೋ, ತಥಾ
ಸನ್ನಿಕ್ಖೇಪನಸನ್ನಿರುಜ್ಝನೇಸು। ತತ್ಥ ಉದ್ಧರಣೇ ಪವತ್ತಾ
ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ಅತಿಹರಣಂ ನ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ತಥಾ ಅತಿಹರಣೇ ಪವತ್ತಾ ವೀತಿಹರಣಂ, ವೀತಿಹರಣೇ
ಪವತ್ತಾ ವೋಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ವೋಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಪವತ್ತಾ ಸನ್ನಿಕ್ಖೇಪನಂ, ಸನ್ನಿಕ್ಖೇಪನೇ ಪವತ್ತಾ
ಸನ್ನಿರುಜ್ಝನಂ ನ ಪಾಪುಣನ್ತಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪಬ್ಬಂ ಪಬ್ಬಂ ಸನ್ಧಿ ಸನ್ಧಿ ಓಧಿ ಓಧಿ
ಹುತ್ವಾ ತತ್ತಕಪಾಲೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತತಿಲಾನಿ ವಿಯ ಪಟಪಟಾಯನ್ತಾ
ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಕೋ ಏಕೋ ಅಭಿಕ್ಕಮತಿ, ಕಸ್ಸ ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಅಭಿಕ್ಕಮನಂ? ಪರಮತ್ಥತೋ ಹಿ
ಧಾತೂನಂಯೇವ ಗಮನಂ, ಧಾತೂನಂ ಠಾನಂ, ಧಾತೂನಂ ನಿಸಜ್ಜನಂ, ಧಾತೂನಂ ಸಯನಂ। ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ
ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಸದ್ಧಿಂ ರೂಪೇನ।


ಅಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೇ ಚಿತ್ತಂ, ಅಞ್ಞಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ।


ಅವೀಚಿಮನುಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ನದೀಸೋತೋವ ವತ್ತತೀತಿ॥


ಏವಂ ಅಭಿಕ್ಕಮಾದೀಸು ಅಸಮ್ಮುಯ್ಹನಂ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ನಾಮಾತಿ।


ನಿಟ್ಠಿತೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತೀತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ।


ಆಲೋಕಿತೇ ವಿಲೋಕಿತೇತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಆಲೋಕಿತಂ ನಾಮ ಪುರತೋ ಪೇಕ್ಖಣಂ। ವಿಲೋಕಿತಂ
ನಾಮ ಅನುದಿಸಾಪೇಕ್ಖಣಂ। ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪರಿ ಪಚ್ಛತೋ ಪೇಕ್ಖಣವಸೇನ
ಓಲೋಕಿತಉಲ್ಲೋಕಿತಾಪಲೋಕಿತಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಇಧ ನ ಗಹಿತಾನಿ। ಸಾರುಪ್ಪವಸೇನ ಪನ
ಇಮಾನೇವ ದ್ವೇ ಗಹಿತಾನಿ, ಇಮಿನಾ ವಾ ಮುಖೇನ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ತಾನಿ ಗಹಿತಾನೇವಾತಿ।


ತತ್ಥ ‘‘ಆಲೋಕೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಚಿತ್ತವಸೇನೇವ
ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಸಾತ್ಥಕಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ, ತಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನನ್ದಂ
ಕಾಯಸಕ್ಖಿಂ ಕತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ
ಪುರತ್ಥಿಮಾ ದಿಸಾ ಆಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸಾ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ನನ್ದೋ
ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಆಲೋಕೇತಿ – ‘ಏವಂ ಮೇ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಆಲೋಕಯತೋ ನ
ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ। ಇತಿಹ ತತ್ಥ
ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ (ಅ॰ ನಿ॰
೮.೯)। ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಾ ದಿಸಾ…ಪೇ॰… ಉತ್ತರಾ ದಿಸಾ…ಪೇ॰… ದಕ್ಖಿಣಾ
ದಿಸಾ…ಪೇ॰… ಉದ್ಧಂ…ಪೇ॰… ಅಧೋ…ಪೇ॰… ಅನುದಿಸಾ ಅನುವಿಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸಾ
ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ನನ್ದೋ ಅನುದಿಸಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ – ‘ಏವಂ ಮೇ ಅನುದಿಸಂ ಅನುವಿಲೋಕಯತೋ ನ
ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ। ಇತಿಹ ತತ್ಥ
ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ।


ಅಪಿ ಚ ಇಧಾಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಚೇತಿಯದಸ್ಸನಾದಿವಸೇನೇವ ಸಾತ್ಥಕತಾ ಚ ಸಪ್ಪಾಯತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪನ ಅವಿಜಹನಮೇವ ಗೋಚರಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ। ತಸ್ಮಾ
ಏತ್ಥ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನೇವ,
ಕಸಿಣಾದಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕೇಹಿ ವಾ ಪನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನೇವ ಆಲೋಕನಂ ವಿಲೋಕನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ।
ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಆಲೋಕೇತಾ ವಾ ವಿಲೋಕೇತಾ ವಾ ನತ್ಥಿ, ‘ಆಲೋಕೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಪನ
ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ವಾಯೋಧಾತು
ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಜನಯಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಇತಿ ಚಿತ್ತಕಿರಿಯವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರವಸೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ
ಅಕ್ಖಿದಲಂ ಅಧೋ ಸೀದತಿ, ಉಪರಿಮಂ ಉದ್ಧಂ ಲಙ್ಘೇತಿ। ಕೋಚಿ ಯನ್ತಕೇನ ವಿವರನ್ತೋ ನಾಮ
ನತ್ಥಿ। ತತೋ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ದಸ್ಸನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇನ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಏವಂ ಪಜಾನನಂ
ಪನೇತ್ಥ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ನಾಮ। ಅಪಿ ಚ ಮೂಲಪರಿಞ್ಞಾ ಆಗನ್ತುಕತಾವ ಕಾಲಿಕಭಾವವಸೇನ
ಪೇತ್ಥ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಮೂಲಪರಿಞ್ಞಾವಸೇನ ತಾವ –


ಭವಙ್ಗಾವಜ್ಜನಞ್ಚೇವ, ದಸ್ಸನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಂ।


ಸನ್ತೀರಣಂ ವೋಟ್ಠಬ್ಬನಂ, ಜವನಂ ಭವತಿ ಸತ್ತಮಂ॥


ತತ್ಥ ಭವಙ್ಗಂ ಉಪಪತ್ತಿಭವಸ್ಸ ಅಙ್ಗಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಂ
ಪವತ್ತತಿ, ತಂ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕಿರಿಯಮನೋಧಾತು ಆವಜ್ಜನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಾ, ತಂನಿರೋಧಾ
ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ದಸ್ಸನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಂ, ತಂನಿರೋಧಾ ವಿಪಾಕಮನೋಧಾತು
ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಾ, ತಂನಿರೋಧಾ ವಿಪಾಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಸನ್ತೀರಣಕಿಚ್ಚಂ
ಸಾಧಯಮಾನಾ, ತಂನಿರೋಧಾ ಕಿರಿಯಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ವೋಟ್ಠಬ್ಬನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಾ ,
ತಂನಿರೋಧಾ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಜವನಂ ಜವತಿ। ತತ್ಥ ಪಠಮಜವನೇಪಿ – ‘‘ಅಯಂ ಇತ್ಥೀ, ಅಯಂ
ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ರಜ್ಜನದುಸ್ಸನಮುಯ್ಹನವಸೇನ ಆಲೋಕಿತವಿಲೋಕಿತಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ।
ದುತಿಯಜವನೇಪಿ…ಪೇ॰… ಸತ್ತಮಜವನೇಪಿ। ಏತೇಸು ಪನ ಯುದ್ಧಮಣ್ಡಲೇ ಯೋಧೇಸು ವಿಯ
ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯವಸೇನ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪತಿತೇಸು – ‘‘ಅಯಂ ಇತ್ಥೀ, ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ
ರಜ್ಜನಾದಿವಸೇನ ಆಲೋಕಿತವಿಲೋಕಿತಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ತಾವೇತ್ಥ ಮೂಲಪರಿಞ್ಞಾವಸೇನ
ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಪನ ರೂಪೇ ಆಪಾಥಮಾಗತೇ
ಭವಙ್ಗಚಲನತೋ ಉದ್ಧಂ ಸಕಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫಾದನವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಾದೀಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ
ನಿರುದ್ಧೇಸು ಅವಸಾನೇ ಜವನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಆವಜ್ಜನಾದೀನಂ
ಗೇಹಭೂತೇ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಆಗನ್ತುಕಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಯಥಾ ಪರಗೇಹೇ ಕಿಞ್ಚಿ
ಯಾಚಿತುಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಆಗನ್ತುಕಪುರಿಸಸ್ಸ ಗೇಹಸ್ಸಾಮಿಕೇಸು ತುಣ್ಹೀಮಾಸಿನೇಸು ಆಣಾಕರಣಂ ನ
ಯುತ್ತಂ, ಏವಂ ಆವಜ್ಜನಾದೀನಂ ಗೇಹಭೂತೇ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ
ಆವಜ್ಜನಾದೀಸುಪಿ ಅರಜ್ಜನ್ತೇಸು ಅದುಸ್ಸನ್ತೇಸು ಅಮುಯ್ಹನ್ತೇಸು ಚ ರಜ್ಜನದುಸ್ಸನಮುಯ್ಹನಂ
ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ಆಗನ್ತುಕಭಾವವಸೇನ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಯಾನಿ ಪನೇತಾನಿ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ವೋಟ್ಠಬ್ಬನಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ
ಚಿತ್ತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಾನಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇಹಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ
ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ, ಇತ್ತರಾನಿ ತಾವಕಾಲಿಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಯಥಾ
ಏಕಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಸಬ್ಬೇಸು ಮಾನುಸಕೇಸು ಮತೇಸು ಅವಸೇಸಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ
ಮರಣಧಮ್ಮಸ್ಸ ನ ಯುತ್ತಾ ನಚ್ಚಗೀತಾದೀಸು ಅಭಿರತಿ ನಾಮ। ಏವಮೇವ ಏಕದ್ವಾರೇ
ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಆವಜ್ಜನಾದೀಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಮತೇಸು ಅವಸೇಸಸ್ಸ ತಙ್ಖಣೇಯೇವ
ಮರಣಧಮ್ಮಸ್ಸ ಜವನಸ್ಸಾಪಿ ರಜ್ಜನದುಸ್ಸನಮುಯ್ಹನವಸೇನ ಅಭಿರತಿ ನಾಮ ನ ಯುತ್ತಾತಿ। ಏವಂ
ತಾವಕಾಲಿಕಭಾವವಸೇನ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಅಪಿ ಚ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೇನ ಪೇತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥ ಹಿ ಚಕ್ಖು ಚೇವ ರೂಪಾ ಚ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ದಸ್ಸನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ
ವೇದನಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಫಸ್ಸಾದಿಕಾ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ।
ಏವಮೇತೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಸಮವಾಯೇ ಆಲೋಕನವಿಲೋಕನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ತತ್ಥ ಕೋ ಏಕೋ
ಆಲೋಕೇತಿ, ಕೋ ವಿಲೋಕೇತಿ?


ತಥಾ ಚಕ್ಖು ಚಕ್ಖಾಯತನಂ, ರೂಪಂ ರೂಪಾಯತನಂ, ದಸ್ಸನಂ ಮನಾಯತನಂ,
ವೇದನಾದಯೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ। ಏವಮೇತೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಆಯತನಾನಂ ಸಮವಾಯೇ
ಆಲೋಕನವಿಲೋಕನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ತತ್ಥ ಕೋ ಏಕೋ ಆಲೋಕೇತಿ, ಕೋ ವಿಲೋಕೇತಿ?


ತಥಾ ಚಕ್ಖು ಚಕ್ಖುಧಾತು, ರೂಪಂ ರೂಪಧಾತು, ದಸ್ಸನಂ
ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವೇದನಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮಧಾತು। ಏವಮೇತಾಸಂ ಚತುನ್ನಂ
ಧಾತೂನಂ ಸಮವಾಯೇ ಆಲೋಕನವಿಲೋಕನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ತತ್ಥ ಕೋ ಏಕೋ ಆಲೋಕೇತಿ, ಕೋ ವಿಲೋಕೇತಿ?


ತಥಾ ಚಕ್ಖು ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ, ರೂಪಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ, ಆವಜ್ಜನಂ ಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯನತ್ಥಿವಿಗತಪಚ್ಚಯೋ , ಆಲೋಕೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ, ವೇದನಾದಯೋ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೋ। ಏವಮೇತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಮವಾಯೇ
ಆಲೋಕನವಿಲೋಕನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ತತ್ಥ ಕೋ ಏಕೋ ಆಲೋಕೇತಿ, ಕೋ ವಿಲೋಕೇತೀತಿ? ಏವಮೇತ್ಥ
ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೇನಪಿ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಸಮಿಞ್ಜಿತೇ ಪಸಾರಿತೇತಿ ಪಬ್ಬಾನಂ
ಸಮಿಞ್ಜನಪಸಾರಣೇ। ತತ್ಥ ಚಿತ್ತವಸೇನೇವ ಸಮಿಞ್ಜನಪಸಾರಣಂ ಅಕತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಾನಂ
ಸಮಿಞ್ಜನಪಸಾರಣಪಚ್ಚಯಾ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ
ಸಾತ್ಥಕಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ। ತತ್ಥ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಅತಿಚಿರಂ ಸಮಿಞ್ಜೇತ್ವಾ ವಾ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ವಾ
ಠಿತಸ್ಸ ಖಣೇ ಖಣೇ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗತಂ ನ ಲಭತಿ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ
ಪರಿಪತತಿ, ವಿಸೇಸಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ। ಕಾಲೇ ಸಮಿಞ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಪಸಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ತಾ
ವೇದನಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಫಾತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ,
ವಿಸೇಸಮಧಿಗಚ್ಛತೀತಿ , ಏವಂ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಅತ್ಥೇ ಪನ ಸತಿಪಿ ಸಪ್ಪಾಯಾಸಪ್ಪಾಯಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಯಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಸಪ್ಪಾಯಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ। ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ –


ಮಹಾಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ ಕಿರ ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತೇಸಂ
ಪಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸೇಸು ದಹರಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ। ತತ್ರೇಕೋ ದಹರೋ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇನ್ತೋ
ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಗಿಹೀ ಜಾತೋ। ಅಪರೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಾದಂ ಪಸಾರೇನ್ತೋ
ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಸಾರೇಸಿ, ಅಟ್ಠಿಮಾಹಚ್ಚ ಪಾದೋ ಝಾಯಿ। ಅಪರೋ ವಮ್ಮಿಕೇ ಪಸಾರೇಸಿ, ಸೋ
ಆಸೀವಿಸೇನ ಡಟ್ಠೋ। ಅಪರೋ ಚೀವರಕುಟಿದಣ್ಡಕೇ ಪಸಾರೇಸಿ, ತಂ ಮಣಿಸಪ್ಪೋ ಡಂಸಿ। ತಸ್ಮಾ
ಏವರೂಪೇ ಅಸಪ್ಪಾಯೇ ಅಪಸಾರೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಯೇ ಪಸಾರೇತಬ್ಬಂ। ಇದಮೇತ್ಥ ಸಪ್ಪಾಯಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ।


ಗೋಚರಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪನ ಮಹಾಥೇರವತ್ಥುನಾ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ – ಮಹಾಥೇರೋ
ಕಿರ ದಿವಾಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಯಮಾನೋ ಸಹಸಾ ಹತ್ಥಂ
ಸಮಿಞ್ಜೇತ್ವಾ ಪುನ ಯಥಾಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಣಿಕಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಸಿ। ತಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ
ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಹಸಾ ಹತ್ಥಂ ಸಮಿಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಯಥಾಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ
ಸಣಿಕಂ ಸಮಿಞ್ಜಿಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ? ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕಾತುಂ
ಆರದ್ಧೋ, ನ ಮೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಪುಬ್ಬೋ, ಇದಾನಿ ಪನ ಮೇ
ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಯಮಾನೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸಮಿಞ್ಜಿತೋ। ತಸ್ಮಾ ಪುನ
ಯಥಾಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮಿಞ್ಜೇಸಿನ್ತಿ। ಸಾಧು , ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಏವರೂಪೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ। ಏವಮೇತ್ಥಾಪಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾವಿಜಹನಮೇವ ಗೋಚರಸಮ್ಪಜಞ್ಞನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಕೋಚಿ
ಸಮಿಞ್ಜೇನ್ತೋ ವಾ ಪಸಾರೇನ್ತೋ ವಾ ನತ್ಥಿ,
ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಚಿತ್ತಕಿರಿಯವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರೇನ ಪನ ಸುತ್ತಾಕಡ್ಢನವಸೇನ ದಾರುಯನ್ತಸ್ಸ
ಹತ್ಥಪಾದಲಚಲನಂ ವಿಯ ಸಮಿಞ್ಜನಪಸಾರಣಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಪರಿಜಾನನಂ ಪನೇತ್ಥ
ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಚೀವರಧಾರಣೇತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಘಾಟಿಚೀವರಾನಂ
ನಿವಾಸನಪಾರುಪನವಸೇನ ಪತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಾಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿವಸೇನ ಪರಿಭೋಗೋ ಧಾರಣಂ ನಾಮ। ತತ್ಥ
ಸಙ್ಘಾಟಿಚೀವರಧಾರಣೇ ತಾವ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರತೋ ಆಮಿಸಲಾಭೋ
ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋಯೇವ ಚ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥೋ ನಾಮ।
ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಾತ್ಥಕಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಉಣ್ಹಪಕತಿಕಸ್ಸ ಪನ ದುಬ್ಬಲಸ್ಸ ಚ ಚೀವರಂ ಸುಖುಮಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ,
ಸೀತಾಲುಕಸ್ಸ ಘನಂ ದುಪಟ್ಟಂ। ವಿಪರೀತಂ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ। ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಜಿಣ್ಣಂ ಅಸಪ್ಪಾಯಮೇವ,
ಅಗ್ಗಳಾದಿದಾನೇನ ಹಿಸ್ಸ ತಂ ಪಲಿಬೋಧಕರಂ ಹೋತಿ। ತಥಾ ಪಟ್ಟುಣ್ಣದುಕೂಲಾದಿಭೇದಂ
ಲೋಭನೀಯಚೀವರಂ। ತಾದಿಸಞ್ಹಿ ಅರಞ್ಞೇ ಏಕಕಸ್ಸ ನಿವಾಸನ್ತರಾಯಕರಂ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಕರಞ್ಚಾಪಿ
ಹೋತಿ। ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಪನ ಯಂ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಾದಿಮಿಚ್ಛಾಜೀವವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಯಞ್ಚಸ್ಸ
ಸೇವಮಾನಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ತಂ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ।
ವಿಪರೀತಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ। ತಸ್ಸ ವಸೇನೇತ್ಥ ಸಪ್ಪಾಯಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ। ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾವಿಜಹನವಸೇನೇವ
ಗೋಚರಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪೇನ್ತೋ ನತ್ಥಿ,
ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಚಿತ್ತಕಿರಿಯವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರೇನೇವ ಪನ ಚೀವರಪಾರುಪನಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ
ಚೀವರಮ್ಪಿ ಅಚೇತನಂ, ಕಾಯೋಪಿ ಅಚೇತನೋ। ಚೀವರಂ ನ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಮಯಾ ಕಾಯೋ
ಪಾರುಪಿತೋ’’ತಿ। ಕಾಯೋಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಅಹಂ ಚೀವರೇನ ಪಾರುಪಿತೋ’’ತಿ। ಧಾತುಯೋವ
ಧಾತುಸಮೂಹಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಿ ಪಟಪಿಲೋತಿಕಾಯಪೋತ್ಥಕರೂಪಪಟಿಚ್ಛಾದನೇ ವಿಯ। ತಸ್ಮಾ ನೇವ
ಸುನ್ದರಂ ಚೀವರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ನ ಅಸುನ್ದರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಂ।


ನಾಗವಮ್ಮಿಕಚೇತಿಯರುಕ್ಖಾದೀಸು ಹಿ
ಕೇಚಿ ಮಾಲಾಗನ್ಧಧೂಮವತ್ಥಾದೀಹಿ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಕೇಚಿ
ಗೂಥಮುತ್ತಕದ್ದಮದಣ್ಡಸತ್ಥಪ್ಪಹಾರಾದೀಹಿ ಅಸಕ್ಕಾರಂ। ನ ತೇಹಿ ನಾಗವಮ್ಮಿಕರುಕ್ಖಾದಯೋ
ಸೋಮನಸ್ಸಂ ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಂ ವಾ ಕರೋನ್ತಿ। ಏವಮೇವ ನೇವ ಸುನ್ದರಂ ಚೀವರಂ ಲಭಿತ್ವಾ
ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಕಾತಬ್ಬಂ , ನ ಅಸುನ್ದರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಪವತ್ತಪಟಿಸಙ್ಖಾನವಸೇನೇತ್ಥ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಪತ್ತಧಾರಣೇಪಿ ಪತ್ತಂ ಸಹಸಾವ
ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀತಿ, ಏವಂ
ಪತ್ತಗ್ಗಹಣಪಚ್ಚಯಾ ಪಟಿಲಭಿತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥವಸೇನ ಸಾತ್ಥಕಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಕಿಸದುಬ್ಬಲಸರೀರಸ್ಸ ಪನ ಗರುಪತ್ತೋ ಅಸಪ್ಪಾಯೋ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ
ಚತುಪಞ್ಚಗಣ್ಠಿಕಾಹತೋ ದುಬ್ಬಿಸೋಧನೀಯೋ ಅಸಪ್ಪಾಯೋವ। ದುದ್ಧೋತಪತ್ತೋಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಂ
ಧೋವನ್ತಸ್ಸೇವ ಚಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧೋ ಹೋತಿ। ಮಣಿವಣ್ಣಪತ್ತೋ ಪನ ಲೋಭನೀಯೋ, ಚೀವರೇ
ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅಸಪ್ಪಾಯೋ, ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ಲದ್ಧೋ ಪನ ಯಞ್ಚಸ್ಸ ಸೇವಮಾನಸ್ಸ
ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಅಯಂ ಏಕನ್ತಅಸಪ್ಪಾಯೋವ।
ವಿಪರೀತೋ ಸಪ್ಪಾಯೋ। ತಸ್ಸ ವಸೇನೇತ್ಥ ಸಪ್ಪಾಯಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ। ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾವಿಜಹನವಸೇನೇವ ಚ
ಗೋಚರಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನತ್ಥಿ,
ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಚಿತ್ತಕಿರಿಯವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರವಸೇನೇವ ಪತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ
ಪತ್ತೋಪಿ ಅಚೇತನೋ, ಹತ್ಥಾಪಿ ಅಚೇತನಾ। ಪತ್ತೋ ನ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಅಹಂ ಹತ್ಥೇಹಿ
ಗಹಿತೋ’’ತಿ। ಹತ್ಥಾಪಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ – ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪತ್ತೋ ಗಹಿತೋ’’ತಿ। ಧಾತುಯೋವ
ಧಾತುಸಮೂಹಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಸಣ್ಡಾಸೇನ ಅಗ್ಗಿವಣ್ಣಪತ್ತಗ್ಗಹಣೇ ವಿಯಾತಿ। ಏವಂ
ಪವತ್ತಪಟಿಸಙ್ಖಾನವಸೇನೇತ್ಥ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಅಪಿ ಚ ಯಥಾ ಛಿನ್ನಹತ್ಥಪಾದೇ ವಣಮುಖೇಹಿ
ಪಗ್ಘರಿತಪುಬ್ಬಲೋಹಿತಕಿಮಿಕುಲೇ ನೀಲಮಕ್ಖಿಕಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣೇ ಅನಾಥಸಾಲಾಯಂ ನಿಪನ್ನೇ
ಅನಾಥಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ, ಯೇ ದಯಾಲುಕಾ ಪುರಿಸಾ, ತೇ ತೇಸಂ ವಣಮತ್ತಚೋಳಕಾನಿ ಚೇವ
ಕಪಾಲಾದೀಹಿ ಚ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಉಪನಾಮೇನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಚೋಳಕಾನಿಪಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಸಣ್ಹಾನಿ,
ಕೇಸಞ್ಚಿ ಥೂಲಾನಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ। ಭೇಸಜ್ಜಕಪಾಲಕಾನಿಪಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಸುಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಕೇಸಞ್ಚಿ ದುಸ್ಸಣ್ಠಾನಾನಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ನ ತೇ ತತ್ಥ ಸುಮನಾ ವಾ ದುಮ್ಮನಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ
ವಣಪಟಿಚ್ಛಾದನಮತ್ತೇನೇವ ಹಿ ಚೋಳಕೇನ, ಭೇಸಜ್ಜಪಟಿಗ್ಗಹಣಮತ್ತೇನೇವ ಚ ಕಪಾಲಕೇನ ತೇಸಂ
ಅತ್ಥೋ। ಏವಮೇವ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವಣಚೋಳಕಂ ವಿಯ ಚೀವರಂ, ಭೇಸಜ್ಜಕಪಾಲಕಂ ವಿಯ ಚ ಪತ್ತಂ,
ಕಪಾಲೇ ಭೇಸಜ್ಜಮಿವ ಚ ಪತ್ತೇ ಲದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಿ, ಅಯಂ
ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಚೀವರಧಾರಣೇ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಉತ್ತಮಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।


ಅಸಿತಾದೀಸು ಅಸಿತೇತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಭೋಜನೇ। ಪೀತೇತಿ ಯಾಗುಆದಿಪಾನೇ। ಖಾಯಿತೇತಿ ಪಿಟ್ಠಖಜ್ಜಾದಿಖಾದನೇ। ಸಾಯಿತೇತಿ ಮಧುಫಾಣಿತಾದಿಸಾಯನೇ। ತತ್ಥ ನೇವ ದವಾಯಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತೋ ಅಟ್ಠವಿಧೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥೋ ನಾಮ। ತಸ್ಸೇವ ವಸೇನ ಸಾತ್ಥಕಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಲೂಖಪಣೀತತಿತ್ತಮಧುರರಸಾದೀಸು ಪನ
ಯೇನ ಭೋಜನೇನ ಯಸ್ಸ ಫಾಸು ನ ಹೋತಿ, ತಂ ತಸ್ಸ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ। ಯಂ ಪನ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ
ಪಟಿಲದ್ಧಂ, ಯಞ್ಚಸ್ಸ ಭುಞ್ಜತೋ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ
ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ತಂ ಏಕನ್ತಅಸಪ್ಪಾಯಮೇವ, ವಿಪರೀತಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ। ತಸ್ಸ ವಸೇನೇತ್ಥ
ಸಪ್ಪಾಯಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ। ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾವಿಜಹನವಸೇನೇವ ಚ ಗೋಚರಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಭುಞ್ಜಕೋ ನತ್ಥಿ,
ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಚಿತ್ತಕಿರಿಯವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರೇನೇವ ಪತ್ತಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ನಾಮ ಹೋತಿ।
ಚಿತ್ತಕಿರಿಯವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರೇನೇವ ಹತ್ಥಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಓತಾರಣಂ ನಾಮ ಹೋತಿ।
ಚಿತ್ತಕಿರಿಯವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರೇನೇವ ಆಲೋಪಕರಣಂ ಆಲೋಪಉದ್ಧಾರಣಂ ಮುಖವಿವರಣಞ್ಚ ಹೋತಿ, ನ
ಕೋಚಿ ಕುಞ್ಚಿಕಾಯ ಯನ್ತಕೇನ ವಾ ಹನುಕಟ್ಠೀನಿ ವಿವರತಿ।
ಚಿತ್ತಕಿರಿಯವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರೇನೇವ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಮುಖೇ ಠಪನಂ, ಉಪರಿದನ್ತಾನಂ
ಮುಸಲಕಿಚ್ಚಸಾಧನಂ, ಹೇಟ್ಠಿಮದನ್ತಾನಂ ಉದುಕ್ಖಲಕಿಚ್ಚಸಾಧನಂ, ಜಿವ್ಹಾಯ
ಹತ್ಥಕಿಚ್ಚಸಾಧನಞ್ಚ ಹೋತಿ। ಇತಿ ತತ್ಥ ಅಗ್ಗಜಿವ್ಹಾಯ ತನುಕಖೇಳೋ ಮೂಲಜಿವ್ಹಾಯ ಬಹಲಖೇಳೋ
ಮಕ್ಖೇತಿ। ತಂ ಹೇಟ್ಠಾದನ್ತಉದುಕ್ಖಲೇ ಜಿವ್ಹಾಹತ್ಥಪರಿವತ್ತಕಂ ಖೇಳೋದಕೇನ ತೇಮಿತಂ
ಉಪರಿದನ್ತಮುಸಲಸಞ್ಚುಣ್ಣಿತಂ ಕೋಚಿ ಕಟಚ್ಛುನಾ ವಾ ದಬ್ಬಿಯಾ
ವಾ ಅನ್ತೋಪವೇಸೇನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ವಾಯೋಧಾತುಯಾವ ಪವಿಸತಿ। ಪವಿಟ್ಠಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ಕೋಚಿ
ಪಲಾಲಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಧಾರೇನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ವಾಯೋಧಾತುವಸೇನೇವ ತಿಟ್ಠತಿ। ಠಿತಂ ಠಿತಂ
ಕೋಚಿ ಉದ್ಧನಂ ಕತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಪಚನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತೇಜೋಧಾತುಯಾವ ಪಚ್ಚತಿ।
ಪಕ್ಕಂ ಪಕ್ಕಂ ಕೋಚಿ ದಣ್ಡಕೇನ ವಾ ಯಟ್ಠಿಯಾ ವಾ ಬಹಿ
ನೀಹಾರಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ವಾಯೋಧಾತುಯೇವ ನೀಹರತಿ। ಇತಿ ವಾಯೋಧಾತು ಪಟಿಹರತಿ ಚ, ವೀತಿಹರತಿ
ಚ, ಧಾರೇತಿ ಚ, ಪರಿವತ್ತೇತಿ ಚ, ಸಞ್ಚುಣ್ಣೇತಿ ಚ, ವಿಸೋಸೇತಿ ಚ, ನೀಹರತಿ ಚ। ಪಥವೀಧಾತು
ಧಾರೇತಿ ಚ, ಪರಿವತ್ತೇತಿ ಚ, ಸಞ್ಚುಣ್ಣೇತಿ ಚ, ವಿಸೋಸೇತಿ ಚ। ಆಪೋಧಾತು ಸಿನೇಹೇತಿ ಚ,
ಅಲ್ಲತ್ತಞ್ಚ ಅನುಪಾಲೇತಿ। ತೇಜೋಧಾತು ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠಂ ಪರಿಪಾಚೇತಿ। ಆಕಾಸಧಾತು ಅಞ್ಜಸೋ
ಹೋತಿ। ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಪಯೋಗಮನ್ವಾಯ ಆಭುಜತೀತಿ। ಏವಂ
ಪವತ್ತಪಟಿಸಙ್ಖಾನವಸೇನೇತ್ಥ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಅಪಿ ಚ ಗಮನತೋ ಪರಿಯೇಸನತೋ ಪರಿಭೋಗತೋ ಆಸಯತೋ ನಿಧಾನತೋ
ಅಪರಿಪಕ್ಕತೋ ಪರಿಪಕ್ಕತೋ ಫಲತೋ ನಿಸ್ಸನ್ದತೋ ಸಮ್ಮಕ್ಖನತೋತಿ, ಏವಂ
ದಸವಿಧಪಟಿಕೂಲಭಾವಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣತೋ ಪೇತ್ಥ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ
ಪನೇತ್ಥ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಆಹಾರಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞಾನಿದ್ದೇಸತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಾ।


ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕಮ್ಮೇತಿ
ಉಚ್ಚಾರಸ್ಸ ಚ ಪಸ್ಸಾವಸ್ಸ ಚ ಕರಣೇ। ತತ್ಥ ಪತ್ತಕಾಲೇ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ
ಸಕಲಸರೀರತೋ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಭಮನ್ತಿ, ಚಿತ್ತಂ ನ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಚ ರೋಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಾತ್ಥಕಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಅಟ್ಠಾನೇ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ಅಯಸೋ
ವಡ್ಢತಿ, ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ಹೋತಿ, ಪತಿರೂಪೇ ಠಾನೇ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನ ಹೋತೀತಿ
ಇದಮೇತ್ಥ ಸಪ್ಪಾಯಂ ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಪ್ಪಾಯಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ। ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾವಿಜಹನವಸೇನೇವ ಚ
ಗೋಚರಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ಚಿತ್ತಕಿರಿಯವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರೇನೇವ ಪನ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ
ಯಥಾ ವಾ ಪನ ಪಕ್ಕೇ ಗಣ್ಡೇ ಗಣ್ಡಭೇದೇನ ಪುಬ್ಬಲೋಹಿತಂ ಅಕಾಮತಾಯ ನಿಕ್ಖಮತಿ। ಯಥಾ ಚ
ಅತಿಭರಿತಾ ಉದಕಭಾಜನಾ ಉದಕಂ ಅಕಾಮತಾಯ ನಿಕ್ಖಮತಿ। ಏವಂ ಪಕ್ಕಾಸಯಮುತ್ತವತ್ಥೀಸು
ಸನ್ನಿಚಿತಾ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಾ ವಾಯುವೇಗಸಮುಪ್ಪೀಳಿತಾ ಅಕಾಮತಾಯಪಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ। ಸೋ
ಪನಾಯಂ ಏವಂ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವೋ ನೇವ ತಸ್ಸ
ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತ್ತನೋ ಹೋತಿ, ನ ಪರಸ್ಸ, ಕೇವಲಂ ಸರೀರನಿಸ್ಸನ್ದೋವ ಹೋತಿ। ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ
ಉದಕತುಮ್ಬತೋ ಪುರಾಣುದಕಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತಸ್ಸ ನೇವ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಹೋತಿ, ನ ಪರೇಸಂ; ಕೇವಲಂ
ಪಟಿಜಗ್ಗನಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ; ಏವಂ ಪವತ್ತಪಟಿಸಙ್ಖಾನವಸೇನೇತ್ಥ ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ
ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಗತಾದೀಸು ಗತೇತಿ ಗಮನೇ। ಠಿತೇತಿ ಠಾನೇ। ನಿಸಿನ್ನೇತಿ ನಿಸಜ್ಜಾಯ। ಸುತ್ತೇತಿ ಸಯನೇ। ಜಾಗರಿತೇತಿ ಜಾಗರಣೇ। ಭಾಸಿತೇತಿ ಕಥನೇ। ತುಣ್ಹೀಭಾವೇತಿ
ಅಕಥನೇ। ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಠಿತೋ ವಾ ಠಿತೋಮ್ಹೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ,
ನಿಸಿನ್ನೋ ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋಮ್ಹೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಸಯಾನೋ ವಾ ಸಯಾನೋಮ್ಹೀತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ
ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸುತ್ತೇ ಅದ್ಧಾನಇರಿಯಾಪಥಾ ಕಥಿತಾ। ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇ ಆಲೋಕಿತೇ
ವಿಲೋಕಿತೇ ಸಮಿಞ್ಜಿತೇ ಪಸಾರಿತೇ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಜ್ಝಿಮಾ। ‘‘ಗತೇ ಠಿತೇ ನಿಸಿನ್ನೇ
ಸುತ್ತೇ ಜಾಗರಿತೇ’’ತಿ ಇಧ ಪನ ಖುದ್ದಕಚುಣ್ಣಿಯಇರಿಯಾಪಥಾ ಕಥಿತಾ। ತಸ್ಮಾ ತೇಸುಪಿ
ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರಿತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।


ತಿಪಿಟಕಮಹಾಸಿವತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ಯೋ ಚಿರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಠಿತೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘‘ಚಙ್ಕಮನಕಾಲೇ ಪವತ್ತಾ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ಏತ್ಥೇವ ನಿರುದ್ಧಾ’’ತಿ । ಅಯಂ ಗತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ನಾಮ।


ಯೋ ಸಜ್ಝಾಯಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೋ, ಪಞ್ಹಂ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಚಿರಂ ಠತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘‘ಠಿತಕಾಲೇ ಪವತ್ತಾ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ಏತ್ಥೇವ ನಿರುದ್ಧಾ’’ತಿ। ಅಯಂ ಠಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ನಾಮ।


ಯೋ ಸಜ್ಝಾಯಾದಿಕರಣವಸೇನೇವ ಚಿರಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಉಟ್ಠಾಯ
ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘‘ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಪವತ್ತಾ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ಏತ್ಥೇವ
ನಿರುದ್ಧಾ’’ತಿ। ಅಯಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ನಾಮ।


ಯೋ ಪನ ನಿಪನ್ನಕೋ ಸಜ್ಝಾಯಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಾ
ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಉಟ್ಠಾಯ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ –
‘‘ಸಯನಕಾಲೇ ಪವತ್ತಾ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ಏತ್ಥೇವ ನಿರುದ್ಧಾ’’ತಿ। ಅಯಂ ಸುತ್ತೇ ಜಾಗರಿತೇ ಚ
ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ನಾಮ। ಕಿರಿಯಮಯಚಿತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಅಪ್ಪವತ್ತನಂ ಸೋಪ್ಪಂ ನಾಮ, ಪವತ್ತನಂ
ಜಾಗರಿತಂ ನಾಮ।


ಯೋ ಪನ ಭಾಸಮಾನೋ – ‘‘ಅಯಂ ಸದ್ದೋ
ನಾಮ ಓಟ್ಠೇ ಚ ಪಟಿಚ್ಚ, ದನ್ತೇ ಚ ಜಿವ್ಹಞ್ಚ ತಾಲುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಚ ತದನುರೂಪಂ
ಪಯೋಗಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಜಾಯತೀ’’ತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋವ ಭಾಸತಿ। ಚಿರಂ ವಾ ಪನ ಕಾಲಂ ಸಜ್ಝಾಯಂ ವಾ
ಕತ್ವಾ, ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಕಥೇತ್ವಾ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ, ಪಞ್ಹಂ ವಾ
ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ, ಅಪರಭಾಗೇ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘‘ಭಾಸಿತಕಾಲೇ
ಉಪ್ಪನ್ನಾ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ಏತ್ಥೇವ ನಿರುದ್ಧಾ’’ತಿ। ಅಯಂ ಭಾಸಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ನಾಮ।


ಯೋ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ಚಿರಂ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಮನಸಿಕತ್ವಾ
ಅಪರಭಾಗೇ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘‘ತುಣ್ಹೀಭೂತಕಾಲೇ ಪವತ್ತಾ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ಏತ್ಥೇವ
ನಿರುದ್ಧಾ’’ತಿ। ಉಪಾದಾರೂಪಪ್ಪವತ್ತಿಯಞ್ಹಿ ಸತಿ ಭಾಸತಿ ನಾಮ, ಅಸತಿ ತುಣ್ಹೀ ಭವತಿ
ನಾಮಾತಿ। ಅಯಂ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ನಾಮಾತಿ।


ತಯಿದಂ ಮಹಾಸಿವತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತಂ ಅಸಮ್ಮೋಹಧುರಂ
ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಸುತ್ತೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ
ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಲಬ್ಭತಿ। ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಚತುನ್ನಂ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾನಂ ವಸೇನ
ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರಿತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀತಿ ಚ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಸತಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸೇವ
ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸ್ಸ ವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಏತಸ್ಸ ಹಿ
ಪದಸ್ಸ ಅಯಂ ವಿತ್ಥಾರೋ। ವಿಭಙ್ಗಪ್ಪಕರಣೇ ಪನ – ‘‘ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮತಿ, ಸತೋ
ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಏತಾನಿ ಪದಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನೇವ। ಏವಂ, ಖೋ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಏವಂ ಸತಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಭಿಕ್ಕಮಾದೀನಿ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।


ಸನ್ತೋಸಕಥಾ


೨೧೫. ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ಇತರೀತರಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಸೋ ಪನೇಸ ಸನ್ತೋಸೋ ದ್ವಾದಸವಿಧೋ ಹೋತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಚೀವರೇ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋತಿ ತಿವಿಧೋ। ಏವಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀಸು। ತಸ್ಸಾಯಂ ಪಭೇದವಣ್ಣನಾ –


ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಚೀವರಂ ಲಭತಿ, ಸುನ್ದರಂ ವಾ ಅಸುನ್ದರಂ ವಾ। ಸೋ
ತೇನೇವ ಯಾಪೇತಿ, ಅಞ್ಞಂ ನ ಪತ್ಥೇತಿ, ಲಭನ್ತೋಪಿ ನ ಗಣ್ಹತಿ। ಅಯಮಸ್ಸ ಚೀವರೇ
ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ। ಅಥ ಪನ ಪಕತಿದುಬ್ಬಲೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಆಬಾಧಜರಾಭಿಭೂತೋ
ವಾ, ಗರುಚೀವರಂ ಪಾರುಪನ್ತೋ ಕಿಲಮತಿ। ಸೋ ಸಭಾಗೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ತಂ
ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಲಹುಕೇನ ಯಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ। ಅಯಮಸ್ಸ ಚೀವರೇ
ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ। ಅಪರೋ ಪಣೀತಪಚ್ಚಯಲಾಭೀ ಹೋತಿ। ಸೋ ಪತ್ತಚೀವರಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ
ಮಹಗ್ಘಪತ್ತಚೀವರಂ ಬಹೂನಿ ವಾ ಪನ ಪತ್ತಚೀವರಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಇದಂ ಥೇರಾನಂ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ,
ಇದಂ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಅನುರೂಪಂ, ಇದಂ ಗಿಲಾನಾನಂ, ಇದಂ ಅಪ್ಪಲಾಭೀನಂ ಹೋತೂತಿ ದತ್ವಾ ತೇಸಂ
ಪುರಾಣಚೀವರಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಾದಿತೋ ವಾ ನನ್ತಕಾನಿ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ತೇಹಿ
ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಕತ್ವಾ ಧಾರೇನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ। ಅಯಮಸ್ಸ ಚೀವರೇ
ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ।


ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಲಭತಿ ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ, ಸೋ
ತೇನೇವ ಯಾಪೇತಿ, ಅಞ್ಞಂ ನ ಪತ್ಥೇತಿ, ಲಭನ್ತೋಪಿ ನ ಗಣ್ಹತಿ। ಅಯಮಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ
ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ। ಯೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿವಿರುದ್ಧಂ ವಾ ಬ್ಯಾಧಿವಿರುದ್ಧಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ
ಲಭತಿ, ಯೇನಸ್ಸ ಪರಿಭುತ್ತೇನ ಅಫಾಸು ಹೋತಿ। ಸೋ ಸಭಾಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಂ ದತ್ವಾ ತಸ್ಸ
ಹತ್ಥತೋ ಸಪ್ಪಾಯಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ। ಅಯಮಸ್ಸ
ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ। ಅಪರೋ ಬಹುಂ ಪಣೀತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಲಭತಿ। ಸೋ ತಂ ಚೀವರಂ ವಿಯ
ಥೇರಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಬಹುಸ್ಸುತಅಪ್ಪಲಾಭೀಗಿಲಾನಾನಂ ದತ್ವಾ ತೇಸಂ ವಾ ಸೇಸಕಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ವಾ
ಚರಿತ್ವಾ ಮಿಸ್ಸಕಾಹಾರಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ। ಅಯಮಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ।


ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಸೇನಾಸನಂ ಲಭತಿ, ಮನಾಪಂ ವಾ ಅಮನಾಪಂ ವಾ, ಸೋ ತೇನ ನೇವ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ನ
ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ; ಅನ್ತಮಸೋ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕೇನಪಿ ಯಥಾಲದ್ಧೇನೇವ ತುಸ್ಸತಿ। ಅಯಮಸ್ಸ
ಸೇನಾಸನೇ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ। ಯೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿವಿರುದ್ಧಂ ವಾ ಬ್ಯಾಧಿವಿರುದ್ಧಂ ವಾ
ಸೇನಾಸನಂ ಲಭತಿ, ಯತ್ಥಸ್ಸ ವಸತೋ ಅಫಾಸು ಹೋತಿ, ಸೋ ತಂ ಸಭಾಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದತ್ವಾ ತಸ್ಸ
ಸನ್ತಕೇ ಸಪ್ಪಾಯಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ। ಅಯಮಸ್ಸ ಸೇನಾಸನೇ
ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ।


ಅಪರೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಲೇಣಮಣ್ಡಪಕೂಟಾಗಾರಾದೀನಿ ಬಹೂನಿ
ಪಣೀತಸೇನಾಸನಾನಿ ಲಭತಿ। ಸೋ ತಾನಿ ಚೀವರಂ ವಿಯ
ಥೇರಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಬಹುಸ್ಸುತಅಪ್ಪಲಾಭೀಗಿಲಾನಾನಂ ದತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಸನ್ತೋಪಿ
ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ। ಅಯಮಸ್ಸ ಸೇನಾಸನೇ
ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ। ಯೋಪಿ – ‘‘ಉತ್ತಮಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ ಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ, ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ
ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ನಿದ್ದಾಭಿಭೂತಸ್ಸ ಪುನ ಪಟಿಬುಜ್ಝತೋ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾ
ಪಾತುಭವನ್ತೀ’’ತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಾದಿಸಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ।
ಸೋ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸರುಕ್ಖಮೂಲಾದೀಸು ವಸನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ।
ಅಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ಸೇನಾಸನೇ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ।


ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಭೇಸಜ್ಜಂ ಲಭತಿ, ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ, ಸೋ ಯಂ
ಲಭತಿ, ತೇನೇವ ತುಸ್ಸತಿ, ಅಞ್ಞಂ ನ ಪತ್ಥೇತಿ, ಲಭನ್ತೋಪಿ ನ ಗಣ್ಹತಿ। ಅಯಮಸ್ಸ
ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ। ಯೋ ಪನ ತೇಲೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ ಫಾಣಿತಂ ಲಭತಿ। ಸೋ ತಂ
ಸಭಾಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ತೇಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞದೇವ ವಾ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ
ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ। ಅಯಮಸ್ಸ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ।


ಅಪರೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಬಹುಂ ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದಿಪಣೀತಭೇಸಜ್ಜಂ ಲಭತಿ।
ಸೋ ತಂ ಚೀವರಂ ವಿಯ ಥೇರಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಬಹುಸ್ಸುತಅಪ್ಪಲಾಭೀಗಿಲಾನಾನಂ ದತ್ವಾ ತೇಸಂ ಆಭತೇನ
ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಯಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ। ಯೋ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ಮುತ್ತಹರೀಟಕಂ
ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚತುಮಧುರಂ – ‘‘ಗಣ್ಹಾಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ
ಸಚಸ್ಸ ತೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನಪಿ ರೋಗೋ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಅಥ ಮುತ್ತಹರೀಟಕಂ ನಾಮ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ
ವಣ್ಣಿತನ್ತಿ ಚತುಮಧುರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮುತ್ತಹರೀಟಕೇನೇವ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತೋ
ಪರಮಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ। ಅಯಮಸ್ಸ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ।


ಇಮಿನಾ ಪನ ದ್ವಾದಸವಿಧೇನ ಇತರೀತರಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ
ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಟ್ಠ ಪರಿಕ್ಖಾರಾ ವಟ್ಟನ್ತಿ। ತೀಣಿ ಚೀವರಾನಿ, ಪತ್ತೋ,
ದನ್ತಕಟ್ಠಚ್ಛೇದನವಾಸಿ, ಏಕಾ ಸೂಚಿ, ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಪರಿಸ್ಸಾವನನ್ತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –


‘‘ತಿಚೀವರಞ್ಚ ಪತ್ತೋ ಚ, ವಾಸಿ ಸೂಚಿ ಚ ಬನ್ಧನಂ।


ಪರಿಸ್ಸಾವನೇನ ಅಟ್ಠೇತೇ, ಯುತ್ತಯೋಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ॥


ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕಾಪಿ।
ಕಥಂ? ತಿಚೀವರಂ ತಾವ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಚ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ಕಾಯಂ ಪರಿಹರತಿ,
ಪೋಸೇತೀತಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಂ ಹೋತಿ। ಚೀವರಕಣ್ಣೇನ ಉದಕಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಪಿವನಕಾಲೇ ಖಾದಿತಬ್ಬಫಲಾಫಲಗಹಣಕಾಲೇ ಚ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪರಿಹರತಿ; ಪೋಸೇತೀತಿ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕಂ ಹೋತಿ।


ಪತ್ತೋಪಿ ತೇನ ಉದಕಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ನ್ಹಾನಕಾಲೇ ಕುಟಿಪರಿಭಣ್ಡಕರಣಕಾಲೇ ಚ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೋ ಹೋತಿ। ಆಹಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನಕಾಲೇ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕೋ।


ವಾಸಿಪಿ ತಾಯ ದನ್ತಕಟ್ಠಚ್ಛೇದನಕಾಲೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ
ಅಙ್ಗಪಾದಚೀವರಕುಟಿದಣ್ಡಕಸಜ್ಜನಕಾಲೇ ಚ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಾ ಹೋತಿ।
ಉಚ್ಛುಛೇದನನಾಳಿಕೇರಾದಿತಚ್ಛನಕಾಲೇ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕಾ।


ಸೂಚಿಪಿ ಚೀವರಸಿಬ್ಬನಕಾಲೇ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಾ ಹೋತಿ। ಪೂವಂ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಖಾದನಕಾಲೇ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕಾ।


ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಂ। ಉಚ್ಛುಆದೀನಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಹಣಕಾಲೇ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕಂ।


ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ತೇನ ಉದಕಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ನ್ಹಾನಕಾಲೇ,
ಸೇನಾಸನಪರಿಭಣ್ಡಕರಣಕಾಲೇ ಚ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಂ। ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಸ್ಸಾವನಕಾಲೇ, ತೇನೇವ
ತಿಲತಣ್ಡುಲಪುಥುಕಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದನಕಾಲೇ ಚ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಯಂ। ಅಯಂ ತಾವ
ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರಿಕಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರಮತ್ತಾ। ನವಪರಿಕ್ಖಾರಿಕಸ್ಸ
ಪನ ಸೇಯ್ಯಂ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ ತತ್ರಟ್ಠಕಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ವಾ ಕುಞ್ಚಿಕಾ ವಾ ವಟ್ಟತಿ।
ದಸಪರಿಕ್ಖಾರಿಕಸ್ಸ ನಿಸೀದನಂ ವಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಂ ವಾ ವಟ್ಟತಿ। ಏಕಾದಸಪರಿಕ್ಖಾರಿಕಸ್ಸ ಪನ
ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿ ವಾ ತೇಲನಾಳಿಕಾ ವಾ ವಟ್ಟತಿ। ದ್ವಾದಸಪರಿಕ್ಖಾರಿಕಸ್ಸ ಛತ್ತಂ ವಾ ಉಪಾಹನಂ
ವಾ ವಟ್ಟತಿ। ಏತೇಸು ಚ ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರಿಕೋವ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ, ಇತರೇ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಮಹಿಚ್ಛಾ
ಮಹಾಭಾರಾತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ಏತೇಪಿ ಹಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾವ ಸನ್ತುಟ್ಠಾವ ಸುಭರಾವ
ಸಲ್ಲಹುಕವುತ್ತಿನೋವ। ಭಗವಾ ಪನ ನ ಯಿಮಂ ಸುತ್ತಂ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಕಥೇಸಿ,
ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರಿಕಸ್ಸ ವಸೇನ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಹಿ ಖುದ್ದಕವಾಸಿಞ್ಚ ಸೂಚಿಞ್ಚ ಪರಿಸ್ಸಾವನೇ
ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಅಂಸಕೂಟೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ತಿಚೀವರಂ
ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಯೇನಿಚ್ಛಕಂ ಸುಖಂ ಪಕ್ಕಮತಿ। ಪಟಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ನಾಮಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ। ಇತಿ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಲ್ಲಹುಕವುತ್ತಿತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಗವಾ – ‘‘ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಚೀವರೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೇನಾತಿ ಕಾಯಪರಿಹರಣಮತ್ತಕೇನ। ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕೇನಾತಿ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹರಣಮತ್ತಕೇನ। ಸಮಾದಾಯೇವ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ
ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರಮತ್ತಕಂ ಸಬ್ಬಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ। ‘‘ಮಮ
ವಿಹಾರೋ ಪರಿವೇಣಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ’’ತಿ ಆಸಙ್ಗೋ ವಾ ಬನ್ಧೋ ವಾ ನ ಹೋತಿ। ಸೋ ಜಿಯಾ ಮುತ್ತೋ
ಸರೋ ವಿಯ, ಯೂಥಾ ಅಪಕ್ಕನ್ತೋ ಮದಹತ್ಥೀ ವಿಯ ಚ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಂ ಸೇನಾಸನಂ ವನಸಣ್ಡಂ
ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ವನಪಬ್ಭಾರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಏಕೋವ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏಕೋವ ನಿಸೀದತಿ।
ಸಬ್ಬಿರಿಯಾಪಥೇಸು ಏಕೋವ ಅದುತಿಯೋ।


‘‘ಚಾತುದ್ದಿಸೋ ಅಪ್ಪಟಿಘೋ ಚ ಹೋತಿ,


ಸನ್ತುಸ್ಸಮಾನೋ ಇತರೀತರೇನ।


ಪರಿಸ್ಸಯಾನಂ ಸಹಿತಾ ಅಛಮ್ಭೀ,


ಏಕೋ ಚರೇ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪೋ’’ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೪೨)।


ಏವಂ ವಣ್ಣಿತಂ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ।


ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ಸಾಧೇನ್ತೋ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪಕ್ಖೀ ಸಕುಣೋತಿ ಪಕ್ಖಯುತ್ತೋ ಸಕುಣೋ। ಡೇತೀತಿ
ಉಪ್ಪತತಿ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಸಕುಣಾ ನಾಮ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ರುಕ್ಖೋ
ಪರಿಪಕ್ಕಫಲೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ನಾನಾದಿಸಾಹಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಖಪತ್ತತುಣ್ಡಾದೀಹಿ ತಸ್ಸ ಫಲಾನಿ
ವಿಜ್ಝನ್ತಾ ವಿಧುನನ್ತಾ ಖಾದನ್ತಿ। ‘ಇದಂ ಅಜ್ಜತನಾಯ, ಇದಂ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ
ತೇಸಂ ನ ಹೋತಿ। ಫಲೇ ಪನ ಖೀಣೇ ನೇವ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇನ್ತಿ, ನ ತತ್ಥ ಪತ್ತಂ ವಾ
ನಖಂ ವಾ ತುಣ್ಡಂ ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ, ಯೋ ಯಂ
ದಿಸಾಭಾಗಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಸೋ ತೇನ ಸಪತ್ತಭಾರೋವ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ। ಏವಮೇವ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು
ನಿಸ್ಸಙ್ಗೋ ನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಯೇನ ಕಾಮಂ ಪಕ್ಕಮತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮಾದಾಯೇವ ಪಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ।


ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಕಥಾ


೨೧೬. ಸೋ ಇಮಿನಾ ಚಾತಿಆದಿನಾ
ಕಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಅರಞ್ಞವಾಸಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಸ್ಸ ಹಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ
ಪಚ್ಚಯಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಅರಞ್ಞವಾಸೋ ನ ಇಜ್ಝತಿ। ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇಹಿ ವಾ ವನಚರಕೇಹಿ ವಾ
ಸದ್ಧಿಂ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಅರಞ್ಞೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ – ‘‘ಕಿಂ
ಏವರೂಪಸ್ಸ ಪಾಪಭಿಕ್ಖುನೋ ಅರಞ್ಞವಾಸೇನಾ’’ತಿ ಭೇರವಸದ್ದಂ ಸಾವೇನ್ತಿ, ಹತ್ಥೇಹಿ ಸೀಸಂ
ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಲಾಯನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ। ‘‘ಅಸುಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ
ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಅಯಸೋ ಪತ್ಥರತಿ। ಯಸ್ಸ ಪನೇತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ
ಅರಞ್ಞವಾಸೋ ಇಜ್ಝತಿ। ಸೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಳಕಂ ವಾ ತಿಲಕಂ
ವಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪೀತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತಂ ಖಯವಯತೋ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಓಕ್ಕಮತಿ।
ಅರಞ್ಞೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಅತ್ತಮನಾ ವಣ್ಣಂ ಭಣನ್ತಿ। ಇತಿಸ್ಸ ಉದಕೇ
ಪಕ್ಖಿತ್ತತೇಲಬಿನ್ದು ವಿಯ ಯಸೋ ವಿತ್ಥಾರಿಕೋ ಹೋತಿ।


ತತ್ಥ ವಿವಿತ್ತನ್ತಿ ಸುಞ್ಞಂ,
ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ, ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತದೇವ ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ವಿಭಙ್ಗೇ –
‘‘ವಿವಿತ್ತನ್ತಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಚೇಪಿ ಸೇನಾಸನಂ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಅನಾಕಿಣ್ಣಂ ಗಹಟ್ಠೇಹಿ
ಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ। ತೇನ ತಂ ವಿವಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸೇತಿ ಚೇವ ಆಸತಿ ಚ ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇನಾಸನಂ
ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಮಞ್ಚೋಪಿ ಸೇನಾಸನಂ ,
ಪೀಠಮ್ಪಿ, ಭಿಸಿಪಿ, ಬಿಮ್ಬೋಹನಮ್ಪಿ, ವಿಹಾರೋಪಿ, ಅಡ್ಢಯೋಗೋಪಿ, ಪಾಸಾದೋಪಿ,
ಹಮ್ಮಿಯಮ್ಪಿ, ಗುಹಾಪಿ, ಅಟ್ಟೋಪಿ, ಮಾಳೋಪಿ ಲೇಣಮ್ಪಿ, ವೇಳುಗುಮ್ಬೋಪಿ, ರುಕ್ಖಮೂಲಮ್ಪಿ,
ಮಣ್ಡಪೋಪಿ, ಸೇನಾಸನಂ, ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಸೇನಾಸನ’’ನ್ತಿ
(ವಿಭ॰ ೫೨೭)।


ಅಪಿ ಚ – ‘‘ವಿಹಾರೋ ಅಡ್ಢಯೋಗೋ ಪಾಸಾದೋ ಹಮ್ಮಿಯಂ ಗುಹಾ’’ತಿ
ಇದಂ ವಿಹಾರಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ। ‘‘ಮಞ್ಚೋ ಪೀಠಂ ಭಿಸಿ ಬಿಮ್ಬೋಹನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ
ಮಞ್ಚಪೀಠಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ। ‘‘ಚಿಮಿಲಿಕಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡೋ ತಿಣಸನ್ಥಾರೋ ಪಣ್ಣಸನ್ಥಾರೋ’’ತಿ ಇದಂ
ಸನ್ಥತಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ। ‘‘ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಓಕಾಸಸೇನಾಸನಂ
ನಾಮಾತಿ। ಏವಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸೇನಾಸನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸೇನಾಸನಗ್ಗಹಣೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಮೇವ।


ಇಧ ಪನಸ್ಸ ಸಕುಣಸದಿಸಸ್ಸ ಚಾತುದ್ದಿಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಸೇನಾಸನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅರಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಮೂಲನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅರಞ್ಞನ್ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ
ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞನ್ತಿ। ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಸೇನ ಆಗತಂ। ‘‘ಆರಞ್ಞಕಂ
ನಾಮ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೪) ಇದಂ ಪನ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ
ಅನುರೂಪಂ। ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಧುತಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಂ। ರುಕ್ಖಮೂಲನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸನ್ದಚ್ಛಾಯಂ ವಿವಿತ್ತರುಕ್ಖಮೂಲಂ। ಪಬ್ಬತನ್ತಿ
ಸೇಲಂ। ತತ್ಥ ಹಿ ಉದಕಸೋಣ್ಡೀಸು ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸೀತಾಯ ರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ
ನಾನಾದಿಸಾಸು ಖಾಯಮಾನಾಸು ಸೀತೇನ ವಾತೇನ ಬೀಜಿಯಮಾನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ। ಕನ್ದರನ್ತಿ ಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಉದಕಂ, ತೇನ ದಾರಿತಂ, ಉದಕೇನ ಭಿನ್ನಂ ಪಬ್ಬತಪದೇಸಂ। ಯಂ ನದೀತುಮ್ಬನ್ತಿಪಿ, ನದೀಕುಞ್ಜನ್ತಿಪಿ
ವದನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ರಜತಪಟ್ಟಸದಿಸಾ ವಾಲಿಕಾ ಹೋತಿ, ಮತ್ಥಕೇ ಮಣಿವಿತಾನಂ ವಿಯ ವನಗಹಣಂ,
ಮಣಿಖನ್ಧಸದಿಸಂ ಉದಕಂ ಸನ್ದತಿ। ಏವರೂಪಂ ಕನ್ದರಂ ಓರುಯ್ಹ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗತ್ತಾನಿ
ಸೀತಾನಿ ಕತ್ವಾ ವಾಲಿಕಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತೋ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ। ಗಿರಿಗುಹನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಬ್ಬತಾನಂ ಅನ್ತರೇ, ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಾ ಉಮಗ್ಗಸದಿಸಂ ಮಹಾವಿವರಂ ಸುಸಾನಲಕ್ಖಣಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಂ। ವನಪತ್ಥನ್ತಿ
ಗಾಮನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನುಪಚಾರಟ್ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ನ ಕಸನ್ತಿ ನ ವಪನ್ತಿ,
ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ದೂರಾನಮೇತಂ ಸೇನಾಸನಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಅಬ್ಭೋಕಾಸನ್ತಿ ಅಚ್ಛನ್ನಂ। ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಪನೇತ್ಥ ಚೀವರಕುಟಿಂ ಕತ್ವಾ ವಸತಿ। ಪಲಾಲಪುಞ್ಜನ್ತಿ
ಪಲಾಲರಾಸಿ। ಮಹಾಪಲಾಲಪುಞ್ಜತೋ ಹಿ ಪಲಾಲಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪಬ್ಭಾರಲೇಣಸದಿಸೇ ಆಲಯೇ
ಕರೋನ್ತಿ, ಗಚ್ಛಗುಮ್ಭಾದೀನಮ್ಪಿ ಉಪರಿ ಪಲಾಲಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಸಿನ್ನಾ
ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ।


ಪಚ್ಛಾಭತ್ತನ್ತಿ ಭತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪರಿಯೇಸನತೋ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ। ಪಲ್ಲಙ್ಕನ್ತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಊರುಬದ್ಧಾಸನಂ। ಆಭುಜಿತ್ವಾತಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ। ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯಾತಿ
ಉಪರಿಮಂ ಸರೀರಂ ಉಜುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಟ್ಠಿಕೇ ಕೋಟಿಯಾ ಕೋಟಿಂ
ಪಟಿಪಾದೇತ್ವಾ। ಏವಞ್ಹಿ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಚಮ್ಮಮಂಸನ್ಹಾರೂನಿ ನ ಪಣಮನ್ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಯಾ ತೇಸಂ
ಪಣಮನಪಚ್ಚಯಾ ಖಣೇ ಖಣೇ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ತಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ತಾಸು
ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಸು ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಪರಿಪತತಿ, ವುಡ್ಢಿಂ ಫಾತಿಂ
ವೇಪುಲ್ಲಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ। ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಠಪಯಿತ್ವಾ। ಮುಖಸಮೀಪೇ ವಾ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನೇವ ವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಯಂ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ ಸೂಪಟ್ಠಿತಾ ನಾಸಿಕಗ್ಗೇ ವಾ ಮುಖನಿಮಿತ್ತೇ ವಾ, ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೫೩೭)। ಅಥವಾ ಪರೀತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೋ। ಮುಖನ್ತಿ ನಿಯ್ಯಾನಟ್ಠೋ। ಸತೀತಿ
ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೋ। ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿ’’ನ್ತಿ। ಏವಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ
ವುತ್ತನಯೇನಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ‘‘ಪರಿಗ್ಗಹಿತನಿಯ್ಯಾನಸತಿಂ
ಕತ್ವಾ’’ತಿ।


೨೧೭. ಅಭಿಜ್ಝಂ ಲೋಕೇತಿ
ಏತ್ಥ ಲುಜ್ಜನಪಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ಲೋಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಸು
ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ರಾಗಂ ಪಹಾಯ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥತ್ಥೋ। ವಿಗತಾಭಿಜ್ಝೇನಾತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಪಹೀನತ್ತಾ ವಿಗತಾಭಿಜ್ಝೇನ, ನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸದಿಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತೀತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾತೋ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಮೋಚೇತಿ। ಯಥಾ ತಂ ಸಾ ಮುಞ್ಚತಿ ಚೇವ, ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಚ ನ ಪುನ ಗಣ್ಹತಿ, ಏವಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬ್ಯಾಪಾದಪದೋಸಂ ಪಹಾಯಾತಿಆದೀಸುಪಿ
ಏಸೇವ ನಯೋ। ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತಂ ಪೂತಿಕುಮ್ಮಾಸಾದಯೋ ವಿಯ ಪುರಿಮಪಕತಿಂ
ವಿಜಹತೀತಿ ಬ್ಯಾಪಾದೋ। ವಿಕಾರಾಪತ್ತಿಯಾ ಪದುಸ್ಸತಿ, ಪರಂ ವಾ ಪದೂಸೇತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ
ಪದೋಸೋ। ಉಭಯಮೇತಂ ಕೋಧಸ್ಸೇವಾಧಿವಚನಂ । ಥಿನಂ ಚಿತ್ತಗೇಲಞ್ಞಂ। ಮಿದ್ಧಂ ಚೇತಸಿಕಗೇಲಞ್ಞಂ, ಥಿನಞ್ಚ ಮಿದ್ಧಞ್ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ। ಆಲೋಕಸಞ್ಞೀತಿ ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ದಿವಾದಿಟ್ಠಾಲೋಕಸಞ್ಜಾನನಸಮತ್ಥಾಯ ವಿಗತನೀವರಣಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಸತಿಯಾ ಚ ಞಾಣೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಇದಂ ಉಭಯಂ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾಯ ಉಪಕಾರತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಉದ್ಧಚ್ಚಞ್ಚ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಞ್ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ। ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ತರಿತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ। ‘‘ಕಥಮಿದಂ ಕಥಮಿದ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನಪ್ಪವತ್ತತೀತಿ ಅಕಥಂಕಥೀ। ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಅನವಜ್ಜೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು। ‘‘ಇಮೇ ನು ಖೋ ಕುಸಲಾ ಕಥಮಿಮೇ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ಏವಂ ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛತಿ। ನ ಕಙ್ಖತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ। ಇಮೇಸು ಪನ ನೀವರಣೇಸು ವಚನತ್ಥಲಕ್ಖಣಾದಿಭೇದತೋ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಂ।


೨೧೮. ಯಾ ಪನಾಯಂ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಉಪಮಾ ವುತ್ತಾ। ತತ್ಥ ಇಣಂ ಆದಾಯಾತಿ ವಡ್ಢಿಯಾ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ। ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಗತನ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯ , ಯಥಾ ತೇಸಂ ಕಾಕಣಿಕಮತ್ತೋಪಿ ಪರಿಯನ್ತೋ ನಾಮ ನಾವಸಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಕರೇಯ್ಯ; ಸಬ್ಬಸೋ ಪಟಿನಿಯ್ಯಾತೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತೋ ನಿದಾನನ್ತಿ ಆಣಣ್ಯನಿದಾನಂ। ಸೋ ಹಿ ‘‘ಅಣಣೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಬಲವಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಲಭತಿ, ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಲಭೇಥ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸೋಮನಸ್ಸ’’ನ್ತಿ।


೨೧೯. ವಿಸಭಾಗವೇದನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಕಚೇನೇವ ಚತುಇರಿಯಾಪಥಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಆಬಾಧತೀತಿ ಆಬಾಧೋ, ಸ್ವಾಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ। ತಂ ಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ದುಕ್ಖೇನ ದುಕ್ಖಿತೋ। ಅಧಿಮತ್ತಗಿಲಾನೋತಿ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ। ನಚ್ಛಾದೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಮತ್ತಬ್ಯಾಧಿಪರೇತತಾಯ ನ ರುಚ್ಚೇಯ್ಯ। ಬಲಮತ್ತಾತಿ ಬಲಮೇವ, ಬಲಞ್ಚಸ್ಸ ಕಾಯೇ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಆರೋಗ್ಯನಿದಾನಂ। ತಸ್ಸ ಹಿ – ‘‘ಅರೋಗೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜಯತೋ ತದುಭಯಂ ಹೋತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಲಭೇಥ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸೋಮನಸ್ಸ’’ನ್ತಿ।


೨೨೦. ನ ಚಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಭೋಗಾನಂ ವಯೋತಿ ಕಾಕಣಿಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ಭೋಗಾನಂ ವಯೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ। ತತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಬನ್ಧನಾಮೋಕ್ಖನಿದಾನಂ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।


೨೨೧-೨೨೨. ಅನತ್ತಾಧೀನೋತಿ ನ ಅತ್ತನಿ ಅಧೀನೋ, ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತುಂ ನ ಲಭತಿ। ಪರಾಧೀನೋತಿ ಪರೇಸು ಅಧೀನೋ ಪರಸ್ಸೇವ ರುಚಿಯಾ ವತ್ತತಿ। ನ ಯೇನ ಕಾಮಂ ಗಮೋತಿ ಯೇನ ದಿಸಾಭಾಗೇನಸ್ಸ ಗನ್ತುಕಾಮತಾ ಹೋತಿ, ಇಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಗಮನಾಯ, ತೇನ ಗನ್ತುಂ ನ ಲಭತಿ। ದಾಸಬ್ಯಾತಿ ದಾಸಭಾವಾ। ಭುಜಿಸ್ಸೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೋ। ತತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಭುಜಿಸ್ಸನಿದಾನಂ। ಕನ್ತಾರದ್ಧಾನಮಗ್ಗನ್ತಿ ಕನ್ತಾರಂ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಂ, ನಿರುದಕಂ ದೀಘಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಖೇಮನ್ತಭೂಮಿನಿದಾನಂ।


೨೨೩. ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಅಪ್ಪಹೀನೇತಿ
ಏತ್ಥ ಭಗವಾ ಅಪ್ಪಹೀನಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ ಇಣಸದಿಸಂ, ಸೇಸಾನಿ ರೋಗಾದಿಸದಿಸಾನಿ ಕತ್ವಾ
ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ರಾಯಂ ಸದಿಸತಾ। ಯೋ ಹಿ ಪರೇಸಂ ಇಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಾಸೇತಿ, ಸೋ ತೇಹಿ ಇಣಂ
ದೇಹೀತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ಫರುಸಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ಬಜ್ಝಮಾನೋಪಿ ವಧೀಯಮಾನೋಪಿ
ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಿತಿಕ್ಖತಿ। ತಿತಿಕ್ಖಾಕಾರಣಂ ಹಿಸ್ಸ ತಂ
ಇಣಂ ಹೋತಿ। ಏವಮೇವ ಯೋ ಯಮ್ಹಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೇನ ರಜ್ಜತಿ, ತಣ್ಹಾಸಹಗತೇನ ತಂ ವತ್ಥುಂ
ಗಣ್ಹತಿ, ಸೋ ತೇನ ಫರುಸಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ಬಜ್ಝಮಾನೋಪಿ ವಧೀಯಮಾನೋಪಿ ಸಬ್ಬಂ ತಿತಿಕ್ಖತಿ,
ತಿತಿಕ್ಖಾಕಾರಣಂ ಹಿಸ್ಸ ಸೋ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಹೋತಿ, ಘರಸಾಮಿಕೇಹಿ ವಧೀಯಮಾನಾನಂ ಇತ್ಥೀನಂ
ವಿಯಾತಿ, ಏವಂ ಇಣಂ ವಿಯ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।


ಯಥಾ ಪನ ಪಿತ್ತರೋಗಾತುರೋ ಮಧುಸಕ್ಕರಾದೀಸುಪಿ ದಿನ್ನೇಸು
ಪಿತ್ತರೋಗಾತುರತಾಯ ತೇಸಂ ರಸಂ ನ ವಿನ್ದತಿ, ‘‘ತಿತ್ತಕಂ ತಿತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಉಗ್ಗಿರತಿಯೇವ।
ಏವಮೇವ ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಹಿತಕಾಮೇಹಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಓವದಿಯಮಾನೋ
ಓವಾದಂ ನ ಗಣ್ಹತಿ। ‘‘ಅತಿ ವಿಯ ಮೇ ತುಮ್ಹೇ ಉಪದ್ದವೇಥಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ವಿಬ್ಭಮತಿ।
ಪಿತ್ತರೋಗಾತುರತಾಯ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಮಧುಸಕ್ಕರಾದೀನಂ ವಿಯ ಕೋಧಾತುರತಾಯ ಝಾನಸುಖಾದಿಭೇದಂ
ಸಾಸನರಸಂ ನ ವಿನ್ದತೀತಿ। ಏವಂ ರೋಗೋ ವಿಯ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।


ಯಥಾ ಪನ ನಕ್ಖತ್ತದಿವಸೇ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಬದ್ಧೋ ಪುರಿಸೋ
ನಕ್ಖತ್ತಸ್ಸ ನೇವ ಆದಿಂ ನ ಮಜ್ಝಂ ನ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಪಸ್ಸತಿ। ಸೋ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಮುತ್ತೋ ಅಹೋ
ಹಿಯ್ಯೋ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಮನಾಪಂ, ಅಹೋ ನಚ್ಚಂ, ಅಹೋ ಗೀತನ್ತಿಆದೀನಿ ಸುತ್ವಾಪಿ ಪಟಿವಚನಂ ನ
ದೇತಿ। ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ನಕ್ಖತ್ತಸ್ಸ ಅನನುಭೂತತ್ತಾ। ಏವಮೇವ
ಥಿನಮಿದ್ಧಾಭಿಭೂತೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಚಿತ್ತನಯೇಪಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ ಪವತ್ತಮಾನೇ ನೇವ ತಸ್ಸ ಆದಿಂ ನ
ಮಜ್ಝಂ ನ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಜಾನಾತಿ। ಸೋಪಿ ಉಟ್ಠಿತೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ ಅಹೋ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ, ಅಹೋ
ಕಾರಣಂ, ಅಹೋ ಉಪಮಾತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಣಮಾನಾನಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಪಟಿವಚನಂ ನ ದೇತಿ।
ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಥಿನಮಿದ್ಧವಸೇನ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಅನನುಭೂತತ್ತಾ। ಏವಂ ಬನ್ಧನಾಗಾರಂ ವಿಯ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।


ಯಥಾ ಪನ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳನ್ತೋಪಿ ದಾಸೋ – ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಂ
ಕರಣೀಯಂ ಅತ್ಥಿ, ಸೀಘಂ ತತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಹಿ। ನೋ ಚೇ ಗಚ್ಛಸಿ, ಹತ್ಥಪಾದಂ ವಾ ತೇ ಛಿನ್ದಾಮಿ
ಕಣ್ಣನಾಸಂ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಸೀಘಂ ಗಚ್ಛತಿಯೇವ । ನಕ್ಖತ್ತಸ್ಸ
ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಅನುಭವಿತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಕಸ್ಮಾ? ಪರಾಧೀನತಾಯ, ಏವಮೇವ ವಿನಯೇ
ಅಪಕತಞ್ಞುನಾ ವಿವೇಕತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಟ್ಠೇನಾಪಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ
ಅನ್ತಮಸೋ ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸೇಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಸಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ವಿವೇಕಂ ಪಹಾಯ
ಸೀಲವಿಸೋಧನತ್ಥಂ ವಿನಯಧರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ವಿವೇಕಸುಖಂ ಅನುಭವಿತುಂ ನ
ಲಭತಿ, ಕಸ್ಮಾ? ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಭಿಭೂತತಾಯಾತಿ। ಏವಂ ದಾಸಬ್ಯಂ ವಿಯ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।


ಯಥಾ ಪನ ಕನ್ತಾರದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಪುರಿಸೋ ಚೋರೇಹಿ
ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಿಲುತ್ತೋಕಾಸಂ ಪಹತೋಕಾಸಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ದಣ್ಡಕಸದ್ದೇನಪಿ ಸಕುಣಸದ್ದೇನಪಿ
‘‘ಚೋರಾ ಆಗತಾ’’ತಿ ಉಸ್ಸಙ್ಕಿತಪರಿಸಙ್ಕಿತೋವ ಹೋತಿ, ಗಚ್ಛತಿಪಿ ತಿಟ್ಠತಿಪಿ
ನಿವತ್ತತಿಪಿ, ಗತಟ್ಠಾನತೋ ಅಗತಟ್ಠಾನಮೇವ ಬಹುತರಂ ಹೋತಿ। ಸೋ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ
ಖೇಮನ್ತಭೂಮಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ವಾ ನ ವಾ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಏವಮೇವ ಯಸ್ಸ ಅಟ್ಠಸು ಠಾನೇಸು
ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಸೋ – ‘‘ಬುದ್ಧೋ ನು ಖೋ, ನೋ ನು ಖೋ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ
ನಯೇನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛನ್ತೋ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಾಯ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ
ಮಗ್ಗಂ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ನ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ। ಯಥಾ ಕನ್ತಾರದ್ಧಾನಮಗ್ಗೇ – ‘‘ಚೋರಾ ಅತ್ಥಿ
ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಸಪ್ಪನಪರಿಸಪ್ಪನಂ ಅಪರಿಯೋಗಾಹನಂ ಛಮ್ಭಿತತ್ತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ
ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಖೇಮನ್ತಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪಿ – ‘‘ಬುದ್ಧೋ
ನು ಖೋ, ನ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಸಪ್ಪನಪರಿಸಪ್ಪನಂ ಅಪರಿಯೋಗಾಹನಂ
ಛಮ್ಭಿತತ್ತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಯಮಾನಾ ಅರಿಯಭೂಮಿಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತೀತಿ
ಕನ್ತಾರದ್ಧಾನಮಗ್ಗೋ ವಿಯ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।


೨೨೪. ಇದಾನಿ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಣಣ್ಯ’’ನ್ತಿ
ಏತ್ಥ ಭಗವಾ ಪಹೀನಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ ಆಣಣ್ಯಸದಿಸಂ, ಸೇಸಾನಿ ಆರೋಗ್ಯಾದಿಸದಿಸಾನಿ ಕತ್ವಾ
ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ರಾಯಂ ಸದಿಸತಾ, ಯಥಾ ಹಿ ಪುರಿಸೋ ಇಣಂ ಆದಾಯ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪಯೋಜೇತ್ವಾ
ಸಮಿದ್ಧತಂ ಪತ್ತೋ – ‘‘ಇದಂ ಇಣಂ ನಾಮ ಪಲಿಬೋಧಮೂಲ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸವಡ್ಢಿಕಂ ಇಣಂ
ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಂ ಫಾಲಾಪೇಯ್ಯ। ಅಥಸ್ಸ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನೇವ ಕೋಚಿ ದೂತಂ ಪೇಸೇತಿ, ನ
ಪಣ್ಣಂ। ಸೋ ಇಣಸಾಮಿಕೇ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಸಚೇ ಇಚ್ಛತಿ, ಆಸನಾ ಉಟ್ಠಹತಿ, ನೋ ಚೇ ನ ಉಟ್ಠಹತಿ,
ಕಸ್ಮಾ? ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಲ್ಲೇಪತಾಯ ಅಲಗ್ಗತಾಯ। ಏವಮೇವ ಭಿಕ್ಖು – ‘‘ಅಯಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ
ನಾಮ ಪಲಿಬೋಧಮೂಲ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಛ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ ಪಜಹತಿ।
ತೇ ಪನ ಛ ಧಮ್ಮೇ ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ। ತಸ್ಸೇವಂ ಪಹೀನಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ
ಯಥಾ ಇಣಮುತ್ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಇಣಸ್ಸಾಮಿಕೇ ದಿಸ್ವಾ ನೇವ ಭಯಂ ನ ಛಮ್ಭಿತತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಏವಮೇವ ಪರವತ್ಥುಮ್ಹಿ ನೇವ ಸಙ್ಗೋ ನ ಬದ್ಧೋ ಹೋತಿ। ದಿಬ್ಬಾನಿಪಿ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೋ
ಕಿಲೇಸೋ ನ ಸಮುದಾಚರತಿ। ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಆಣಣ್ಯಮಿವ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಪ್ಪಹಾನಂ ಆಹ।


ಯಥಾ ಪನ ಸೋ ಪಿತ್ತರೋಗಾತುರೋ ಪುರಿಸೋ ಭೇಸಜ್ಜಕಿರಿಯಾಯ ತಂ ರೋಗಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಧುಸಕ್ಕರಾದೀನಂ ರಸಂ ವಿನ್ದತಿ। ಏವಮೇವ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಅಯಂ ಬ್ಯಾಪಾದೋ
ನಾಮ ಮಹಾ ಅನತ್ಥಕರೋ’’ತಿ ಛ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ಯಾಪಾದನೀವರಣಂ ಪಜಹತಿ। ಸಬ್ಬನೀವರಣೇಸು
ಛ ಧಮ್ಮೇ ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಯೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತೇಯೇವ, ಯೇಪಿ
ಥಿನಮಿದ್ಧಾದೀನಂ ಪಹಾನಾಯ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ, ತೇಪಿ ಸಬ್ಬೇ ತತ್ಥೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ। ಸೋ ಏವಂ
ಪಹೀನಬ್ಯಾಪಾದೋ ಯಥಾ ಪಿತ್ತರೋಗವಿಮುತ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ಮಧುಸಕ್ಕರಾದೀನಂ ರಸಂ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನೋ
ಪಟಿಸೇವತಿ, ಏವಮೇವ ಆಚಾರಪಣ್ಣತ್ತಿಆದೀನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಿರಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನೋ ಸಿಕ್ಖತಿ। ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಆರೋಗ್ಯಮಿವ ಬ್ಯಾಪಾದಪ್ಪಹಾನಂ ಆಹ।


ಯಥಾ ಸೋ ನಕ್ಖತ್ತದಿವಸೇ ಬನ್ಧನಾಗಾರಂ ಪವೇಸಿತೋ ಪುರಿಸೋ
ಅಪರಸ್ಮಿಂ ನಕ್ಖತ್ತದಿವಸೇ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಹಂ ಪಮಾದದೋಸೇನ ಬದ್ಧೋ, ತೇನ ನಕ್ಖತ್ತಂ
ನಾನುಭವಿಂ। ಇದಾನಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಯಥಾಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಓಕಾಸಂ ನ
ಲಭನ್ತಿ, ಏವಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ – ‘ಅಹೋ ನಕ್ಖತ್ತಂ, ಅಹೋ
ನಕ್ಖತ್ತ’ನ್ತಿ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ, ಏವಮೇವ ಭಿಕ್ಖು – ‘‘ಇದಂ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ
ನಾಮ ಮಹಾಅನತ್ಥಕರ’’ನ್ತಿ ಛ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಥಿನಮಿದ್ಧನೀವರಣಂ ಪಜಹತಿ, ಸೋ ಏವಂ
ಪಹೀನಥಿನಮಿದ್ಧೋ ಯಥಾ ಬನ್ಧನಾ ಮುತ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ಸತ್ತಾಹಮ್ಪಿ ನಕ್ಖತ್ತಸ್ಸ
ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಅನುಭವತಿ, ಏವಮೇವ ಧಮ್ಮನಕ್ಖತ್ತಸ್ಸ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ
ಅನುಭವನ್ತೋ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಬನ್ಧನಾ ಮೋಕ್ಖಮಿವ
ಥಿನಮಿದ್ಧಪ್ಪಹಾನಂ ಆಹ।


ಯಥಾ ಪನ ದಾಸೋ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಮಿತ್ತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಧನಂ
ದತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಭುಜಿಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ಕರೋತಿ। ಏವಮೇವ
ಭಿಕ್ಖು – ‘‘ಇದಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ನಾಮ ಮಹಾ
ಅನತ್ಥಕರ’’ನ್ತಿ ಛ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪಜಹತಿ। ಸೋ ಏವಂ
ಪಹೀನಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚೋ ಯಥಾ ಭುಜಿಸ್ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ಕರೋತಿ, ನ ತಂ ಕೋಚಿ
ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ತತೋ ನಿವತ್ತೇತಿ , ಏವಮೇವ ಯಥಾ ಸುಖಂ
ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ನ ತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ತತೋ
ನಿವತ್ತೇತಿ। ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಭುಜಿಸ್ಸಂ ವಿಯ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪ್ಪಹಾನಂ ಆಹ।


ಯಥಾ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಹತ್ಥಸಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಜ್ಜಾವುಧೋ ಸಪರಿವಾರೋ
ಕನ್ತಾರಂ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಂ ಚೋರಾ ದೂರತೋವ ದಿಸ್ವಾ ಪಲಾಯೇಯ್ಯುಂ। ಸೋ ಸೋತ್ಥಿನಾ ತಂ
ಕನ್ತಾರಂ ನಿತ್ಥರಿತ್ವಾ ಖೇಮನ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೋ ಅಸ್ಸ। ಏವಮೇವ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಅಯಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ನಾಮ ಮಹಾ ಅನತ್ಥಕಾರಿಕಾ’’ತಿ ಛ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ಪಜಹತಿ
ಸೋ ಏವಂ ಪಹೀನವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ಯಥಾ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಜ್ಜಾವುಧೋ ಸಪರಿವಾರೋ ನಿಬ್ಭಯೋ ಚೋರೇ
ತಿಣಂ ವಿಯ ಅಗಣೇತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಖೇಮನ್ತಭೂಮಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಏವಮೇವ
ಭಿಕ್ಖು ದುಚ್ಚರಿತಕನ್ತಾರಂ ನಿತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪರಮಂ ಖೇಮನ್ತಭೂಮಿಂ ಅಮತಂ ಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಖೇಮನ್ತಭೂಮಿಂ ವಿಯ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪಹಾನಂ ಆಹ।


೨೨೫. ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತೀತಿ ತುಟ್ಠಾಕಾರೋ ಜಾಯತಿ। ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತೀತಿ ತುಟ್ಠಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ಖೋಭಯಮಾನಾ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ। ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಪೀತಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನಾಮಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ವಿಗತದರಥೋ ಹೋತಿ। ಸುಖಂ ವೇದೇತೀತಿ ಕಾಯಿಕಮ್ಪಿ ಚೇತಸಿಕಮ್ಪಿ ಸುಖಂ ವೇದಯತಿ। ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತೀತಿ ಇಮಿನಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖೇನ ಸುಖಿತಸ್ಸ ಉಪಚಾರವಸೇನಪಿ ಅಪ್ಪನಾವಸೇನಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ।


ಪಠಮಜ್ಝಾನಕಥಾ


೨೨೬. ಸೋ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ॰… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀತಿಆದಿ
ಪನ ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿನಾ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಉಪರಿವಿಸೇಸದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿನಾ ಸಮಾಹಿತೇ
ಚಿತ್ತೇ ತಸ್ಸ ಸಮಾಧಿನೋ ಪಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಇಮಮೇವ ಕಾಯನ್ತಿ ಇಮಂ ಕರಜಕಾಯಂ। ಅಭಿಸನ್ದೇತೀತಿ ತೇಮೇತಿ ಸ್ನೇಹೇತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪವತ್ತಪೀತಿಸುಖಂ ಕರೋತಿ। ಪರಿಸನ್ದೇತೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಸನ್ದೇತಿ। ಪರಿಪೂರೇತೀತಿ ವಾಯುನಾ ಭಸ್ತಂ ವಿಯ ಪೂರೇತಿ। ಪರಿಪ್ಫರತೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಫುಸತಿ। ಸಬ್ಬಾವತೋ ಕಾಯಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠಾಸವತೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪಾದಿನ್ನಕಸನ್ತತಿಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಛವಿಮಂಸಲೋಹಿತಾನುಗತಂ ಅಣುಮತ್ತಮ್ಪಿ ಠಾನಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸುಖೇನ ಅಫುಟಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ।


೨೨೭. ದಕ್ಖೋತಿ ಛೇಕೋ ಪಟಿಬಲೋ ನ್ಹಾನೀಯಚುಣ್ಣಾನಿ ಕಾತುಞ್ಚೇವ ಪಯೋಜೇತುಞ್ಚ ಸನ್ನೇತುಞ್ಚ। ಕಂಸಥಾಲೇತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಲೋಹೇನ ಕತಭಾಜನೇ। ಮತ್ತಿಕಭಾಜನಂ ಪನ ಥಿರಂ ನ ಹೋತಿ। ಸನ್ನೇನ್ತಸ್ಸ ಭಿಜ್ಜತಿ। ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪರಿಪ್ಫೋಸಕಂ ಪರಿಪ್ಫೋಸಕನ್ತಿ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ। ಸನ್ನೇಯ್ಯಾತಿ ವಾಮಹತ್ಥೇನ ಕಂಸಥಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪರಿಮದ್ದನ್ತೋ ಪಿಣ್ಡಂ ಕರೇಯ್ಯ। ಸ್ನೇಹಾನುಗತಾತಿ ಉದಕಸಿನೇಹೇನ ಅನುಗತಾ। ಸ್ನೇಹಪರೇತಾತಿ ಉದಕಸಿನೇಹೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ। ಸನ್ತರಬಾಹಿರಾತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅನ್ತೋಪದೇಸೇನ ಚೇವ ಬಹಿಪದೇಸೇನ ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಉದಕಸಿನೇಹೇನ ಫುಟಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಚ ಪಗ್ಘರಣೀತಿ ನ ಚ ಬಿನ್ದು ಬಿನ್ದು ಉದಕಂ ಪಗ್ಘರತಿ, ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಹತ್ಥೇನಪಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ತೀಹಿಪಿ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಗಹೇತುಂ ಓವಟ್ಟಿಕಾಯಪಿ ಕಾತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।


ದುತಿಯಜ್ಝಾನಕಥಾ


೨೨೮-೨೨೯. ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸುಖೂಪಮಾಯಂ ಉಬ್ಭಿದೋದಕೋತಿ ಉಬ್ಭಿನ್ನಉದಕೋ, ನ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಬ್ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗಚ್ಛನಕಉದಕೋ। ಅನ್ತೋಯೇವ ಪನ ಉಬ್ಭಿಜ್ಜನಕಉದಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಯಮುಖನ್ತಿ ಆಗಮನಮಗ್ಗೋ। ದೇವೋತಿ ಮೇಘೋ। ಕಾಲೇನ ಕಾಲನ್ತಿ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ, ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸಂ ವಾ ಅನುದಸಾಹಂ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಧಾರನ್ತಿ ವುಟ್ಠಿಂ। ನ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ನ ಚ ಪವೇಸೇಯ್ಯ, ನ ವಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೀತಾ ವಾರಿಧಾರಾ ಉಬ್ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ
ಸೀತಂ ಧಾರಂ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ರಹದಂ ಪೂರಯಮಾನಂ ಉಬ್ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ। ಹೇಟ್ಠಾ
ಉಗ್ಗಚ್ಛನಉದಕಞ್ಹಿ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತಂ ಉದಕಂ ಖೋಭೇತಿ, ಚತೂಹಿ
ದಿಸಾಹಿ ಪವಿಸನಉದಕಂ ಪುರಾಣಪಣ್ಣತಿಣಕಟ್ಠದಣ್ಡಕಾದೀಹಿ ಉದಕಂ ಖೋಭೇತಿ, ವುಟ್ಠಿಉದಕಂ
ಧಾರಾನಿಪಾತಪುಬ್ಬುಳಕೇಹಿ ಉದಕಂ ಖೋಭೇತಿ। ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಮೇವ ಪನ ಹುತ್ವಾ
ಇದ್ಧಿನಿಮ್ಮಿತಮಿವ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಉದಕಂ ಇಮಂ ಪದೇಸಂ ಫರತಿ, ಇಮಂ ಪದೇಸಂ ನ ಫರತೀತಿ
ನತ್ಥಿ, ತೇನ ಅಫುಟೋಕಾಸೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ। ತತ್ಥ ರಹದೋ ವಿಯ ಕರಜಕಾಯೋ। ಉದಕಂ ವಿಯ
ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸುಖಂ। ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ತತಿಯಜ್ಝಾನಕಥಾ


೨೩೦-೨೩೧. ತತಿಯಜ್ಝಾನಸುಖೂಪಮಾಯಂ
ಉಪ್ಪಲಾನಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ಉಪ್ಪಲಿನೀ। ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏತ್ಥ ಚ
ಸೇತರತ್ತನೀಲೇಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪ್ಪಲಂ ಉಪ್ಪಲಮೇವ। ಊನಕಸತಪತ್ತಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ, ಸತಪತ್ತಂ
ಪದುಮಂ। ಪತ್ತನಿಯಮಂ ವಾ ವಿನಾಪಿ ಸೇತಂ ಪದುಮಂ, ರತ್ತಂ ಪುಣ್ಡರೀಕನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ
ವಿನಿಚ್ಛಯೋ। ಉದಕಾನುಗ್ಗತಾನೀತಿ ಉದಕತೋ ನ ಉಗ್ಗತಾನಿ। ಅನ್ತೋ ನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನೀತಿ ಉದಕತಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ನಿಮುಗ್ಗಾನಿಯೇವ ಹುತ್ವಾ ಪೋಸೀನಿ, ವಡ್ಢೀನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಕಥಾ


೨೩೨-೨೩೩. ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸುಖೂಪಮಾಯಂ ಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಚೇತಸಾ ಪರಿಯೋದಾತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಟ್ಠೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಪಭಸ್ಸರಟ್ಠೇನ ಪರಿಯೋದಾತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಓದಾತೇನ ವತ್ಥೇನಾತಿ
ಇದಂ ಉತುಫರಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಕಿಲಿಟ್ಠವತ್ಥೇನ ಹಿ ಉತುಫರಣಂ ನ ಹೋತಿ,
ತಙ್ಖಣಧೋತಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಉತುಫರಣಂ ಬಲವಂ ಹೋತಿ। ಇಮಿಸ್ಸಾಯ ಹಿ ಉಪಮಾಯ ವತ್ಥಂ ವಿಯ
ಕರಜಕಾಯೋ, ಉತುಫರಣಂ ವಿಯ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸುಖಂ। ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಸುನ್ಹಾತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ
ಪರಿಸುದ್ಧಂ ವತ್ಥಂ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಸರೀರತೋ ಉತು ಸಬ್ಬಮೇವ ವತ್ಥಂ
ಫರತಿ। ನ ಕೋಚಿ ವತ್ಥಸ್ಸ ಅಫುಟೋಕಾಸೋ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸುಖೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋ
ಕರಜಕಾಯಸ್ಸ ನ ಕೋಚಿ ಓಕಾಸೋ ಅಫುಟೋ ಹೋತೀತಿ। ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಇಮೇಸಂ ಪನ
ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಅನುಪದವಣ್ಣನಾ ಚ ಭಾವನಾನಯೋ ಚ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತೋತಿ ಇಧ ನ
ವಿತ್ಥಾರಿತೋ।


ಏತ್ತಾವತಾ ಚೇಸ ರೂಪಜ್ಝಾನಲಾಭೀಯೇವ, ನ ಅರೂಪಜ್ಝಾನಲಾಭೀತಿ ನ
ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ನ ಹಿ ಅಟ್ಠಸು ಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಚುದ್ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಚಿಣ್ಣವಸೀಭಾವಂ ವಿನಾ ಉಪರಿ
ಅಭಿಞ್ಞಾಧಿಗಮೋ ಹೋತಿ। ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ರೂಪಜ್ಝಾನಾನಿಯೇವ ಆಗತಾನಿ। ಅರೂಪಜ್ಝಾನಾನಿ
ಆಹರಿತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ।


ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಕಥಾ


೨೩೪. ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇತಿ ಸೋ ಚುದ್ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಅಟ್ಠಸು ಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಚಿಣ್ಣವಸೀಭಾವೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ದಸ್ಸೇತಿ । ಸೇಸಮೇತ್ಥ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಞಾಣದಸ್ಸನಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರತೀತಿ ಏತ್ಥ ಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ
ಮಗ್ಗಞಾಣಮ್ಪಿ, ವುಚ್ಚತಿ ಫಲಞಾಣಮ್ಪಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಮ್ಪಿ,
ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಮ್ಪಿ। ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧತ್ಥಂ ಭಗವತಿ
ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ॰ ೧.೨೫೭) ಏತ್ಥ ಹಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ
ವುತ್ತಂ। ‘‘ಅಯಮಞ್ಞೋ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋ ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸೇಸೋ ಅಧಿಗತೋ
ಫಾಸುವಿಹಾರೋ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೩೨೮) ಏತ್ಥ ಫಲಞಾಣಂ। ‘‘ಭಗವತೋಪಿ ಖೋ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದಿ
ಸತ್ತಾಹಕಾಲಙ್ಕತೋ ಆಳಾರೋ ಕಾಲಾಮೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೦) ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ।
‘‘ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದಿ ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ವಿಮುತ್ತಿ, ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತೀ’’ತಿ
(ಮಹಾವ॰ ೧೬) ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ ಇಧ ಪನ ಞಾಣದಸ್ಸನಾಯ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ
ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ।


ಅಭಿನೀಹರತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತನತ್ಥಾಯ ತನ್ನಿನ್ನಂ ತಪ್ಪೋಣಂ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರಂ ಕರೋತಿ। ರೂಪೀತಿ ಆದೀನಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋಯೇವ। ಓದನಕುಮ್ಮಾಸೂಪಚಯೋತಿ ಓದನೇನ ಚೇವ ಕುಮ್ಮಾಸೇನ ಚ ಉಪಚಿತೋ ವಡ್ಢಿತೋ। ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮೋತಿ
ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಧಮ್ಮೋ। ದುಗ್ಗನ್ಧವಿಘಾತತ್ಥಾಯ ತನುವಿಲೇಪನೇನ
ಉಚ್ಛಾದನಧಮ್ಮೋ। ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾಬಾಧವಿನೋದನತ್ಥಾಯ ಖುದ್ದಕಸಮ್ಬಾಹನೇನ ಪರಿಮದ್ದನಧಮ್ಮೋ।
ದಹರಕಾಲೇ ವಾ ಊರೂಸು ಸಯಾಪೇತ್ವಾ ಗಬ್ಭಾವಾಸೇನ ದುಸ್ಸಣ್ಠಿತಾನಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಅಙ್ಗಾನಂ
ಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಂ ಅಞ್ಛನಪೀಳನಾದಿವಸೇನ ಪರಿಮದ್ದನಧಮ್ಮೋ। ಏವಂ ಪರಿಹರಿತೋಪಿ
ಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮೋ ಭಿಜ್ಜತಿ ಚೇವ ವಿಕಿರತಿ ಚ, ಏವಂ ಸಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ರೂಪೀ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋತಿಆದೀಸು ಛಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಮುದಯೋ ಕಥಿತೋ। ಅನಿಚ್ಚಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಛಿಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ। ಏತ್ಥ ಸಿತಂ ಏತ್ಥ ಪಟಿಬದ್ಧನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೇ ಕಾಯೇ ನಿಸ್ಸಿತಞ್ಚ ಪಟಿಬದ್ಧಞ್ಚ।


೨೩೫. ಸುಭೋತಿ ಸುನ್ದರೋ। ಜಾತಿಮಾತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾಕರಸಮುಟ್ಠಿತೋ। ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಕತಪರಿಕಮ್ಮೋ ಅಪನೀತಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರೋ। ಅಚ್ಛೋತಿ ತನುಚ್ಛವಿ। ವಿಪ್ಪಸನ್ನೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಪಸನ್ನೋ। ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಧೋವನವೇಧನಾದೀಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ। ನೀಲನ್ತಿಆದೀಹಿ ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಾದಿಸಞ್ಹಿ ಆವುತಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಏವಂ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಮಣಿ ವಿಯ ಹಿ ಕರಜಕಾಯೋ। ಆವುತಸುತ್ತಂ
ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ। ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಲಾಭೀ ಭಿಕ್ಖು, ಹತ್ಥೇ ಕರಿತ್ವಾ
ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಅಯಂ ಖೋ ಮಣೀತಿ ಮಣಿನೋ ಆವಿಭೂತಕಾಲೋ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ,
ಅಭಿನೀಹರಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಕಾಯಸ್ಸ ಆವಿಭೂತಕಾಲೋ, ತತ್ರಿದಂ
ಸುತ್ತಂ ಆವುತನ್ತಿ ಸುತ್ತಸ್ಸಾವಿಭೂತಕಾಲೋ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ, ಅಭಿನೀಹರಿತ್ವಾ
ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತದಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕಾನಂ ವಾ ಸಬ್ಬಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ವಾ
ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಸ್ಸೇವ ವಾ ಆವಿಭೂತಕಾಲೋತಿ।


ಇದಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಾನನ್ತರಂ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಯಸ್ಮಾ
ಅಭಿಞ್ಞಾವಾರೇ ಆರದ್ಧೇ ಏತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾವಾರೋ ನತ್ಥಿ ತಸ್ಮಾ ಇಧೇವ ದಸ್ಸಿತಂ। ಯಸ್ಮಾ ಚ
ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಅಕತಸಮ್ಮಸನಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ಭೇರವಂ ಸದ್ದಂ ಸುಣತೋ,
ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಭೇರವೇ ಖನ್ಧೇ ಅನುಸ್ಸರತೋ, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಭೇರವಮ್ಪಿ
ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೋ ಭಯಸನ್ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಕತಸಮ್ಮಸನಸ್ಸ ತಸ್ಮಾ
ಅಭಿಞ್ಞಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಭಯವಿನೋದನಹೇತುಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಮ್ಪಿ ಇದಂ ಇಧೇವ ದಸ್ಸಿತಂ। ಅಪಿ ಚ ಯಸ್ಮಾ
ವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖಂ ನಾಮೇತಂ ಮಗ್ಗಫಲಸುಖಸಮ್ಪಾದಕಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ ತಸ್ಮಾಪಿ ಆದಿತೋವ ಇದಂ ಇಧ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಮನೋಮಯಿದ್ಧಿಞಾಣಕಥಾ


೨೩೬-೨೩೭. ಮನೋಮಯನ್ತಿ ಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ। ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಿನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಚ ಪಚ್ಚಙ್ಗೇಹಿ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಂ। ಅಹೀನಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ
ಸಣ್ಠಾನವಸೇನ ಅವಿಕಲಿನ್ದ್ರಿಯಂ। ಇದ್ಧಿಮತಾ ನಿಮ್ಮಿತರೂಪಞ್ಹಿ ಸಚೇ ಇದ್ಧಿಮಾ ಓದಾತೋ
ತಮ್ಪಿ ಓದಾತಂ। ಸಚೇ ಅವಿದ್ಧಕಣ್ಣೋ ತಮ್ಪಿ ಅವಿದ್ಧಕಣ್ಣನ್ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇಹಿ ತೇನ
ಸದಿಸಮೇವ ಹೋತಿ। ಮುಞ್ಜಮ್ಹಾ ಈಸಿಕನ್ತಿಆದಿ
ಉಪಮಾತ್ತಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಸದಿಸಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತಂ। ಮುಞ್ಜಸದಿಸಾ ಏವ ಹಿ ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ
ಈಸಿಕಾ ಹೋತಿ। ಕೋಸಿಸದಿಸೋಯೇವ ಅಸಿ, ವಟ್ಟಾಯ ಕೋಸಿಯಾ ವಟ್ಟಂ ಅಸಿಮೇವ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ,
ಪತ್ಥಟಾಯ ಪತ್ಥಟಂ ಕರಣ್ಡಾತಿ
ಇದಮ್ಪಿ ಅಹಿಕಞ್ಚುಕಸ್ಸ ನಾಮಂ, ನ ವಿಲೀವಕರಣ್ಡಕಸ್ಸ। ಅಹಿಕಞ್ಚುಕೋ ಹಿ ಅಹಿನಾ ಸದಿಸೋವ
ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಪುರಿಸೋ ಅಹಿಂ ಕರಣ್ಡಾ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಹತ್ಥೇನ ಉದ್ಧರಮಾನೋ
ವಿಯ ದಸ್ಸಿತೋ, ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೇನೇವಸ್ಸ ಉದ್ಧರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಯಞ್ಹಿ ಅಹಿ ನಾಮ
ಸಜಾತಿಯಂ ಠಿತೋ, ಕಟ್ಠನ್ತರಂ ವಾ ರುಕ್ಖನ್ತರಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಾಯ, ತಚತೋ ಸರೀರಂ
ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಪ್ಪಯೋಗಸಙ್ಖಾತೇನ ಥಾಮೇನ, ಸರೀರಂ ಖಾದಯಮಾನಂ ವಿಯ
ಪುರಾಣತಚಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಯಮೇವ ಕಞ್ಚುಕಂ ಪಜಹತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ
ತತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಉದ್ಧರಿತುಂ, ತಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇನ ಉದ್ಧರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ
ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಇತಿ ಮುಞ್ಜಾದಿಸದಿಸಂ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸರೀರಂ, ಈಸಿಕಾದಿಸದಿಸಂ
ನಿಮ್ಮಿತರೂಪನ್ತಿ। ಇದಮೇತ್ಥ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ। ನಿಮ್ಮಾನವಿಧಾನಂ ಪನೇತ್ಥ ಪರತೋ ಚ
ಇದ್ಧಿವಿಧಾದಿಪಞ್ಚಅಭಿಞ್ಞಾಕಥಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾತಿ ತತ್ಥ
ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಉಪಮಾಮತ್ತಮೇವ ಹಿ ಇಧ ಅಧಿಕಂ।


ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಾದಿಕಥಾ


೨೩೮-೨೩೯. ತತ್ಥ ಛೇಕಕುಮ್ಭಕಾರಾದಯೋ ವಿಯ ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಲಾಭೀ
ಭಿಕ್ಖು ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಮತ್ತಿಕಾದಯೋ ವಿಯ ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಭಾಜನವಿಕತಿಆದಿಕರಣಂ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿಕುಬ್ಬನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।


೨೪೦-೨೪೧.
ದಿಬ್ಬಸೋತಧಾತುಉಪಮಾಯಂ ಯಸ್ಮಾ ಕನ್ತಾರದ್ಧಾನಮಗ್ಗೋ ಸಾಸಙ್ಕೋ ಹೋತಿ ಸಪ್ಪಟಿಭಯೋ। ತತ್ಥ
ಉಸ್ಸಙ್ಕಿತಪರಿಸಙ್ಕಿತೇನ ‘ಅಯಂ ಭೇರಿಸದ್ದೋ’, ‘ಅಯಂ ಮುದಿಙ್ಗಸದ್ದೋ’ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ
ವವತ್ಥಪೇತುಂ, ತಸ್ಮಾ ಕನ್ತಾರಗ್ಗಹಣಂ ಅಕತ್ವಾ ಖೇಮಮಗ್ಗಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ
ಆಹ। ಅಪ್ಪಟಿಭಯಞ್ಹಿ ಖೇಮಮಗ್ಗಂ ಸೀಸೇ ಸಾಟಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಣಿಕಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ
ಸದ್ದೇ ಸುಖಂ ವವತ್ಥಪೇತಿ। ತಸ್ಸ ಸವನೇನ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸದ್ದಾನಂ ಆವಿಭೂತಕಾಲೋ ವಿಯ ಯೋಗಿನೋ
ದೂರಸನ್ತಿಕಭೇದಾನಂ ದಿಬ್ಬಾನಞ್ಚೇವ ಮಾನುಸ್ಸಕಾನಞ್ಚ ಸದ್ದಾನಂ ಆವಿಭೂತಕಾಲೋ
ವೇದಿತಬ್ಬೋ।


೨೪೨-೨೪೩. ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣೂಪಮಾಯಂ ದಹರೋತಿ ತರುಣೋ। ಯುವಾತಿ ಯೋಬ್ಬನ್ನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಮಣ್ಡನಕಜಾತಿಕೋತಿ
ಯುವಾಪಿ ಸಮಾನೋ ನ ಆಲಸಿಯೋ ನ ಕಿಲಿಟ್ಠವತ್ಥಸರೀರೋ, ಅಥ ಖೋ ಮಣ್ಡನಪಕತಿಕೋ, ದಿವಸಸ್ಸ
ದ್ವೇ ತಯೋ ವಾರೇ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧವತ್ಥಪರಿದಹನಅಲಙ್ಕಾರಕರಣಸೀಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಕಣಿಕನ್ತಿ
ಕಾಳತಿಲಕವಙ್ಗಮುಖದೂಸಿಪೀಳಕಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಸದೋಸಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ
ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಮುಖೇ ದೋಸೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರಿತ್ವಾ
ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರೇಸಂ ಸೋಳಸವಿಧಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


೨೪೪-೨೪೫. ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೂಪಮಾಯಂ
ತಂ ದಿವಸಂ ಕತಕಿರಿಯಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋತೀತಿ ತಂ ದಿವಸಂ ಗತಗಾಮತ್ತಯಮೇವ ಗಹಿತಂ। ತತ್ಥ
ಗಾಮತ್ತಯಗತಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಲಾಭೀ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತಯೋ ಗಾಮಾ ವಿಯ ತಯೋ ಭವಾ
ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತೀಸು ಗಾಮೇಸು ತಂ ದಿವಸಂ ಕತಕಿರಿಯಾಯ ಆವಿಭಾವೋ ವಿಯ
ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತೀಸು ಭವೇಸು
ಕತಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಕಟಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।


೨೪೬-೨೪೭. ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖೂಪಮಾಯಂ ವೀಥಿಂ ಸಞ್ಚರನ್ತೇತಿ
ಅಪರಾಪರಂ ಸಞ್ಚರನ್ತೇ। ವೀಥಿಂ ಚರನ್ತೇತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಅಯಮೇವತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ನಗರಮಜ್ಝೇ
ಸಿಙ್ಘಾಟಕಮ್ಹಿ ಪಾಸಾದೋ ವಿಯ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕರಜಕಾಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಪಾಸಾದೇ ಠಿತೋ
ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಅಯಮೇವ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ಪತ್ವಾ ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಗೇಹಂ ಪವಿಸನ್ತಾ
ವಿಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪವಿಸನ್ತಾ, ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಾ ವಿಯ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ
ನಿಕ್ಖಮನ್ತಾ, ರಥಿಕಾಯ ವೀಥಿಂ ಸಞ್ಚರನ್ತಾ ವಿಯ ಅಪರಾಪರಂ ಸಞ್ಚರಣಕಸತ್ತಾ, ಪುರತೋ
ಅಬ್ಭೋಕಾಸಟ್ಠಾನೇ ಮಜ್ಝೇ ಸಿಙ್ಘಾಟಕೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ವಿಯ ತೀಸು ಭವೇಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥ
ನಿಬ್ಬತ್ತಸತ್ತಾ, ಪಾಸಾದತಲೇ ಠಿತಪುರಿಸಸ್ಸ ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆವಿಭೂತಕಾಲೋ ವಿಯ
ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತೀಸು ಭವೇಸು
ನಿಬ್ಬತ್ತಸತ್ತಾನಂ ಆವಿಭೂತಕಾಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಇದಞ್ಚ ದೇಸನಾಸುಖತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತಂ।
ಆರುಪ್ಪೇ ಪನ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಗೋಚರೋ ನತ್ಥೀತಿ।


ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಕಥಾ


೨೪೮. ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇತಿ ಇಧ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಯಾತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣನಿಬ್ಬತ್ತನತ್ಥಾಯ। ಏತ್ಥ ಚ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ
ನಾಮ ಮಗ್ಗೋಪಿ ಫಲಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ ಭಙ್ಗೋಪಿ ವುಚ್ಚತಿ। ‘‘ಖಯೇ ಞಾಣಂ, ಅನುಪ್ಪಾದೇ
ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ಮಗ್ಗೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋತಿ ವುತ್ತೋ। ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಸಮಣೋ ಹೋತೀ’’ತಿ
(ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೩೮) ಏತ್ಥ ಫಲಂ।


‘‘ಪರವಜ್ಜಾನುಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ನಿಚ್ಚಂ ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞಿನೋ।


ಆಸವಾ ತಸ್ಸ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಆರಾ ಸೋ ಆಸವಕ್ಖಯಾ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೨೫೩)।


ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ವಯೋ ಭೇದೋ ಅನಿಚ್ಚತಾ ಅನ್ತರಧಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭಙ್ಗೋ। ಇಧ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ।


ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚಿತ್ತಂ ತನ್ನಿನ್ನಂ ತಪ್ಪೋಣಂ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರಂ ಕರೋತಿ। ಸೋ ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ಏತ್ತಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋ’’ತಿ
ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಸರಸಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧೇನ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಸ ಚ
ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಕಂ ತಣ್ಹಂ ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’’ತಿ। ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಯಂ ಠಾನಂ
ಪತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’’ತಿ; ತಸ್ಸ
ಚ ಸಮ್ಪಾಪಕಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ಸರಸಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧೇನ
ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।


ಏವಂ ಸರೂಪತೋ ಸಚ್ಚಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪರಿಯಾಯತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮೇ ಆಸವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತಸ್ಸ ಏವಂ ಜಾನತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋತಿ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ, ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಕಥೇಸಿ। ಕಾಮಾಸವಾತಿ ಕಾಮಾಸವತೋ। ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಫಲಕ್ಖಣಂ। ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ। ಖೀಣಾ ಜಾತೀತಿಆದೀಹಿ ತಸ್ಸ ಭೂಮಿಂ। ತೇನ ಹಿ ಞಾಣೇನ ಖೀಣಾಸವೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಖೀಣಾ ಜಾತೀತಿಆದೀನಿ ಪಜಾನಾತಿ।


ಕತಮಾ ಪನಸ್ಸ ಜಾತಿ ಖೀಣಾ? ಕಥಞ್ಚ ನಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ? ನ ತಾವಸ್ಸ
ಅತೀತಾ ಜಾತಿ ಖೀಣಾ, ಪುಬ್ಬೇವ ಖೀಣತ್ತಾ। ನ ಅನಾಗತಾ, ಅನಾಗತೇ ವಾಯಾಮಾಭಾವತೋ। ನ
ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ, ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ। ಯಾ ಪನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ
ಏಕಚತುಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇಸು ಏಕಚತುಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಭೇದಾ ಜಾತಿ, ಸಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಾ
ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮತಂ ಆಪಜ್ಜನೇನ ಖೀಣಾ। ತಂ ಸೋ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇ
ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಆಯತಿಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂವ
ಹೋತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೋ ಪಜಾನಾತಿ।


ವುಸಿತನ್ತಿ ವುತ್ಥಂ ಪರಿವುತ್ಥಂ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ
ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ। ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ
ವಸನ್ತಿ ನಾಮ, ಖೀಣಾಸವೋ ವುತ್ಥವಾಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ
ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಕತಂ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಾವನಾವಸೇನ
ಸೋಳಸವಿಧಂ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪಿತಂ। ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ,
ದುಕ್ಖಮೂಲಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಾದಯೋ ಹಿ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ
ಕರೋನ್ತಿ, ಖೀಣಾಸವೋ ಕತಕರಣೀಯೋ। ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಕರಣೀಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಕತಂ
ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇದಾನಿ ಪುನ ಇತ್ಥಭಾವಾಯ ಏವಂ ಸೋಳಸಕಿಚ್ಚಭಾವಾಯ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಭಾವಾಯ ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಕಿಚ್ಚಂ ಮೇ ನತ್ಥೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಅಥ ವಾ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ
ಇತ್ಥಭಾವತೋ ಇಮಸ್ಮಾ ಏವಂ ಪಕಾರಾ। ಇದಾನಿ ವತ್ತಮಾನಖನ್ಧಸನ್ತಾನಾ ಅಪರಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ
ಮಯ್ಹಂ ನತ್ಥಿ। ಇಮೇ ಪನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಛಿನ್ನಮೂಲಕಾ ರುಕ್ಖಾ
ವಿಯ, ತೇ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತನಿರೋಧೇನ ಅನುಪಾದಾನೋ ವಿಯ ಜಾತವೇದೋ ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ
ಅಪಣ್ಣತ್ತಿಕಭಾವಞ್ಚ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ।


೨೪೯. ಪಬ್ಬತಸಙ್ಖೇಪೇತಿ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ। ಅನಾವಿಲೋತಿ ನಿಕ್ಕದ್ದಮೋ। ಸಿಪ್ಪಿಯೋ ಚ ಸಮ್ಬುಕಾ ಚ ಸಿಪ್ಪಿಸಮ್ಬುಕಂ। ಸಕ್ಖರಾ ಚ ಕಥಲಾನಿ ಚ ಸಕ್ಖರಕಥಲಂ। ಮಚ್ಛಾನಂ ಗುಮ್ಬಾ ಘಟಾತಿ ಮಚ್ಛಗುಮ್ಬಂ। ತಿಟ್ಠನ್ತಮ್ಪಿ ಚರನ್ತಮ್ಪೀತಿ
ಏತ್ಥ ಸಕ್ಖರಕಥಲಂ ತಿಟ್ಠತಿಯೇವ, ಇತರಾನಿ ಚರನ್ತಿಪಿ ತಿಟ್ಠನ್ತಿಪಿ। ಯಥಾ ಪನ
ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಠಿತಾಸುಪಿ ನಿಸಿನ್ನಾಸುಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಸುಪಿ ‘‘ಏತಾ ಗಾವೋ ಚರನ್ತೀ’’ತಿ
ಚರನ್ತಿಯೋ ಉಪಾದಾಯ ಇತರಾಪಿ ಚರನ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಏವಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಮೇವ ಸಕ್ಖರಕಥಲಂ
ಉಪಾದಾಯ ಇತರಮ್ಪಿ ದ್ವಯಂ ತಿಟ್ಠನ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇತರಞ್ಚ ದ್ವಯಂ
ಚರನ್ತಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಕ್ಖರಕಥಲಮ್ಪಿ ಚರನ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುಮತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ
ತೀರೇ ಠತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೋ ಸಿಪ್ಪಿಕಸಮ್ಬುಕಾದೀನಂ ವಿಭೂತಕಾಲೋ ವಿಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ ಚಿತ್ತಂ
ಅಭಿನೀಹರಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ವಿಭೂತಕಾಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ।


ಏತ್ತಾವತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ, ಮನೋಮಯಞಾಣಂ, ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಂ,
ದಿಬ್ಬಸೋತಞಾಣಂ, ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಂ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುವಸೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ
ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗಞಾಣದ್ವಯಂ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ, ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣನ್ತಿ ದಸ ಞಾಣಾನಿ
ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಆರಮ್ಮಣವಿಭಾಗೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ – ತತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ
ಪರಿತ್ತಮಹಗ್ಗತಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾವಸೇನ ಸತ್ತವಿಧಾರಮ್ಮಣಂ।
ಮನೋಮಯಞಾಣಂ ನಿಮ್ಮಿತಬ್ಬರೂಪಾಯತನಮತ್ತಮೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತೀತಿ ಪರಿತ್ತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ। ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಬಹಿದ್ಧಾನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ। ಅವಸೇಸಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಭೇದೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತೋ। ಉತ್ತರಿತರಂ ವಾ ಪಣೀತತರಂ ವಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಇತೋ ಸೇಟ್ಠತರಂ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಭಗವಾ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ।


ಅಜಾತಸತ್ತುಉಪಾಸಕತ್ತಪಟಿವೇದನಾಕಥಾ


೨೫೦.
ರಾಜಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಾಧುಕಾರಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸುತ್ವಾ
‘‘ಚಿರಂ ವತಮ್ಹಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಹೇ ಪುಥೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ, ಥುಸೇ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತೋ ವಿಯ
ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾರಂ ನಾಲತ್ಥಂ, ಅಹೋ ವತ ಭಗವತೋ ಗುಣಸಮ್ಪದಾ, ಯೋ ಮೇ ದೀಪಸಹಸ್ಸಂ ಜಾಲೇನ್ತೋ
ವಿಯ ಮಹನ್ತಂ ಆಲೋಕಂ ಕತ್ವಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ಸುಚಿರಂ ವತಮ್ಹಿ ದಸಬಲಸ್ಸ
ಗುಣಾನುಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಞ್ಚಿತೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ
ಬುದ್ಧಗುಣಾನುಸ್ಸರಣಸಮ್ಭೂತಾಯ ಪಞ್ಚವಿಧಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಫುಟಸರೀರೋ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಂ
ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಉಪಾಸಕತ್ತಂ ಪಟಿವೇದೇಸಿ। ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾ’’ತಿಆದಿ
ಆರದ್ಧಂ।


ತತ್ಥ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಅಯಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೋ ಖಯಸುನ್ದರಾಭಿರೂಪಅಬ್ಭನುಮೋದನೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾ
ಭನ್ತೇ, ರತ್ತಿ, ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಠಮೋ ಯಾಮೋ, ಚಿರನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ॰
ನಿ॰ ೮.೨೦) ಹಿ ಖಯೇ ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಪುಗ್ಗಲೋ ಖಮತಿ, ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ
ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರೋ ಚ ಪಣೀತತರೋ ಚಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೧೦೦) ಸುನ್ದರೇ।


‘‘ಕೋ ಮೇ ವನ್ದತಿ ಪಾದಾನಿ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಯಸಸಾ ಜಲಂ।


ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ವಣ್ಣೇನ, ಸಬ್ಬಾ ಓಭಾಸಯಂ ದಿಸಾ’’ತಿ॥ (ವಿ॰ ವ॰ ೮೫೭)।


ಆದೀಸು ಅಭಿರೂಪೇ। ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಭೋ, ಗೋತಮಾ’’ತಿಆದೀಸು
(ಪಾರಾ॰ ೧೫) ಅಬ್ಭನುಮೋದನೇ। ಇಧಾಪಿ ಅಬ್ಭನುಮೋದನೇಯೇವ। ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅಬ್ಭನುಮೋದನೇ, ತಸ್ಮಾ
‘ಸಾಧು ಸಾಧು ಭನ್ತೇ’ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।


ಭಯೇ ಕೋಧೇ ಪಸಂಸಾಯಂ, ತುರಿತೇ ಕೋತೂಹಲಚ್ಛರೇ।


ಹಾಸೇ ಸೋಕೇ ಪಸಾದೇ ಚ, ಕರೇ ಆಮೇಡಿತಂ ಬುಧೋತಿ॥


ಇಮಿನಾ ಚ ಲಕ್ಖಣೇನ ಇಧ ಪಸಾದವಸೇನ, ಪಸಂಸಾವಸೇನ ಚಾಯಂ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಥವಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಅಭಿಕನ್ತಂ ಅತಿಇಟ್ಠಂ ಅತಿಮನಾಪಂ ಅತಿಸುನ್ದರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।


ಏತ್ಥ ಏಕೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೇನ ದೇಸನಂ ಥೋಮೇತಿ, ಏಕೇನ ಅತ್ತನೋ
ಪಸಾದಂ। ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಭನ್ತೇ, ಯದಿದಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ,
‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ’ ಯದಿದಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಗಮ್ಮ ಮಮ ಪಸಾದೋತಿ। ಭಗವತೋಯೇವ ವಾ ವಚನಂ
ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಅತ್ಥೇ ಸನ್ಧಾಯ ಥೋಮೇತಿ। ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ದೋಸನಾಸನತೋ,
ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಗುಣಾಧಿಗಮನತೋ। ತಥಾ ಸದ್ಧಾಜನನತೋ, ಪಞ್ಞಾಜನನತೋ, ಸಾತ್ಥತೋ, ಸಬ್ಯಞ್ಜನತೋ,
ಉತ್ತಾನಪದತೋ, ಗಮ್ಭೀರತ್ಥತೋ, ಕಣ್ಣಸುಖತೋ, ಹದಯಙ್ಗಮತೋ, ಅನತ್ತುಕ್ಕಂಸನತೋ , ಅಪರವಮ್ಭನತೋ, ಕರುಣಾಸೀತಲತೋ, ಪಞ್ಞಾವದಾತತೋ, ಆಪಾಥರಮಣೀಯತೋ, ವಿಮದ್ದಕ್ಖಮತೋ, ಸುಯ್ಯಮಾನಸುಖತೋ, ವೀಮಂಸಿಯಮಾನಹಿತತೋತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।


ತತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ದೇಸನಂಯೇವ ಥೋಮೇತಿ। ತತ್ಥ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಅಧೋಮುಖಠಪಿತಂ ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಜಾತಂ ವಾ। ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪರಿ ಮುಖಂ ಕರೇಯ್ಯ। ಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ತಿಣಪಣ್ಣಾದಿಛಾದಿತಂ। ವಿವರೇಯ್ಯಾತಿ ಉಗ್ಘಾಟೇಯ್ಯ। ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾತಿ ದಿಸಾಮೂಳ್ಹಸ್ಸ। ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇತಿ ಕಾಳಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸೀ
ಅಡ್ಢರತ್ತಘನವನಸಣ್ಡಮೇಘಪಟಲೇಹಿ ಚತುರಙ್ಗೇ ತಮೇ। ಅಯಂ ತಾವ ಅನುತ್ತಾನಪದತ್ಥೋ। ಅಯಂ ಪನ
ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಯೋಜನಾ। ಯಥಾ ಕೋಚಿ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸದ್ಧಮ್ಮವಿಮುಖಂ
ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಪತಿತಂ ಮಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಾ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತನ। ಯಥಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಏವಂ
ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನನ್ತರಧಾನಾ ಪಭುತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಗಹನಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಸಾಸನಂ
ವಿವರನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಏವಂ
ಕುಮ್ಮಗ್ಗಮಿಚ್ಛಾಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಮೇ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೇನ, ಯಥಾ
ಅನ್ಧಕಾರೇ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಮೋಹನ್ಧಕಾರನಿಮುಗ್ಗಸ್ಸ ಮೇ
ಬುದ್ಧಾದಿರತನರೂಪಾನಿ ಅಪಸ್ಸತೋ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೋಹನ್ಧಕಾರವಿದ್ಧಂಸಕದೇಸನಾಪಜ್ಜೋತಧಾರಕೇನ
ಮಯ್ಹಂ ಭಗವತಾ ಏತೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋತಿ।


ಏವಂ ದೇಸನಂ ಥೋಮೇತ್ವಾ ಇಮಾಯ ದೇಸನಾಯ ರತನತ್ತಯೇ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏಸಾಹನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಏಸಾಹನ್ತಿ ಏಸೋ ಅಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ
ಭಗವಾ ಮೇ ಸರಣಂ, ಪರಾಯನಂ, ಅಘಸ್ಸ ತಾತಾ, ಹಿತಸ್ಸ ಚ ವಿಧಾತಾತಿ। ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ
ಭಗವನ್ತಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಭಜಾಮಿ ಸೇವಾಮಿ ಪಯಿರುಪಾಸಾಮಿ, ಏವಂ ವಾ ಜಾನಾಮಿ ಬುಜ್ಝಾಮೀತಿ।
ಯೇಸಞ್ಹಿ ಧಾತೂನಂ ಗತಿಅತ್ಥೋ, ಬುದ್ಧಿಪಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಮಾ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಇಮಸ್ಸ
ಜಾನಾಮಿ ಬುಜ್ಝಾಮೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ। ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚಾತಿ
ಏತ್ಥ ಪನ ಅಧಿಗತಮಗ್ಗೇ ಸಚ್ಛಿಕತನಿರೋಧೇ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು
ಅಪತಮಾನೇ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ, ಸೋ ಅತ್ಥತೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ। ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ –
‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ತೇಸಂ
ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೩೪) ವಿತ್ಥಾರೋ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಚೇವ
ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ। ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಅರಿಯಫಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋಪಿ । ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಛತ್ತಮಾಣವಕವಿಮಾನೇ –


‘‘ರಾಗವಿರಾಗಮನೇಜಮಸೋಕಂ, ಧಮ್ಮಮಸಙ್ಖತಮಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ।


ಮಧುರಮಿಮಂ ಪಗುಣಂ ಸುವಿಭತ್ತಂ, ಧಮ್ಮಮಿಮಂ ಸರಣತ್ಥಮುಪೇಹೀ’’ತಿ॥ (ವಿ॰ ವ॰ ೮೮೭)।


ಏತ್ಥ ಹಿ ರಾಗವಿರಾಗೋತಿ ಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ। ಅನೇಜಮಸೋಕನ್ತಿ ಫಲಂ। ಧಮ್ಮಮಸಙ್ಖತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ ಮಧುರಮಿಮಂ ಪಗುಣಂ ಸುವಿಭತ್ತನ್ತಿ
ಪಿಟಕತ್ತಯೇನ ವಿಭತ್ತಾ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಾತಿ। ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಂಘಾತೇನ ಸಂಹತೋತಿ ಸಙ್ಘೋ, ಸೋ
ಅತ್ಥತೋ ಅಟ್ಠ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸಮೂಹೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ವಿಮಾನೇ –


‘‘ಯತ್ಥ ಚ ದಿನ್ನಮಹಪ್ಫಲಮಾಹು, ಚತೂಸು ಸುಚೀಸು ಪುರೀಸಯುಗೇಸು।


ಅಟ್ಠ ಚ ಪುಗ್ಗಲಧಮ್ಮದಸಾ ತೇ, ಸಙ್ಘಮಿಮಂ ಸರಣತ್ಥಮುಪೇಹೀ’’ತಿ॥ (ವಿ॰ ವ॰ ೮೮೮)।


ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಙ್ಘೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ। ಏತ್ತಾವತಾ ರಾಜಾ ತೀಣಿ ಸರಣಗಮನಾನಿ ಪಟಿವೇದೇಸಿ।


ಸರಣಗಮನಕಥಾ


ಇದಾನಿ ತೇಸು ಸರಣಗಮನೇಸು ಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ಸರಣಂ, ಸರಣಗಮನಂ, ಯೋ ಚ
ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸರಣಗಮನಪ್ಪಭೇದೋ, ಸರಣಗಮನಫಲಂ, ಸಙ್ಕಿಲೇಸೋ, ಭೇದೋತಿ, ಅಯಂ ವಿಧಿ
ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸರಣತ್ಥತೋ ತಾವ ಹಿಂಸತೀತಿ ಸರಣಂ। ಸರಣಗತಾನಂ ತೇನೇವ
ಸರಣಗಮನೇನ ಭಯಂ ಸನ್ತಾಸಂ ದುಕ್ಖಂ ದುಗ್ಗತಿಪರಿಕಿಲೇಸಂ ಹನತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ,
ರತನತ್ತಯಸ್ಸೇವೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ।


ಅಥ ವಾ ಹಿತೇ ಪವತ್ತನೇನ ಅಹಿತಾ ಚ
ನಿವತ್ತನೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಭಯಂ ಹಿಂಸತಿ ಬುದ್ಧೋ। ಭವಕನ್ತಾರಾ ಉತ್ತಾರಣೇನ ಅಸ್ಸಾಸದಾನೇನ ಚ
ಧಮ್ಮೋ; ಅಪ್ಪಕಾನಮ್ಪಿ ಕಾರಾನಂ ವಿಪುಲಫಲಪಟಿಲಾಭಕರಣೇನ ಸಙ್ಘೋ
ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ರತನತ್ತಯಂ ಸರಣಂ। ತಪ್ಪಸಾದತಗ್ಗರುತಾಹಿ ವಿಹತಕಿಲೇಸೋ
ತಪ್ಪರಾಯಣತಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಸರಣಗಮನಂ। ತಂ ಸಮಙ್ಗೀಸತ್ತೋ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತಿ।
ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ ಏತಾನಿ ಮೇ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಸರಣಂ, ಏತಾನಿ ಪರಾಯಣನ್ತಿ
ಏವಂ ಉಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ತಾವ ಸರಣಂ, ಸರಣಗಮನಂ, ಯೋ ಚ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಇದಂ ತಯಂ
ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ಸರಣಗಮನಪ್ಪಭೇದೇ ಪನ ದುವಿಧಂ ಸರಣಗಮನಂ – ಲೋಕುತ್ತರಂ
ಲೋಕಿಯಞ್ಚ। ತತ್ಥ ಲೋಕುತ್ತರಂ ದಿಟ್ಠಸಚ್ಚಾನಂ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ
ಸರಣಗಮನುಪಕ್ಕಿಲೇಸಸಮುಚ್ಛೇದೇನ ಆರಮ್ಮಣತೋ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಹುತ್ವಾ ಕಿಚ್ಚತೋ ಸಕಲೇಪಿ
ರತನತ್ತಯೇ ಇಜ್ಝತಿ। ಲೋಕಿಯಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಸರಣಗಮನುಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇನ ಆರಮ್ಮಣತೋ
ಬುದ್ಧಾದಿಗುಣಾರಮ್ಮಣಂ ಹುತ್ವಾ ಇಜ್ಝತಿ। ತಂ ಅತ್ಥತೋ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ವತ್ಥೂಸು
ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭೋ ಸದ್ಧಾಮೂಲಿಕಾ ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ದಸಸು
ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂಸು ದಿಟ್ಠಿಜುಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಯಿದಂ ಚತುಧಾ ವತ್ತತಿ –
ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನೇನ, ತಪ್ಪರಾಯಣತಾಯ, ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮನೇನ, ಪಣಿಪಾತೇನಾತಿ।


ತತ್ಥ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಂ ನಾಮ – ‘‘ಅಜ್ಜಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ಅತ್ತಾನಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾತೇಮಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಅತ್ತಪರಿಚ್ಚಜನಂ। ತಪ್ಪರಾಯಣತಾ ನಾಮ ‘‘ಅಜ್ಜಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ‘ಅಹಂ ಬುದ್ಧಪರಾಯಣೋ, ಧಮ್ಮಪರಾಯಣೋ, ಸಙ್ಘಪರಾಯಣೋ’ತಿ। ಮಂ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ತಪ್ಪರಾಯಣಭಾವೋ। ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮನಂ ನಾಮ – ‘‘ಅಜ್ಜಾದಿಂ ಕತ್ವಾ – ‘ಅಹಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ’ತಿ ಮಂ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮೋ। ಪಣಿಪಾತೋ
ನಾಮ – ‘‘ಅಜ್ಜಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ಅಭಿವಾದನಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ
ಬುದ್ಧಾದೀನಂಯೇವ ತಿಣ್ಣಂ ವತ್ಥೂನಂ ಕರೋಮೀ’ತಿ ಮಂ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾದೀಸು
ಪರಮನಿಪಚ್ಚಾಕಾರೋ। ಇಮೇಸಞ್ಹಿ ಚತುನ್ನಂ ಆಕಾರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇನ ಗಹಿತಂಯೇವ
ಹೋತಿ ಸರಣಂ।


ಅಪಿ ಚ ಭಗವತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ, ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ, ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋಯೇವ ಮೇ ಅತ್ತಾ, ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂಯೇವ ಜೀವಿತಂ, ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಬುದ್ಧೋ ಮೇ ಸರಣಂ ಲೇಣಂ ತಾಣನ್ತಿ ;
ಏವಮ್ಪಿ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಸತ್ಥಾರಞ್ಚ ವತಾಹಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ,
ಭಗವನ್ತಮೇವ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಸುಗತಞ್ಚ ವತಾಹಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಭಗವನ್ತಮೇವ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ,
ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಞ್ಚ ವತಾಹಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಭಗವನ್ತಮೇವ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰
೨.೧೫೪)। ಏವಮ್ಪಿ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಸರಣಗಮನಂ ವಿಯ ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


‘‘ಸೋ ಅಹಂ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗಾಮಾ ಗಾಮಂ ಪುರಾ ಪುರಂ।


ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸುಧಮ್ಮತ’’ನ್ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೧೯೪)।


ಏವಮ್ಪಿ ಆಳವಕಾದೀನಂ ಸರಣಗಮನಂ ವಿಯ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅಥ ಖೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ
ಪಾದೇಸು ಸಿರಸಾ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದಾನಿ ಮುಖೇನ ಚ ಪರಿಚುಮ್ಬತಿ, ಪಾಣೀಹಿ ಚ
ಪರಿಸಮ್ಬಾಹತಿ, ನಾಮಞ್ಚ ಸಾವೇತಿ – ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಾಯು ಅಹಂ, ಭೋ ಗೋತಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ,
ಬ್ರಹ್ಮಾಯು ಅಹಂ, ಭೋ ಗೋತಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೩೯೪) ಏವಮ್ಪಿ ಪಣಿಪಾತೋ
ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।


ಸೋ ಪನೇಸ ಞಾತಿಭಯಾಚರಿಯದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ।
ತತ್ಥ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಪಣಿಪಾತೇನ ಸರಣಗಮನಂ ಹೋತಿ, ನ ಇತರೇಹಿ। ಸೇಟ್ಠವಸೇನೇವ ಹಿ ಸರಣಂ
ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೇಟ್ಠವಸೇನ ಚ ಭಿಜ್ಜತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಸಾಕಿಯೋ ವಾ
ಕೋಲಿಯೋ ವಾ – ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕೋ’’ತಿ ವನ್ದತಿ, ಅಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ ಸರಣಂ। ಯೋ
ವಾ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ರಾಜಪೂಜಿತೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಅವನ್ದೀಯಮಾನೋ ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ
ಭಯೇನ ವನ್ದತಿ, ಅಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ ಸರಣಂ। ಯೋ ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಕಾಲೇ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ
ಕಿಞ್ಚಿ ಉಗ್ಗಹಿತಂ ಸರಮಾನೋ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ವಾ –


‘‘ಚತುಧಾ ವಿಭಜೇ ಭೋಗೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಘರಮಾವಸಂ।


ಏಕೇನ ಭೋಗಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಪಯೋಜಯೇ।


ಚತುತ್ಥಞ್ಚ ನಿಧಾಪೇಯ್ಯ, ಆಪದಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೨೬೫)।


ಏವರೂಪಂ ಅನುಸಾಸನಿಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಮೇ’’ತಿ ವನ್ದತಿ, ಅಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ ಸರಣಂ। ಯೋ ಪನ – ‘‘ಅಯಂ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ವನ್ದತಿ, ತೇನೇವ ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ ಸರಣಂ।


ಏವಂ ಗಹಿತಸರಣಸ್ಸ ಚ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ವಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ವಾ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯೇಸು ಪಬ್ಬಜಿತಮ್ಪಿ ಞಾತಿಂ – ‘‘ಞಾತಕೋ ಮೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವನ್ದತೋ ಸರಣಗಮನಂ ನ
ಭಿಜ್ಜತಿ, ಪಗೇವ ಅಪಬ್ಬಜಿತಂ। ತಥಾ ರಾಜಾನಂ ಭಯವಸೇನ ವನ್ದತೋ। ಸೋ ಹಿ ರಟ್ಠಪೂಜಿತತ್ತಾ
ಅವನ್ದೀಯಮಾನೋ ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ। ತಥಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಕಂ
ತಿತ್ಥಿಯಮ್ಪಿ – ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಮೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವನ್ದತೋಪಿ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಸರಣಗಮನಪ್ಪಭೇದೋ
ವೇದಿತಬ್ಬೋ।


ಏತ್ಥ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ವಿಪಾಕಫಲಂ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಕ್ಖಯೋ ಆನಿಸಂಸಫಲಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –


‘‘ಯೋ ಚ ಬುದ್ಧಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಸಙ್ಘಞ್ಚ ಸರಣಂ ಗತೋ।


ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ॥


ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಸಮುಪ್ಪಾದಂ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಂ।


ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ, ದುಕ್ಖೂಪಸಮಗಾಮಿನಂ॥


ಏತಂ ಖೋ ಸರಣಂ ಖೇಮಂ, ಏತಂ ಸರಣಮುತ್ತಮಂ।


ಏತಂ ಸರಣಮಾಗಮ್ಮ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೧೯೨)।


ಅಪಿ ಚ ನಿಚ್ಚಾದಿತೋ
ಅನುಪಗಮನಾದಿವಸೇನ ಪೇತಸ್ಸ ಆನಿಸಂಸಫಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ
ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಂ ನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ…ಪೇ॰…
ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಂ ಸುಖತೋ…ಪೇ॰… ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅತ್ತತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಮಾತರಂ
ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಪಿತರಂ…ಪೇ॰… ಅರಹನ್ತಂ…ಪೇ॰… ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ
ಲೋಹಿತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ…ಪೇ॰…. ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯ,
ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೨೯೦)। ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ಪನ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಭವಸಮ್ಪದಾಪಿ
ಭೋಗಸಮ್ಪದಾಪಿ ಫಲಮೇವ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –


‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತಾಸೇ, ನ ತೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಪಾಯಭೂಮಿಂ।


ಪಹಾಯ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ದೇವಕಾಯಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೩೭)।


ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ
ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಅಸೀತಿಯಾ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ
ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ॰… ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ ಖೋ ಸಕ್ಕಂ ದೇವಾನಮಿನ್ದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ
ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಾಧು ಖೋ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಗಮನಂ ಹೋತಿ। ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಗಮನಹೇತು
ಖೋ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ
ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ…ಪೇ॰… ತೇ ಅಞ್ಞೇ ದೇವೇ ದಸಹಿ ಠಾನೇಹಿ
ಅಧಿಗಣ್ಹನ್ತಿ – ದಿಬ್ಬೇನ ಆಯುನಾ, ದಿಬ್ಬೇನ ವಣ್ಣೇನ, ದಿಬ್ಬೇನ ಸುಖೇನ, ದಿಬ್ಬೇನ
ಯಸೇನ, ದಿಬ್ಬೇನ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯೇನ, ದಿಬ್ಬೇಹಿ ರೂಪೇಹಿ ಸದ್ದೇಹಿ ಗನ್ಧೇಹಿ ರಸೇಹಿ
ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಹೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೩೪೧)। ಏಸ ನಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಸಙ್ಘೇ ಚ। ಅಪಿ ಚ
ವೇಲಾಮಸುತ್ತಾದೀನಂ ವಸೇನಾಪಿ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಫಲವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಫಲಂ
ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ತತ್ಥ ಚ ಲೋಕಿಯಸರಣಗಮನಂ ತೀಸು ವತ್ಥೂಸು
ಅಞ್ಞಾಣಸಂಸಯಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಾದೀಹಿ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸತಿ, ನ ಮಹಾಜುತಿಕಂ ಹೋತಿ, ನ ಮಹಾವಿಪ್ಫಾರಂ।
ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಸಂಕಿಲೇಸೋ। ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ಚ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ದುವಿಧೋ ಭೇದೋ – ಸಾವಜ್ಜೋ ಚ
ಅನವಜ್ಜೋ ಚ। ತತ್ಥ ಸಾವಜ್ಜೋ ಅಞ್ಞಸತ್ಥಾರಾದೀಸು ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಾದೀಹಿ ಹೋತಿ, ಸೋ ಚ
ಅನಿಟ್ಠಫಲೋ ಹೋತಿ। ಅನವಜ್ಜೋ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅವಿಪಾಕತ್ತಾ ಅಫಲೋ।
ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಪನ ನೇವತ್ಥಿ ಭೇದೋ। ಭವನ್ತರೇಪಿ ಹಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಂ ನ
ಉದ್ದಿಸತೀತಿ। ಏವಂ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸೋ ಚ ಭೇದೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ।


ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ ಧಾರೇತೂತಿ ಮಂ ಭಗವಾ ‘‘ಉಪಾಸಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಧಾರೇತು, ಜಾನಾತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪಾಸಕವಿಧಿಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ಪನೇತ್ಥ – ಕೋ ಉಪಾಸಕೋ? ಕಸ್ಮಾ ಉಪಾಸಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ? ಕಿಮಸ್ಸ ಸೀಲಂ? ಕೋ ಆಜೀವೋ? ಕಾ ವಿಪತ್ತಿ? ಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ? ಇದಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।


ತತ್ಥ ಕೋ ಉಪಾಸಕೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ
ಸರಣಗತೋ ಗಹಟ್ಠೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ,
ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಉಪಾಸಕೋ
ಹೋತೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧೦೩೩)।


ಕಸ್ಮಾ ಉಪಾಸಕೋತಿ ರತನತ್ತಯಂ ಉಪಾಸನತೋ। ಸೋ ಹಿ ಬುದ್ಧಂ ಉಪಾಸತೀತಿ ಉಪಾಸಕೋ, ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ಸಂಘಂ।


ಕಿಮಸ್ಸ ಸೀಲನ್ತಿ
ಪಞ್ಚ ವೇರಮಣಿಯೋ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಉಪಾಸಕೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ
ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ… ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ… ಮುಸಾವಾದಾ… ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ
ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಉಪಾಸಕೋ ಸೀಲವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰
೫.೧೦೩೩)।


ಕೋ ಆಜೀವೋತಿ
ಪಞ್ಚ ಮಿಚ್ಛಾವಣಿಜ್ಜಾ ಪಹಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಜೀವಿತಕಪ್ಪನಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಣಿಜ್ಜಾ ಉಪಾಸಕೇನ ಅಕರಣೀಯಾ। ಕತಮಾ ಪಞ್ಚ? ಸತ್ಥವಣಿಜ್ಜಾ,
ಸತ್ತವಣಿಜ್ಜಾ, ಮಂಸವಣಿಜ್ಜಾ, ಮಜ್ಜವಣಿಜ್ಜಾ, ವಿಸವಣಿಜ್ಜಾ। ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ
ವಣಿಜ್ಜಾ ಉಪಾಸಕೇನ ಅಕರಣೀಯಾ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೧೭೭)।


ಕಾ ವಿಪತ್ತೀತಿ ಯಾ ತಸ್ಸೇವ
ಸೀಲಸ್ಸ ಚ ಆಜೀವಸ್ಸ ಚ ವಿಪತ್ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ವಿಪತ್ತಿ। ಅಪಿ ಚ ಯಾಯ ಏಸ ಚಣ್ಡಾಲೋ ಚೇವ
ಹೋತಿ, ಮಲಞ್ಚ ಪತಿಕುಟ್ಠೋ ಚ, ಸಾಪಿಸ್ಸ ವಿಪತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತೇ ಚ ಅತ್ಥತೋ
ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಹೋನ್ತಿ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ
ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಉಪಾಸಕೋ ಉಪಾಸಕಚಣ್ಡಾಲೋ ಚ ಹೋತಿ, ಉಪಾಸಕಮಲಞ್ಚ, ಉಪಾಸಕಪತಿಕುಟ್ಠೋ ಚ।
ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ದುಸ್ಸೀಲೋ ಹೋತಿ, ಕೋತೂಹಲಮಙ್ಗಲಿಕೋ ಹೋತಿ, ಮಙ್ಗಲಂ
ಪಚ್ಚೇತಿ, ನೋ ಕಮ್ಮಂ, ಇತೋ ಚ ಬಹಿದ್ಧಾ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಪರಿಯೇಸತಿ, ತತ್ಥ ಚ ಪುಬ್ಬಕಾರಂ
ಕರೋತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೧೭೫)।


ಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಯಾ ಚಸ್ಸ
ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ ಚೇವ ಆಜೀವಸಮ್ಪದಾ ಚ, ಸಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ; ಯೇ ಚಸ್ಸ ರತನಭಾವಾದಿಕರಾ ಸದ್ಧಾದಯೋ
ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಉಪಾಸಕೋ
ಉಪಾಸಕರತನಞ್ಚ ಹೋತಿ, ಉಪಾಸಕಪದುಮಞ್ಚ, ಉಪಾಸಕಪುಣ್ಡರೀಕಞ್ಚ। ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಸದ್ಧೋ
ಹೋತಿ, ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ, ನ ಕೋತೂಹಲಮಙ್ಗಲಿಕೋ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚೇತಿ, ನೋ ಮಙ್ಗಲಂ, ನ ಇತೋ
ಬಹಿದ್ಧಾ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಗವೇಸತಿ, ಇಧ ಚ ಪುಬ್ಬಕಾರಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೧೭೫)।


ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇತಿ ಏತ್ಥಾಯಂ ಅಗ್ಗಸದ್ದೋ
ಆದಿಕೋಟಿಕೋಟ್ಠಾಸಸೇಟ್ಠೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ, ಸಮ್ಮ ದೋವಾರಿಕ, ಆವರಾಮಿ
ದ್ವಾರಂ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ನಿಗಣ್ಠೀನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೭೦) ಹಿ ಆದಿಮ್ಹಿ ದಿಸ್ಸತಿ।
‘‘ತೇನೇವ ಅಙ್ಗುಲಗ್ಗೇನ ತಂ ಅಙ್ಗುಲಗ್ಗಂ ಪರಾಮಸೇಯ್ಯ
ಉಚ್ಛಗ್ಗಂ ವೇಳಗ್ಗ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಕಥಾ॰ ೨೮೧) ಕೋಟಿಯಂ। ‘‘ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗಂ ವಾ ಮಧುರಗ್ಗಂ
ವಾ ತಿತ್ತಕಗ್ಗಂ ವಾ ವಿಹಾರಗ್ಗೇನ ವಾ ಪರಿವೇಣಗ್ಗೇನ ವಾ ಭಾಜೇತು’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಚೂಳವ॰
೩೧೭) ಕೋಟ್ಠಾಸೇ। ‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಅಪದಾ ವಾ…ಪೇ॰… ತಥಾಗತೋ ತೇಸಂ
ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೩೪) ಸೇಟ್ಠೇ। ಇಧ ಪನಾಯಂ ಆದಿಮ್ಹಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ತಸ್ಮಾ ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇತಿ ಅಜ್ಜತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಜ್ಜತನ್ತಿ ಅಜ್ಜಭಾವಂ। ಅಜ್ಜದಗ್ಗೇತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ದಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ। ಅಜ್ಜ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।


ಪಾಣುಪೇತನ್ತಿ ಪಾಣೇಹಿ ಉಪೇತಂ।
ಯಾವ ಮೇ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ ಉಪೇತಂ ಅನಞ್ಞಸತ್ಥುಕಂ ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಸರಣಂ ಗತಂ
ಉಪಾಸಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಜಾನಾತು। ಅಹಞ್ಹಿ ಸಚೇಪಿ ಮೇ ತಿಖಿಣೇನ ಅಸಿನಾ
ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ, ನೇವ ಬುದ್ಧಂ ‘‘ನ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಾ, ಧಮ್ಮಂ ‘‘ನ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವಾ,
ಸಙ್ಘಂ ‘‘ನ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ವಾ ವದೇಯ್ಯನ್ತಿ।


ಏವಂ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನೇನ ಸರಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಅಪರಾಧಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಅಚ್ಚಯೋ ಮಂ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಚ್ಚಯೋತಿ ಅಪರಾಧೋ। ಮಂ ಅಚ್ಚಗಮಾತಿ ಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ। ಧಮ್ಮಿಕಂ ಧಮ್ಮರಾಜಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಂ ಚರತೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ। ಧಮ್ಮೇನೇವ ರಾಜಾ ಜಾತೋ, ನ ಪಿತುಘಾತನಾದಿನಾ ಅಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ। ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸಿನ್ತಿ ಜೀವಿತಾ ವಿಯೋಜೇಸಿಂ। ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೂತಿ ಖಮತು। ಆಯತಿಂ ಸಂವರಾಯಾತಿ ಅನಾಗತೇ ಸಂವರತ್ಥಾಯ। ಪುನ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಅಪರಾಧಸ್ಸ ದೋಸಸ್ಸ ಖಲಿತಸ್ಸ ಅಕರಣತ್ಥಾಯ।


೨೫೧. ತಗ್ಘಾತಿ ಏಕಂಸೇ ನಿಪಾತೋ। ಯಥಾ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋಸೀತಿ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಠಿತೋ ತಥೇವ ಕರೋಸಿ, ಖಮಾಪೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಂ ತೇ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮಾತಿ ತಂ ತವ ಅಪರಾಧಂ ಮಯಂ ಖಮಾಮ। ವುಡ್ಢಿಹೇಸಾ, ಮಹಾರಾಜ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇತಿ ಏಸಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ವುಡ್ಢಿ ನಾಮ। ಕತಮಾ? ಯಾಯಂ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರಿತ್ವಾ ಆಯತಿಂ ಸಂವರಾಪಜ್ಜನಾ, ದೇಸನಂ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕರೋನ್ತೋ – ‘‘ಯೋ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋತಿ, ಆಯತಿಂ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಆಹ।


೨೫೨. ಏವಂ ವುತ್ತೇತಿ ಏವಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತೇ। ಹನ್ದ ಚ ದಾನಿ ಮಯಂ ಭನ್ತೇತಿ ಏತ್ಥ ಹನ್ದಾತಿ ವಚಸಾಯತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಸೋ ಹಿ ಗಮನವಚಸಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಏವಮಾಹ। ಬಹುಕಿಚ್ಚಾತಿ ಬಲವಕಿಚ್ಚಾ। ಬಹುಕರಣೀಯಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಯಸ್ಸದಾನಿ ತ್ವನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಇದಾನಿ ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ ಗಮನಸ್ಸ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸಿ ಜಾನಾಸಿ, ತಸ್ಸ ಕಾಲಂ ತ್ವಮೇವ ಜಾನಾಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ದಸನಖಸಮೋಧಾನಸಮುಜ್ಜಲಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಸಿರಸಿ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಯಾವ ದಸ್ಸನವಿಸಯಂ ಭಗವತೋ ಅಭಿಮುಖೋವ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನವಿಜಹನಟ್ಠಾನಭೂಮಿಯಂ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।


೨೫೩. ಖತಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾತಿ ಖತೋ ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ। ಉಪಹತಾಯನ್ತಿ
ಉಪಹತೋ ಅಯಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಖತೋ ಉಪಹತೋ ಭಿನ್ನಪತಿಟ್ಠೋ
ಜಾತೋ, ತಥಾನೇನ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾ ಖತೋ, ಯಥಾ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ನ ಜಾತಾತಿ। ವಿರಜನ್ತಿ ರಾಗರಜಾದಿವಿರಹಿತಂ। ರಾಗಮಲಾದೀನಂಯೇವ ವಿಗತತ್ತಾ ವೀತಮಲಂ। ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ
ಧಮ್ಮೇಸು ವಾ ಚಕ್ಖುಂ, ಧಮ್ಮಮಯಂ ವಾ ಚಕ್ಖುಂ, ಅಞ್ಞೇಸು ಠಾನೇಸು ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಮೇತಂ
ಅಧಿವಚನಂ। ಇಧ ಪನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸೇವ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಚೇ ಇಮಿನಾ ಪಿತಾ
ಘಾತಿತೋ ನಾಭವಿಸ್ಸ, ಇದಾನಿ ಇಧೇವಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ಪತ್ತೋ ಅಭವಿಸ್ಸ,
ಪಾಪಮಿತ್ತಸಂಸಗ್ಗೇನ ಪನಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ ಜಾತೋ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ತಥಾಗತಂ
ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ರತನತ್ತಯಂ ಸರಣಂ ಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಮಮ ಸಾಸನಮಹನ್ತತಾಯ ಯಥಾ ನಾಮ ಕೋಚಿ
ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಧಂ ಕತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿಮತ್ತೇನ ದಣ್ಡೇನ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಯಂ
ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತಿಂಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಧೋ ಪತನ್ತೋ
ಹೇಟ್ಠಿಮತಲಂ ಪತ್ವಾ ತಿಂಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉದ್ಧಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪುನಪಿ ಉಪರಿಮತಲಂ
ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸತೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಕಿರ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಮೇವ, ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ನ ಆರೂಳ್ಹಂ।


ಇದಂ ಪನ ಸುತ್ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಕೋಚಿ ಆನಿಸಂಸೋ ಲದ್ಧೋತಿ?
ಮಹಾಆನಿಸಂಸೋ ಲದ್ಧೋ। ಅಯಞ್ಹಿ ಪಿತು ಮಾರಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನೇವ ರತ್ತಿಂ ನ ದಿವಾ ನಿದ್ದಂ
ಲಭತಿ, ಸತ್ಥಾರಂ ಪನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಇಮಾಯ ಮಧುರಾಯ ಓಜವನ್ತಿಯಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸುತಕಾಲತೋ
ಪಟ್ಠಾಯ ನಿದ್ದಂ ಲಭಿ। ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಅಕಾಸಿ। ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಾಯ ಸದ್ಧಾಯ
ಸಮನ್ನಾಗತೋ ನಾಮ ಇಮಿನಾ ರಞ್ಞಾ ಸದಿಸೋ ನಾಹೋಸಿ। ಅನಾಗತೇ ಪನ ವಿಜಿತಾವೀ ನಾಮ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ । ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ। ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ।


ಇತಿ ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ


ಸಾಮಞ್ಞಫಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

comments (0)